Căn phòng trọ nhỏ nằm sâu trong hẻm ở phường Ninh Kiều, TP.Cần Thơ là nơi bà Tâm và người con nuôi Nguyễn Thị Yên Vân (16 tuổi) nương tựa nhau để sống.
Hơn 15 năm trước, vợ chồng bà Tâm từ xã Cờ Đỏ lên phường Ninh Kiều, TP.Cần Thơ làm thuê sinh sống. Không con cái, hai vợ chồng mong mỏi có một đứa trẻ làm con nuôi để yêu thương, chăm sóc. Một ngày nọ, nghe tin tại một nhà sanh ở TP.Cần Thơ có bé gái sơ sinh cân nặng chỉ 2,2 kg bị mẹ bỏ, bà Tâm liền tìm đến. Ngay giây phút ấy, bà cảm thấy như duyên phận đã gắn kết.
“Bồng lên tay, thấy bé cười khẽ, lòng tôi tan chảy. Tôi đặt tên Yên Vân, nghĩa là đám mây trắng bình yên. Cái tên tôi gửi gắm ước vọng con lớn lên hiền hòa, trong sáng, được sống cuộc đời thanh thản và nhẹ nhàng như mây trời”, bà Tâm kể và cho biết từ khi về với mẹ nuôi, Yên Vân lớn lên trong tình thương trọn vẹn của vợ chồng bà.
Trước đây, bà Tâm mưu sinh bằng nghề chạy ghe bán hàng. Khi đường sá mở rộng, bán buôn dưới ghe ế ẩm, bà phải bán ghe, lên bờ tìm kế sinh nhai.
Suốt 15 năm, bà theo chồng làm phụ hồ, quét rác, dọn vệ sinh ở dãy nhà trọ, thu nhập khoảng 4 triệu đồng mỗi tháng. Ngoài giờ, bà nhặt ve chai, khoảng 20 ngày gom lại bán một lần để có thêm tiền mua gạo. Từ số tiền ít ỏi đó, bà phải trang trải tiền thuê trọ tháng và lo cho việc học hành của Yên Vân.
Cách đây 5 năm, chồng bà Tâm đột ngột qua đời đúng đêm giao thừa. Từ đó, bà trở thành trụ cột duy nhất, một mình quét rác, nhặt ve chai, chắt chiu từng đồng lo cho con.
“Vân tưởng cha mình đang ngủ, nhưng lay hoài mà không thấy dậy. Khi biết cha mất, nó òa khóc như mưa”, bà Tâm nghẹn ngào kể.
Lớn lên, Vân biết mình không phải con ruột của bà Tâm. Khoảnh khắc ấy từng khiến em chạnh lòng, nhưng chỉ thoáng qua rồi nhanh chóng nhường chỗ cho lòng biết ơn. Bởi suốt năm tháng trưởng thành, em chưa từng thiếu đi hơi ấm của một mái nhà, chưa từng thiếu đi tình yêu thương của cha mẹ dành cho con.
Vân hiện là học sinh lớp 11, Trường THPT An Khánh. Mỗi sáng, em chạy xe đạp điện đến trường. Chiếc xe do bà Tâm vay tiền hàng xóm để mua. Bộ quần áo trắng bạc màu theo năm tháng là “gia tài” duy nhất của em.
“Áo trắng cũ, gặp mưa là ướt, đôi giày cũ xài mấy năm nay. Có lúc em khóc vì không kịp giặt khô. Nhưng em thương mẹ cực quá nên không dám đòi thêm”, Vân nói.
Nhiều ngày, bữa cơm của hai mẹ con chỉ có cái trứng luộc và mớ rau. Thương mẹ, Vân xin nghỉ học đi làm thêm, nhưng người mẹ nghèo kiên quyết ngăn con: “Nghèo thì chịu, chứ con phải ráng học. Mẹ cực cỡ nào cũng lo cho con tới nơi tới chốn”.
Tình thương ấy đã tiếp thêm cho Vân động lực để vượt qua những thiếu thốn. Không xuất sắc, nhưng em vẫn học khá các môn toán và văn, luôn được thầy cô khen ngoan, chịu khó.
Mơ ước của Vân là sau này được làm giáo viên để có thể dạy dỗ và giúp đỡ những học trò có hoàn cảnh khó khăn như mình.
Ngày thường, ngoài giờ học, Vân phụ mẹ nấu cơm, đi quét rác tại khu trọ. Hễ mẹ bệnh, em lại kéo xe rác đi quét dọn một mình. Ai trong xóm trọ hay ở chợ gần đó cũng quý, cũng khen “con bé ngoan, đẹp như thiên thần, trắng như mây”.
Dù cuộc sống còn bộn bề lo toan, nhưng hai mẹ con vẫn giữ niềm tin tình thương sẽ không bao giờ để họ gục ngã.
“Tôi không sinh ra nó (Yên Vân – PV) , nhưng thương hơn máu mủ. Chỉ mong sao nó học nên người, có cái nghề, không phải khổ như tôi”, bà Tâm rưng rưng.
Hiểu được điều đó, Vân luôn tự nhủ phải cố gắng học tập, sống thật tốt để không phụ lòng mẹ. Những trang vở được em nâng niu không chỉ là ước mơ về một tương lai đổi thay, mà còn là lời hứa âm thầm, một ngày nào đó, em sẽ đủ vững vàng để trở thành chỗ dựa cho mẹ, người đã dành cả cuộc đời lam lũ để đổi lấy cho em một cơ hội được bước tiếp.
Giữa thành phố nhộn nhịp, trong căn phòng trọ cũ kỹ, tình mẫu tử giữa những con người không cùng huyết thống vẫn rực sáng.
Bà Nguyễn Thị Năm (52 tuổi), ở phòng gần bên, chia sẻ: “Tôi ở đây mười mấy năm rồi, chưa thấy ai chịu khó như bà Tâm. Trời nắng hay mưa, sáng nào bà cũng đẩy xe rác đi làm, tối về lại ngồi vá áo cho con nuôi của mình. Nhiều lúc thấy thương quá, tụi tôi góp chút rau, chút gạo cho hai mẹ con đỡ khổ”.
Cô Ba chủ trọ hay càu nhàu về cái đồng hồ điện quay tít mù. Đám sinh viên, công nhân mướn phòng thì xót xa từng ngàn bạc lẻ.
Tháng 4 năm 2009, Sài Gòn - TP.HCM đón chuyến công tác xa nhà đầu tiên của tôi bằng cái nóng hầm hập.
Giữa chảo lửa ban trưa ấy, tiếng lách cách của móng trèo sắt va vào trụ bê tông vang lên. Anh thợ điện áo cam đu mình trên cột. Nắng 39 độ C táp thẳng vào gáy, dội xuống lớp mũ bảo hộ. Mồ hôi vạch thành dòng trên mặt, ướt sũng mảng lưng áo. Anh bám lấy bó dây, cặm cụi gỡ từng mối nối. Mùi mồ hôi chua nồng quyện mùi nhựa đường. Ngoài đầu hẻm, nhịp đô thị vẫn cuồn cuộn trôi. Mặc kệ người thợ điện vắt vẻo trên cao cùng mớ dây nhợ chằng chịt.
5 năm sau, tôi trở lại. Mùi cà phê sữa đá lanh canh góc vỉa hè. Ngước lên, khung trời bỗng nhẹ bẫng. Những búi tơ vò đen kịt bốc hơi đâu mất. Chú Tư xe ôm cười khà khà: "Mấy chả điện lực dạo này mần ăn ngọt xớt. Đứt chì, chớp tắt gì, a lô tiếng là xe trờ tới. Rẹt rẹt năm mười phút lại sáng trưng".
Cuối năm 2022, tôi tham gia sự kiện trao giải cuộc thi của một tờ báo. Sài Gòn gượng dậy sau bạo bệnh. Mùi thuốc sát trùng vẫn lẩn khuất đâu đó dưới lớp khẩu trang. Đêm lạnh. Tô hủ tiếu gõ bốc khói. Chị bán hàng khơi bếp than. Ánh lửa hắt lên khuôn mặt chằng chịt nếp nhăn. Chị kể về những đêm thành phố nín thở. Tiếng còi cấp cứu xé tai. Màu áo cam bị nuốt chửng dưới lớp đồ bảo hộ trắng toát, kín bưng. Thợ điện ướt sũng. Mồ hôi ứ đầy trong ủng cao su. Họ kéo lê cuộn cáp nặng trịch, rạp người trên nền đất, cắn răng làm xuyên đêm để kéo điện vào bệnh viện dã chiến.
Cuối năm 2024. Phố xá rực rỡ. Đô thị thông minh cựa mình. Đi ngang xóm trọ năm xưa, tôi khựng lại. Cô Ba giờ lụ khụ. Tay run run rà ngón tay trên màn hình điện thoại, chìa ra cái biên lai điện tử. Tiền điện nay tính đúng giá nhà nước, rót thẳng vào app sinh viên mướn phòng.
Câu chuyện cái biên lai kéo tôi lách mình sâu hơn vào một xóm trọ ở Bình Tân. Gặp chị quét rác thâm quầng mắt. Gặp anh thợ hồ quê miền Tây, tay nứt nẻ cáu bẩn nhào vữa. Chút tiền còm cõi chắt bóp hằng tháng từng bị bóp nghẹt bởi một thứ ám ảnh vô hình: Đồng hồ điện. Bốn ngàn, năm ngàn một ký điện. Dân ngụ cư chỉ biết cắn răng chịu đựng.
Rồi màu áo cam xuất hiện. Không chỉ bám trụ trên cột cao, họ luồn lách vào từng con hẻm. Gõ cửa từng nhà trọ. Kiên nhẫn hướng dẫn chủ nhà làm thủ tục, yêu cầu thu đúng giá điện nhà nước cho người nghèo. Bằng cái lý, cái tình, họ dần gỡ bỏ đi thứ định mức bóc lột tồn tại bao năm ròng rã.
Sự tận tâm của những chiến sĩ áo cam không chỉ duy trì nguồn điện thắp sáng cho phố phường, mà còn nâng đỡ và chia sẻ với bao phận người nghèo khó. Từ những chuyến xe rong bán đồ ăn đêm, đến những công tơ điện được tính đúng giá của nhà nước trong những căn phòng trọ lợp mái tôn chật hẹp.
Rời Bình Tân, tôi tấp vô quán cà phê lề đường. Góc bàn xộc xệch, ba người thợ áo cam ùa vào. Tôi chủ động bắt chuyện. Sau dăm câu làm quen, biết tôi là người làm báo, một anh thợ trạc tứ tuần tâm sự: "Làm cái nghề này, tai phải điếc một nửa chú em à. Vừa xong, cúp điện đột xuất để cắt con diều xẹt lửa trên đường dây. Dưới xóm trọ, thiên hạ ùa ra. Đù má đù cha chửi văng miểng. Nóng mà. Trẻ con khóc óe óe. Mình lơ lửng trên cao, nghe réo tên ba đời nhà mình ra chửi, ruột gan xót xa!".
Anh ngừng lại. Cầm ly đen đá tu cái ực. Yết hầu chạy lên chạy xuống.
"Rồi sao anh?" - tôi chồm người hỏi.
"Rồi điện sáng chớ sao!" - cậu trẻ tuổi ngồi cạnh cười phá lên. "Bụp một phát. Nguyên xóm sáng trưng. Tiếng quạt máy vù vù, tiếng tivi réo lên. Tiếng chửi tắt ngấm. Lúc đang thu đồ nghề, mồ hôi mẹ, mồ hôi con nhỏ ròng ròng ướt nhẹp cái lai quần. Cái bà hồi nãy chửi hăng nhất xóm bưng ra ba ly nước cam đá lạnh. Một sự bù trừ ngang phè, sòng phẳng, ngọt lịm của đất phương Nam".
Tôi ngước nhìn về phía trạm biến áp chéo góc ngã tư. Rè rè... Tiếng cánh quạt xé gió. Hình ảnh người thợ điện lấm lem đu cột năm nào không còn. Thay vào đó là màu áo cam đứng dưới đất, dán mắt vào màn hình điều khiển. Chiếc flycam gắn camera ảnh nhiệt bay vút lên, dò từng điểm nóng trên lưới điện. Chính xác. Lạnh lùng. Ánh sáng xanh hắt lên khuôn mặt người kỹ sư. Nhưng ánh mắt thì vẫn rặt một vẻ chân chất. Bắt gặp cái nhìn của tôi, anh nhoẻn miệng cười. Cái cười sảng khoái, không lẫn đi đâu được của dân lục tỉnh.
"Lớp vỏ" thành phố thay màu. Công nghệ trùm lên những trụ điện vô tri. Mạng lưới ngầm chạy tít tắp dưới lớp bê tông rải nhựa. Nói về ngành điện TP.HCM, không phải nhắc đến những thuật toán với băng tần. Ánh sáng của TP.HCM không đo bằng kilowatt giờ. Cũng chẳng có máy móc tân tiến nào đọc được vệt mồ hôi rớt xuống hẻm sâu...
Bởi ánh sáng ấy vẫn thoảng mùi mồ hôi của những người thợ mặc áo cam. Mạch máu thắp sáng thành phố này vẫn chảy bằng một nhịp đập duy nhất: sự tận hiến vô hình.
Báo Thanh Niên cập nhật nhanh nhất kết quả xổ số miền Nam ngày 19 tháng 4; kết quả xổ số miền Bắc (XSMB), kết quả xổ số miền Trung (XSMT), kết quả xổ số điện toán trực tiếp nhanh nhất hôm nay chủ nhật ngày 19.4.2026.
Đài Tiền Giang, Kiên Giang, Đà Lạt, Khánh Hòa...
Mời bạn đọc xem kết quả xổ số (KQXS) miền Bắc (XSMB), kết quả xổ số miền Nam (XSMN), kết quả xổ số miền Trung (XSMT) được cập nhật trên Báo Thanh Niên mỗi ngày.
Các minh họa tuyên truyền tiết kiệm điện trên fanpage của Tổng công ty Điện lực TP.HCM (EVNHCMC) là một ví dụ như thế cho cách làm truyền thông thời kỷ nguyên số. Thay vì những thông tin khô khan hay khuyến cáo kỹ thuật khó nhớ, các thông điệp được thể hiện bằng tranh minh họa sinh động, nhân vật hoạt hình dễ thương, màu sắc tươi sáng và lời thoại gần gũi.
"Gia đình xanh - từ thói quen nhỏ đến thay đổi lớn" là một thông điệp rất đơn giản, nhưng lại chạm đúng vào bản chất của vấn đề. Bởi tiết kiệm điện, suy cho cùng, không phải là câu chuyện của các nhà máy điện hay ngành năng lượng mà bắt đầu từ từng hành vi rất nhỏ trong mỗi gia đình: tắt đèn khi ra khỏi phòng, không bật thiết bị điện khi không cần thiết, sử dụng điện hợp lý trong giờ cao điểm. Điều đáng nói là cách EVNHCMC kể câu chuyện ấy thật cảm xúc.
Trong các minh họa, những thiết bị quen thuộc như tủ lạnh, bóng đèn, tivi hay quạt điện được "nhân cách hóa", trở thành các nhân vật đang trò chuyện với nhau. Bóng đèn than thở vì bị bật cả ngày dù không ai ở nhà. Tivi thì "muốn nghỉ ngơi chút thôi". Và rồi các thiết bị cùng nhắc nhở gia đình: hãy tắt khi không dùng. Đó là cách truyền thông rất thông minh. Thông điệp không còn mang tính áp đặt, mà trở thành một câu chuyện nhẹ nhàng, dễ nhớ, dễ chia sẻ.
Trong bối cảnh hiện nay, mạng xã hội đã trở thành một kênh truyền thông quan trọng để lan tỏa những hành vi tích cực. Nếu trước đây các chiến dịch tuyên truyền thường diễn ra qua báo chí, tờ rơi hay các pano ngoài đường, thì ngày nay chỉ cần một bài đăng hấp dẫn trên Facebook, TikTok hay báo chí thì thông điệp có thể nhanh chóng đến với từng gia đình, từng người dùng điện.
Hình ảnh tuyên truyền cảm xúc trên fanpage EVNHCMC
Ảnh: EVNHCMC
Với một thành phố hơn 10 triệu dân như TP.HCM, lợi thế của truyền thông số càng rõ ràng. Chỉ cần một nội dung đủ "bắt mắt", người dùng có thể chia sẻ lại cho bạn bè, người thân; từ đó thông điệp tiết kiệm điện được lan tỏa theo cấp số nhân. Nhưng để làm được điều đó, nội dung truyền thông phải thay đổi. Một thông điệp đúng chưa chắc đã được chú ý. Trong thời đại "bội thực thông tin", điều quan trọng không chỉ là nói điều gì, mà còn là nói như thế nào.
Các minh họa của EVNHCMC cho thấy một hướng đi đáng khích lệ: chuyển từ truyền thông một chiều sang truyền thông mang tính trải nghiệm và cảm xúc. Khi người xem cảm thấy vui vẻ, dễ chịu, họ sẽ sẵn sàng tiếp nhận thông điệp hơn. Tuy vậy, nếu nhìn rộng hơn, thiết nghĩ truyền thông tiết kiệm điện vẫn còn nhiều dư địa để sáng tạo.
Theo đó, có thể đẩy mạnh hơn các định dạng video ngắn. Những clip hoạt hình 30 - 60 giây với câu chuyện đời thường - như một gia đình chuẩn bị bữa tối, một đứa trẻ nhắc bố mẹ tắt điện, hay một chiếc máy lạnh "than thở" vì bị bật cả ngày - có thể tạo ra hiệu ứng lan tỏa rất tốt trên các nền tảng như TikTok hay Reels.
Ngoài ra, nên gắn các thông điệp tiết kiệm điện với những thử thách cộng đồng. Ví dụ như "7 ngày tiết kiệm điện", "10 ngày sống xanh", "Gia đình tiết kiệm điện", đặc biệt là cuộc thi Tiết kiệm điện thành thói quen trên Báo Thanh Niên, người tham gia có thể chia sẻ hình ảnh, câu chuyện của gia đình mình đến với cộng đồng. Những hoạt động mang tính tương tác như vậy sẽ giúp thông điệp không chỉ dừng lại ở việc xem - mà trở thành hành động.
Bên cạnh đó, cần đưa yếu tố dữ liệu vào truyền thông một cách trực quan hơn. Chẳng hạn, nếu mỗi gia đình tắt bớt một bóng đèn trong một giờ, thành phố có thể tiết kiệm bao nhiêu điện? Nếu toàn bộ hộ dân sử dụng thiết bị tiết kiệm năng lượng, lượng phát thải CO₂ giảm bao nhiêu? Những con số được minh họa bằng đồ họa sinh động sẽ giúp người dân thấy rõ tác động của hành động nhỏ.
Thêm nữa, EVNHCMC cũng có thể hợp tác với các nhà sáng tạo nội dung, những người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội. Khi các thông điệp tiết kiệm điện được lồng ghép vào các vlog đời sống, video gia đình hay nội dung giáo dục cho trẻ em, khả năng lan tỏa sẽ mạnh mẽ hơn rất nhiều.
Điều quan trọng nhất là giữ được tinh thần gần gũi. Tiết kiệm điện không nên được truyền tải như một nghĩa vụ, mà nên được kể như một câu chuyện về lối sống văn minh và trách nhiệm với môi trường. Khi mỗi gia đình hiểu rằng việc tắt một thiết bị điện không chỉ giúp giảm hóa đơn tiền điện mà còn góp phần bảo vệ môi trường, hành vi ấy sẽ trở thành thói quen. Truyền thông, vì thế, không chỉ là cung cấp thông tin mà là cách gieo mầm những hạt giống nhận thức. Và đôi khi, một bức tranh minh họa dễ thương trên mạng xã hội hay một bài viết cảm động trên báo chí của EVNHCMC lại có thể làm được điều mà những văn bản dài dòng không làm được: khiến người ta mỉm cười, nhớ lâu và bắt đầu thay đổi.
Thật sự, từ những thói quen rất nhỏ trong mỗi nếp nhà, một "gia đình xanh" có thể hình thành. Và từ hàng triệu gia đình xanh như vậy, một thành phố xanh hơn, bền vững hơn cũng dần được xây dựng dễ dàng như vậy từ truyền thông cảm xúc.
