“Hải quân Mỹ, lực lượng hải quân tinh nhuệ nhất thế giới, sẽ bắt đầu quá trình phong tỏa và ngăn chặn tất cả tàu cố gắng đi vào hoặc rời khỏi eo biển Hormuz. Quyết định có hiệu lực ngay lập tức”, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên trên mạng xã hội hôm nay.
Lãnh đạo Mỹ khẳng định eo biển Hormuz sẽ hoàn toàn mở cửa với tất cả tàu thuyền vào thời điểm nào đó. Ông chỉ trích Iran “không cho phép điều này xảy ra” vì đã gài thủy lôi trên tuyến hàng hải huyết mạch của Trung Đông, điều mà ông cho là “hành vi tống tiền mang tính toàn cầu”.
Tổng thống Trump cảnh báo rằng hải quân Mỹ sẽ truy tìm và chặn bắt mọi tàu hàng trả phí đi lại cho Iran, cũng như bắt đầu rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz. “Bất kỳ lực lượng Iran nào nhắm bắn vào chúng tôi hoặc các tàu hòa bình đều sẽ bị hủy diệt”, ông tuyên bố.
Lãnh đạo Mỹ tiết lộ “các nước khác” cũng sẽ tham gia phong tỏa eo biển Hormuz, song không nêu tên quốc gia cụ thể.
Về cuộc đàm phán giữa phái đoàn Mỹ và Iran tại Pakistan, ông Trump nhận định cuộc đối thoại đã “diễn ra tốt đẹp” khi hai bên đạt được đồng thuận trong phần lớn vấn đề, nhưng cáo buộc Iran không nhất trí với “nội dung thật sự quan trọng duy nhất là hạt nhân”.
Giới chức Iran chưa bình luận về thông tin.
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng, chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Ngay sau khi Mỹ – Israel phát động chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Các thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Mở lại tuyến đường này là một trong những chủ đề quan trọng trong thỏa thuận ngừng bắn gần đây giữa Mỹ và Iran, dù số tàu thuyền qua lại vẫn còn hạn chế.
Sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9/4 công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, quan chức Mỹ cho rằng tuyến di chuyển này bị hạn chế đáng kể, chủ yếu do Iran rải thủy lôi một cách thiếu hệ thống.
Quân đội Mỹ gần như không còn lực lượng rà phá thủy lôi ở Trung Đông, do các tàu chuyên dụng đã bị loại biên và 2 trong 3 tàu chiến đấu ven biển được lắp thiết bị quét mìn đã di chuyển tới Singapore hồi đầu xung đột. Khó khăn trong theo dõi xuồng nhỏ rải thủy lôi khiến Mỹ cũng không thể xác định Iran đã cài bao nhiêu thủy lôi trong eo biển Hormuz, cũng như vị trí của chúng.
Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) hôm 20/4 giờ địa phương cho biết, chỉ sau một tuần áp đặt phong tỏa quanh eo biển Hormuz, Hải quân Mỹ đã buộc 27 tàu phải quay đầu và lần đầu nổ súng vô hiệu hóa một tàu hàng Iran, làm gia tăng căng thẳng tại tuyến hàng hải chiến lược này.
Một quan chức quân đội Mỹ cũng cho biết, nhóm lính thủy đánh bộ đã lục soát và kiểm tra một số lượng lớn container trên tàu Touska - tàu chở hàng của Iran mà Hải quân Mỹ đã vô hiệu hóa và bắt giữ ở Vịnh Oman hôm 19/4 sau khi nó tìm cách tránh lệnh phong tỏa.
Đây là lần đầu tiên có thông tin về một con tàu tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa do Mỹ áp đặt đối với các tàu ra vào cảng Iran kể từ khi biện pháp này có hiệu lực vào tuần trước.
Các quan chức Mỹ sẽ quyết định xử lý con tàu bị vô hiệu hóa như thế nào sau khi việc kiểm tra hoàn tất, một quan chức quân đội Mỹ cho biết.
Một phương án là kéo con tàu bị hư hại về Oman, theo các chuyên gia độc lập. Phương án khác là để tàu Touska tự di chuyển về một cảng của Iran, nếu con tàu còn khả năng hoạt động.
Trong khi đó, thủy thủ đoàn của tàu sẽ sớm trở về Iran, một quan chức quân sự Mỹ cho biết.
“Thông điệp đã được phát đi rằng phần lớn các tàu không muốn đi vào khu vực đó”, Kevin Donegan, Phó đô đốc đã nghỉ hưu và từng là chỉ huy cấp cao của Hải quân Mỹ tại Trung Đông, cho hay.
Theo các nguồn tin, thuyền trưởng của tàu Touska đã phớt lờ nhiều cảnh báo qua radio từ phía Mỹ yêu cầu dừng lại.
Tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường Spruance, một trong hơn một chục chiến hạm đang thực thi phong tỏa của Mỹ, đã yêu cầu thủy thủ đoàn sơ tán khỏi phòng máy. Sau đó, tàu Spruance đã bắn nhiều loạt đạn từ pháo Mk-45 vào hệ thống động cơ của con tàu khi nó đang di chuyển về phía cảng Bandar Abbas của Iran, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ thông tin trong một tuyên bố kèm video về vụ nổ súng.
Một phát ngôn viên quân đội Iran hôm 20/4 nhắc lại đe dọa sẽ “thực hiện các hành động cần thiết chống lại quân đội Mỹ” nhằm đáp trả việc bắt giữ con tàu, theo truyền thông nhà nước Iran. Ông cho biết Tehran cho đến nay vẫn kiềm chế hành động nhằm bảo vệ thủy thủ đoàn và một số thành viên gia đình của họ.
Các tài khoản mạng xã hội tại Iran cho hay Tehran đã tiến hành các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào tàu Hải quân Mỹ trong khu vực, nhưng Lầu Năm Góc khẳng định vụ tấn công này chưa từng xảy ra.
Tàu Touska là một trong một số tàu đáng chú ý mà các nhà phân tích tình báo Mỹ đã theo dõi trong những ngày gần đây, cả bên trong và bên ngoài ranh giới phong tỏa, một quan chức quân đội Mỹ tiết lộ
“Chúng tôi theo dõi từng con tàu trong số đó”, Đô đốc Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm, nói với các phóng viên hôm 17/4.
Hôm 16/4, tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, cũng tuyên bố các chỉ huy quân sự Mỹ ở các khu vực khác trên thế giới, đặc biệt là khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương, sẽ “tích cực truy đuổi bất kỳ tàu treo cờ Iran nào hoặc bất kỳ tàu nào tìm cách hỗ trợ vật chất cho Iran".
Viết trên mạng xã hội X ngày 21.4, ông Qalibaf cho rằng Tổng thống Mỹ Donald Trump vi phạm thỏa thuận ngừng bắn khi thực hiện phong tỏa, với mục đích “biến bàn đàm phán thành nơi Iran phải đầu hàng hoặc lấy cớ để Mỹ tiếp diễn xung đột”.
"Chúng tôi không chấp nhận đàm phán dưới những lời đe dọa. Trong 2 tuần qua, chúng tôi đã chuẩn bị để tung ra những quân bài mới trên chiến trường", ông viết. Lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran sẽ kết thúc ngày 22.4, song hiện chưa có dấu hiệu cho thấy hai bên sẵn sàng gia hạn.
Vào ngày 19.4, chỉ huy Không quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) Majid Mousavi, nói trong video đăng trên mạng xã hội rằng vào thời điểm ngừng bắn, Iran đang bổ sung kho tên lửa và máy bay không người lái (UAV) với tốc độ nhanh hơn cả trước khi xung đột với Mỹ - Israel.
Ông Mousavi còn tuyên bố rằng: “Không như Iran, kẻ thù không có khả năng bổ sung đạn dược trong thời gian ngừng bắn”. Mỹ và Israel không phản hồi các tuyên bố này, theo The Jerusalem Post.
Trong khi đó, Tổng thống Trump tự tin rằng Iran sẽ ngồi vào bàn đàm phán, đồng thời cảnh báo về những hậu quả nếu điều này không diễn ra. "Họ sẽ đàm phán thôi. Nếu không làm như vậy, họ sẽ gặp phải những vấn đề chưa từng có trước đây", ông nói hôm 20.4.
Trang Axios dẫn các nguồn thạo tin tiết lộ Phó tổng thống Mỹ JD Vance sẽ đến thủ đô Islamabad, Pakistan ngày 21.4 để đàm phán với Iran, dù Tehran chưa xác nhận tham dự.
Một nguồn tin cho biết phái đoàn Iran đang chờ quyết định từ Lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei. Đồng thời, IRGC - lực lượng quân sự có sức ảnh hưởng chính trị lớn tại Iran - được cho là giữ lập trường cứng rắn rằng sẽ không đàm phán nếu Mỹ không chấm dứt phong tỏa.
Cơ quan Quản lý Quân dịch Mỹ (SSS), đơn vị phụ trách cơ sở dữ liệu những công dân là nam giới có thể được gọi nhập ngũ trong tình huống khẩn cấp, đã gửi đề xuất quy định mới về "tự động đăng ký" cho Văn phòng Thông tin và Các vấn đề Quy định thuộc Nhà Trắng hồi cuối tháng 3 và đang chờ phê duyệt cuối cùng.
Quy định này dựa vào Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng cho năm tài khóa 2026, được Tổng thống Donald Trump ký ban hành vào tháng 12/2025, trong đó yêu cầu chuyển từ cơ chế đăng ký theo sự chủ động của cá nhân sang tự động thông qua tích hợp dữ liệu liên bang.
Mỹ chưa kích hoạt lệnh gọi nhập ngũ bắt buộc kể từ năm 1973 và từ đó chỉ tuyển những người tình nguyện ký hợp đồng phục vụ trong quân đội. Dù vậy, SSS vẫn duy trì hệ thống đăng ký nghĩa vụ quân sự để sẵn sàng trong trường hợp khẩn cấp.
Quy định mới dự kiến có hiệu lực từ tháng 12. SSS nói quy định "tự động đăng ký" này nhằm đơn giản hóa thủ tục và cho phép chính quyền liên bang điều chỉnh nguồn lực, chuyển chi phí từ các hoạt động tuyên truyền, vận động sang các mục tiêu củng cố năng lực sẵn sàng chiến đấu và huy động lực lượng.
Hệ thống tuyển quân của Mỹ được thiết lập từ năm 1917 dưới thời tổng thống Woodrow Wilson sau khi nước này tham gia Thế chiến I. Chế độ nghĩa vụ quân sự bắt buộc đã được đình chỉ vào năm 1975 dưới thời tổng thống Gerald Ford.
Đến năm 1980, tổng thống Jimmy Carter đưa ra cơ chế danh sách dự phòng là SSS để đảm bảo Mỹ có khả năng huy động quân số nhanh chóng trong trường hợp khẩn cấp.
Hiện nay, hầu hết nam công dân Mỹ và người nhập cư trong độ tuổi 18-25 phải tự đăng ký vào danh sách sẵn sàng thực hiện nghĩa vụ quân sự trong vòng 30 ngày kể từ sinh nhật 18 tuổi. Họ cũng có thể đăng ký muộn đến trước khi tròn 26 tuổi. Những người không đăng ký có thể bị coi là vi phạm luật liên bang, đối mặt với các hình phạt như không đủ điều kiện tham gia các chương trình phúc lợi liên bang, bị phạt tới 250.000 USD hoặc tối đa 5 năm tù.
Tuy nhiên, tỷ lệ đăng ký đã giảm trong những năm gần đây, một phần do tùy chọn đăng ký bị loại khỏi các mẫu đơn vay vốn sinh viên liên bang từ năm 2022, vốn trước đó chiếm khoảng 1/4 số lượt đăng ký.
Với quy định mới, nam giới sẽ được tự động đưa vào hệ thống trong vòng 30 ngày sau khi đủ 18 tuổi, thông qua việc kết nối với các nguồn dữ liệu liên bang.
Tổng thống Mỹ không thể đơn phương quyết định áp dụng lệnh gọi nhập ngũ bắt buộc mà cần sự phê chuẩn của quốc hội. Nhà Trắng cho biết việc khôi phục chế độ nghĩa vụ quân sự "không phải là kế hoạch hiện tại", dù vẫn để ngỏ các phương án trong tương lai.
