Kết quả môn ngữ văn trong kỳ thi tốt nghiệp THPT giai đoạn 2021–2025 cho thấy Hải Phòng và Hà Nội duy trì điểm khá cao, Huế tăng rõ rệt, TP.HCM và Cần Thơ biến động mạnh, trong khi Đà Nẵng thuộc nhóm cuối.
Kết quả đối sánh môn ngữ văn 6 thành phố trước sáp nhập
Trong nhiều năm, đánh giá chất lượng giáo dục Việt Nam chủ yếu dựa vào đối sánh kết quả thi THPT giữa các địa phương với so sánh chung toàn quốc. Cách làm này thiếu công bằng vì điều kiện kinh tế – xã hội, đầu vào học sinh rất khác nhau. Trong bối cảnh đó, đối sánh nhóm trở thành cách tiếp cận phù hợp. Đối sánh nhóm là so sánh kết quả học tập, thi cử giữa các đơn vị tương đồng về điều kiện. Chẳng hạn, với 6 thành phố trực thuộc T.Ư trước và sau khi sáp nhập.
Xét điểm trung bình môn ngữ văn giai đoạn 2021–2025, Hải Phòng dẫn đầu với hơn 7,44 điểm, tiếp đến là Hà Nội trên 7,14 điểm, đều cao hơn mức trung bình của nhóm khoảng 6,75 điểm. Hai địa phương này duy trì chất lượng khá ổn định. Huế đạt mức trung bình, có xu hướng cải thiện trong các năm 2024–2025 gần đây rõ rệt hơn.
Ngược lại, TP.HCM và Cần Thơ thuộc nhóm trung bình thấp, điểm số không quá yếu nhưng thứ hạng biến động mạnh. Đáng chú ý, Sóc Trăng có điểm ngữ văn cao hơn Cần Thơ và Hậu Giang. Điều này phản ánh đặc trưng đô thị lớn, nơi thí sinh đông, phân hóa cao và nhiều học sinh không đặt nặng kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Riêng Đà Nẵng (cũ), điểm trung bình 5 năm chỉ hơn 6 điểm, thấp nhất; thứ hạng hầu như luôn nằm ở nhóm cuối của cả nước, và năm 2025 rơi xuống vị trí 63/63.
Để đảm bảo tính so sánh tương đồng, giá trị trung bình của nhóm được xác định bằng trung bình cộng điểm trung bình môn ngữ văn của 12 địa phương theo từng năm; trong khi đó, trung bình cả nước được tính bằng trung bình cộng điểm trung bình của 63 tỉnh, thành. Dữ liệu điểm thi và thứ hạng môn ngữ văn 12 địa phương thể hiện ở bảng sau.
Bức tranh điểm trung bình và xếp hạng môn ngữ văn năm 2025 của 6 thành phố trực thuộc T.Ư sau sáp nhập cho thấy sự phân hóa khá rõ.
Hà Nội giữ vị trí cao với 7,62 điểm, xếp 3/34, nhờ không thay đổi địa giới, bảo đảm sự ổn định về đội ngũ và cách đánh giá. Cần Thơ sau khi sáp nhập Hậu Giang và Sóc Trăng đạt 7,23 điểm, xếp 5/34; Huế với điểm trung bình 7,18 điểm, xếp 7/34, vẫn phát huy truyền thống dạy – học ngữ văn.
TP.HCM sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu đạt 7,07 điểm, xếp 9/34; Hải Phòng sáp nhập Hải Dương đạt 7,03 điểm, xếp 10/34.
Riêng Đà Nẵng sau khi sáp nhập với Quảng Nam chỉ đạt 6,26 điểm, xếp 33/34. Kết quả này vừa phản ánh sự chênh lệch vùng miền, vừa gợi lại tranh luận về cách chấm ngữ văn ở Đà Nẵng vốn được cho là nghiêm và chặt.
Một trong những nguyên nhân cốt lõi khiến chất lượng ngữ văn ở các thành phố không cao nằm ở sự thay đổi trong việc ưu tiên trong học tập. Trong nhiều năm, các đô thị lớn tập trung mạnh vào ngành nghề STEM, công nghệ, ngoại ngữ, kỹ năng số và hội nhập quốc tế. Đây là lựa chọn hợp lý trong bối cảnh phát triển kinh tế tri thức, kinh tế số nhưng hệ quả không mong muốn là ngữ văn dần bị đẩy xuống vị trí thứ yếu.
Với không ít học sinh thành phố, ngữ văn trở thành môn chỉ cần “đủ điểm tốt nghiệp”, không phải môn quyết định tương lai. Khi động lực học tập không cao, kết quả trung bình khó có thể bứt phá, đặc biệt trong một kỳ thi ngày càng coi trọng năng lực đọc hiểu và nghị luận xã hội, thể hiện ý kiến cá nhân về một vấn đề nào đó.
Với trường hợp Đà Nẵng, thành phố này không chỉ được biết đến với sự quan tâm cho giáo dục mà còn nổi bật bởi văn hóa thi cử nghiêm túc, kỷ cương. Tuy nhiên, điểm thi môn ngữ văn thấp gần đây làm dấy lên nhiều tranh luận. Một số ý kiến cho rằng cách chấm thi còn chặt, thiên về “ý chuẩn”, ít linh hoạt với bài viết sáng tạo. Ý kiến khác lại nhìn nhận học sinh chưa đầu tư đúng mức cho môn văn khi xu hướng lựa chọn các ngành STEM ngày càng mạnh.
Những nhận định này cần được nhìn nhận thận trọng nhưng có cơ sở. Đà Nẵng vốn đề cao sự chuẩn mực, rõ ràng trong quản lý – điều phù hợp với các lĩnh vực khoa học, công nghệ. Nhưng với ngữ văn, môn học đòi hỏi tư duy mở và cá tính, cách chấm quá khuôn mẫu có thể khiến những bài viết sáng tạo bị đánh giá thấp.
Từ năm 2025, khi đề thi ngữ văn không còn bám sách giáo khoa, tăng yêu cầu đọc hiểu và bày tỏ chính kiến, hạn chế này càng bộc lộ rõ. Chấm mở không đồng nghĩa với chấm dễ, mà đòi hỏi bản lĩnh nghề nghiệp và sự đổi mới tư duy của giáo viên.
Cũng cần nhấn mạnh rằng điểm thi thấp không đồng nghĩa học sinh Đà Nẵng yếu. Đây là địa phương có tỷ lệ học sinh theo học chương trình chất lượng cao, quốc tế khá lớn, nên ít tập trung vào bài thi ngữ văn theo chuẩn quốc gia. Dù vậy, trong bối cảnh hội nhập, năng lực ngôn ngữ và viết vẫn là nền tảng quan trọng cho học tập và phát triển lâu dài.
Trong khi đó, Hà Nội và Hải Phòng, cũng là những đô thị lớn, nhưng vẫn duy trì được chất lượng ngữ văn khá ổn định.
Huế là ví dụ điển hình cho sự trở lại của “văn hóa học văn”. Khi đề thi chuyển sang đánh giá năng lực đọc hiểu, Huế – với truyền thống nhân văn và chiều sâu văn hóa – đã cải thiện thứ hạng rõ rệt năm 2024, 2025. Điều này cho thấy đề thi mới không bất lợi cho đô thị, mà bất lợi cho nơi chưa coi trọng năng lực ngôn ngữ đúng mức.
Để nâng cao chất lượng môn ngữ văn, các thành phố cần thay đổi từ gốc, chứ không chỉ điều chỉnh kỹ thuật ôn thi hay chấm thi.
Trước hết, cần khẳng định ngữ văn là môn học công cụ, nền tảng cho tư duy phản biện, giao tiếp, hợp tác và sáng tạo – những năng lực cốt lõi của công dân toàn cầu. Ngữ văn không đối lập với STEM mà là môi trường để STEM vận hành hiệu quả. Ngữ văn cùng với toán là 2 trụ cột chính trong các tổ hợp tuyển sinh ĐH.
Thứ hai, cần đổi mới cách dạy theo hướng phát triển năng lực đọc – viết – nói – nghe, gắn với các vấn đề đương đại, liên ngành, toàn cầu. Học sinh phải được tranh luận, phản biện, trình bày chính kiến, thay vì chỉ học thuộc văn mẫu và phân tích tác phẩm.
Thứ ba, đổi mới cách chấm và đánh giá. Chấp nhận sự khác biệt có lý lẽ, khuyến khích lập luận độc lập, coi trọng cách diễn đạt sáng tạo. Đây là khâu khó nhất nhưng quyết định thành công của đề thi mở. Riêng Đà Nẵng, giải pháp then chốt là chuyển từ kỷ cương cứng sang kỷ cương mềm trong môn ngữ văn. Nghiêm túc không đồng nghĩa với khép chặt. Thành phố cần đầu tư bồi dưỡng giáo viên ngữ văn theo hướng giáo dục ngôn ngữ hiện đại, giúp họ tự tin đánh giá bài viết sáng tạo mà vẫn công bằng.
Cùng đó, đưa ngữ văn trở lại đúng vị thế trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực: coi năng lực diễn đạt, thuyết phục, phản biện là kỹ năng sống còn của công dân toàn cầu và trái tim bản sắc dân tộc Việt Nam.
Hà Nội có hơn 100 trường THPT tư thục. 89 trường đã được Sở Giáo dục và Đào tạo phê duyệt phương án tuyển sinh năm học 2026-2027. Trong số này, hơn 40 trường đã công bố học phí lớp 10.
Mức thu phổ biến là dưới 10 triệu đồng một tháng, ở các trường dạy chương trình cơ bản, chất lượng cao. THPT IVS có học phí thấp nhất, chỉ 1,65 triệu đồng một tháng, kế đó THPT Văn Lang với 1,7 triệu.
Những trường dạy chương trình quốc tế, song ngữ thường có học phí 10-50 triệu đồng, cao nhất là Brighton College, Dwight, Liên Hợp Quốc Hà Nội.
Học phí 43 trường THPT tư thục ở Hà Nội năm 2026 (một số trường tính học phí theo năm đã được chia trung bình 10 tháng, làm tròn):
Ngoài học phí, đa số trường thu thêm các khoản khác, như phí nhập học, ghi danh, đồng phục, phí phát triển trường, cơ sở vật chất, học phí bổ trợ, nâng cao môn Toán, Tiếng Anh...
Các trường tư sẽ nhận hồ sơ lớp 10 từ ngày 20/4 đến 27/6.
Sáng nay 23-4, Trường đại học Bách khoa tổ chức lễ tốt nghiệp và trao bằng cho 1.193 tân tiến sĩ, thạc sĩ, kỹ sư, kiến trúc sư, cử nhân. Trong số các tân khoa, hai sinh viên Nguyễn Hồ Phước Hiền và Lê Nguyễn Vỹ Hân cùng tốt nghiệp sớm đạt loại xuất sắc và giỏi, với loạt thành tích ấn tượng.
Với Nguyễn Hồ Phước Hiền (khoa khoa học và kỹ thuật máy tính), việc theo đuổi ngành khoa học máy tính ban đầu không hoàn toàn xuất phát từ một định hướng rõ ràng. "Một phần là ngẫu nhiên, một phần do gia đình định hướng", Hiền chia sẻ.
Tuy vậy, nền tảng học tập vững chắc từ bậc phổ thông đã giúp Hiền nhanh chóng thích nghi với môi trường đại học. Hiền trúng tuyển theo diện ưu tiên xét tuyển thẳng học sinh giỏi, đạt 993 điểm đánh giá năng lực, 27,4 điểm tổ hợp A01 và điểm trung bình THPT 9,6.
Trong quá trình học, Hiền tham gia nhiều đề tài nghiên cứu, trong đó tâm đắc nhất là đề tài về bảo vệ tính riêng tư trong hệ thống chăm sóc sức khỏe thông minh tại nhà. Đây là hướng nghiên cứu mang tính thời sự, khi dữ liệu cá nhân ngày càng trở thành vấn đề quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi số.
Ở đề tài này, Hiền phụ trách xây dựng giải pháp, mô phỏng và đánh giá hệ thống dựa trên phương pháp Decentralized Federated Learning, đồng thời thực hiện các kịch bản tấn công để kiểm tra mức độ bảo mật và khả năng bảo vệ dữ liệu người dùng.
Từ kết quả nghiên cứu, Hiền phát triển thành bài báo khoa học và được chấp nhận tại hội nghị quốc tế ACIIDS 2026 tổ chức tại Cao Hùng (Đài Loan). Đây cũng là lần đầu tiên Hiền đảm nhận vai trò tác giả chính và trực tiếp báo cáo tại một hội nghị khoa học, một cột mốc đáng nhớ trong hành trình học tập của chàng sinh viên này.
Không đặt mục tiêu tốt nghiệp sớm ngay từ đầu, Hiền lựa chọn cách học bám sát chương trình đào tạo, đồng thời chủ động tìm hiểu trước các học phần để đăng ký học vượt khi có thể. "Tôi cố gắng cân đối số môn mỗi kỳ để không bị quá tải, nhưng vẫn đảm bảo tiến độ để có thể tốt nghiệp sớm", Hiền cho biết.
Thử thách lớn nhất đến ở học kỳ cao điểm khi Hiền phải đồng thời học các môn chuyên ngành nặng, thực hiện đồ án một mình và bắt đầu đi thực tập. Việc nhiều lần bị từ chối khi ứng tuyển thực tập cũng tạo thêm áp lực cho Hiền.
Tuy nhiên, nhờ sự hỗ trợ từ giảng viên, gia đình và môi trường làm việc, Hiền đã vượt qua giai đoạn này và hoàn thành chương trình với kết quả ấn tượng: GPA 3.6/4.0, điểm đồ án tốt nghiệp 9.74.
ThS Lê Thị Bảo Thu - giảng viên hướng dẫn - đánh giá Hiền có năng lực nghiên cứu độc lập, tiến bộ nhanh và đặc biệt là tinh thần cầu thị, sẵn sàng tiếp thu góp ý để hoàn thiện công trình khoa học.
"Hiền tiến bộ rất nhanh, khi qua đến đồ án tốt nghiệp đã có thể thực hiện đề tài độc lập và có kết quả khả quan. Tôi đánh giá cao tinh thần trách nhiệm, ham học hỏi này của Hiền, bên cạnh năng lực nghiên cứu của bạn", bà Thu nói.
Trong khi đó, câu chuyện của Lê Nguyễn Vỹ Hân (khoa công nghệ vật liệu, chương trình đào tạo kỹ sư chất lượng cao tại Việt Nam - PFIEV) lại là minh chứng cho sự kiên định trong một lĩnh vực đặc thù.
Xuất thân từ Trường THPT chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm (Vĩnh Long), từng đoạt huy chương đồng Olympic tháng 4 môn vật lý, Hân có nền tảng tốt ở các môn khoa học tự nhiên. Tuy nhiên, thay vì tiếp tục theo hướng vật lý thuần túy, Hân lựa chọn ngành vật liệu polymer, lĩnh vực giao thoa giữa vật lý và hóa học.
"Vật lý giúp tôi hiểu cơ chế, hóa học giúp đi sâu cấu trúc và tạo vật liệu. Sự kết hợp này cùng tính ứng dụng cao, nhất là ở polymer thông minh, khiến tôi quyết tâm theo đuổi lĩnh vực này", Hân chia sẻ.
Trong quá trình học, Hân tham gia nhiều đề tài nghiên cứu, từ nhựa sinh học cho vật liệu composite cốt sợi thủy tinh, vật liệu bền vững đến polymer cảm biến. Tuy nhiên, hướng nghiên cứu mà Hân theo đuổi lâu dài là vật liệu tự phục hồi (self-healing).
"Đây cũng là chủ đề mà tôi lựa chọn cho khóa luận tốt nghiệp của mình, cụ thể là đi sâu vào việc tổng hợp vật liệu polymer hướng đến các ứng dụng tự lành", Hân cho biết.
Chương trình PFIEV vốn có khối lượng kiến thức lớn và yêu cầu cao. Để tốt nghiệp sớm một học kỳ, Hân phải có chiến lược học tập rõ ràng ngay từ đầu. Hân chủ động chuẩn bị bài trước khi đến lớp.
"Về chiến lược đăng ký môn học, tôi luôn bám sát khung chương trình đào tạo chuẩn, tính toán để đăng ký học vượt một số môn của học kỳ sau. Tôi tận dụng tối đa các học kỳ hè để hoàn thành các học phần chính trị, từ đó giảm tải đáng kể áp lực cho các học kỳ chính khóa.
Tôi còn chủ động xin thầy cô hướng dẫn vào lab để thực hiện nghiên cứu sớm. Đến giai đoạn thi cử, tôi sẽ tạm giảm thời gian ở lab để dồn lực củng cố lại kiến thức", Hân chia sẻ.
Tuy nhiên, theo Hân, thử thách lớn nhất không phải là chương trình học, mà là áp lực từ chính bản thân. "Đó là nỗi sợ không đạt được những tiêu chuẩn mình đặt ra. Nhưng chính áp lực này lại trở thành động lực để tôi rèn luyện kỷ luật và không ngừng tiến lên", Hân nói.
Kết quả, Hân tốt nghiệp loại giỏi với GPA 3,4/4,0, điểm rèn luyện tuyệt đối 100 cùng nhiều học bổng giá trị.
Huỳnh Quốc Bảo nhận kết quả thi SAT hồi cuối tuần trước. Bảo kể không có mục tiêu điểm số trước ngày thi. Đây cũng là tâm thế của em trong học tập nói chung – không đặt nặng thành tích, miễn học hết sức và phát huy đúng năng lực.
SAT là bài thi chuẩn hóa bằng tiếng Anh, gồm hai phần Đọc - Viết (54 câu) và Toán (44 câu), được dùng rộng rãi trong xét tuyển đại học ở Mỹ và các nước châu Âu. Theo College Board, đơn vị tổ chức, từ mức 1520 điểm, thí sinh đã thuộc nhóm 1% cao nhất toàn cầu.
Nam sinh có kế hoạch ôn thi SAT từ cuối năm lớp 11 để tăng cơ hội trúng tuyển vào đại học. Tháng 6 năm ngoái, Bảo bắt đầu tìm hiểu những chủ đề kiến thức chung. Đến tháng 9, em được chọn vào đội tuyển của TP HCM dự thi học sinh giỏi cấp quốc gia môn Hóa nên phải tạm ngưng.
Nam sinh sau đó đạt giải ba – đủ điều kiện được tuyển thẳng vào đại học nhưng vẫn tiếp tục ôn tập, luyện đề SAT, để chủ động cơ hội lựa chọn ngành nghề.
Lần thi thử đầu tiên, Bảo đạt 1500 điểm. Nam sinh nhận ra bản thân "sa lầy" ở những câu khó, bỏ qua nhiều câu dễ nên mất điểm đáng tiếc. Bảo sau đó vạch chiến lược phân bổ thời gian hợp lý, giải quyết câu dễ trước, khó sau và luôn dành thời gian kiểm tra lại bài.
Ngày thi chính thức, Bảo không gặp khó khăn với phần Toán nhưng mất thời gian với một số câu Đọc - Viết khó. Em dùng phương pháp loại trừ, suy luận để chọn phương án.
"Có một số câu em không chắc chắn nhưng kết quả này nằm trong dự tính của em", Bảo cho hay.
Theo em, câu hỏi và dữ kiện trong đề SAT thường khó hiểu vì dài và ngữ pháp phức tạp. Nếu đọc nhanh, thí sinh thường cảm thấy mơ hồ và phải đọc lại, từ đó làm ảnh hưởng đến thời gian làm bài.
"SAT cũng hiểm hóc ở chỗ mọi từ trong câu đều có nghĩa. Nếu đọc lướt, mình dễ hiểu sai rồi chọn phương án sai", Bảo phân tích. "Em luôn cẩn thận, tỉ mỉ khi đọc".
Nam sinh nhìn nhận SAT đòi hỏi thí sinh phải có vốn từ vựng dồi dào để đọc hiểu dữ liệu. Khi đọc đề, em phân tích các thành phần chính trong câu, ý chính trong đoạn văn để chọn đáp án logic nhất.
Tiếng Anh là lợi thế của Bảo nhờ học từ nhỏ, đã thi đạt chứng chỉ IELTS 7.5 hồi năm ngoái. Để tích lũy vốn từ, nam sinh hay dùng "vòng quay may mắn" để học từ mới. Yếu tố bất ngờ mỗi khi quay chữ giúp em có phản xạ nhanh và nhớ lâu hơn. Ngoài ra, Bảo hay tạo ví dụ gắn liền với từ vựng để dễ dàng liên tưởng.
Bảo kể vốn định đi theo hướng chuyên Anh cho đến khi được tiếp xúc với môn Hóa vào năm lớp 8. Nam sinh bị thu hút bởi những nguyên tố độc lạ, phản ứng hóa học đầy màu sắc trong phòng thí nghiệm.
"Em học tốt Toán, Lý nhưng không thấy hứng thú. Hóa cho em cảm giác muốn khám phá, giải nghĩa vì sao lại có những hiện tượng xảy ra khi các chất tiếp xúc với nhau", Bảo nói.
Dù vậy, cậu vẫn duy trì đầu tư cho Toán và Tiếng Anh. Bảo nhận thấy hai môn này bổ trợ nhiều cho việc học Hóa, đặc biệt là kiến thức bồi dưỡng học sinh giỏi. Với các phương trình hóa học nâng cao, học sinh phải vận dụng tư duy Toán học để tính chuẩn xác. Tiếng Anh giúp em tiếp cận những tài liệu chuyên Hóa mới nhất trên thế giới.
Sự kết hợp này giúp Bảo vượt cấp tham gia kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh dành cho học sinh lớp 11 (Olympic 27/4) của tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cũ và đạt giải khuyến khích ngay từ lớp 10. Hai năm sau, em giành hàng loạt giải thưởng, từ thủ khoa Olympic 27/4, huy chương vàng Olympic truyền thống 30/4, giải khuyến khích rồi đến giải ba cấp quốc gia.
Có những thời điểm phải dồn sức cả bài vở trên lớp lẫn các cuộc thi nhưng Bảo vẫn dành thời gian chơi piano hoặc guitar để giải tỏa căng thẳng, hỗ trợ hoạt động ngoại khóa, văn nghệ của trường. Đặc biệt, nam sinh đặt ra kỷ luật với giấc ngủ để giữ sức khỏe.
"Phương châm của em là học ít mà hiệu quả còn hơn cày ngày cày đêm. Càng thức khuya năng suất càng giảm nên em hiếm khi đi ngủ trễ hơn 22h30", Bảo nói.
Chủ nhiệm lớp Bảo suốt 3 năm qua, cô Nguyễn Thị Liên, đánh giá Bảo sống tình cảm, khiêm tốn và kiên định với con đường của mình thay vì chạy theo số đông. Với sức học và tính cách của Bảo, nhiều thầy cô gợi ý em đi theo khối ngành y dược, nhưng Bảo vẫn chọn gắn bó với Hóa.
Ngoài ra, dù phải dành thời gian nhiều cho các cuộc thi và môn chuyên, nhưng với các môn phụ, Bảo vẫn học nghiêm túc, không bỏ bê.
"Em ấy học tập trong tâm thế thoải mái, không đặt nặng phải đạt giải cao nên trong lớp rất hay nhường nhịn, giúp đỡ bạn bè", cô Liên cho biết.
Nhiều khả năng được tuyển thẳng nhưng Bảo cho biết vẫn cố gắng tối đa trong kỳ thi tốt nghiệp THPT sắp tới. Nam sinh đang cân nhắc đặt nguyện vọng vào ngành Kỹ thuật Hóa, Hóa học hoặc Sư phạm Hóa của trường Đại học Bách khoa, Khoa học Tự nhiên, Sư phạm TP HCM.
"Em dự định hoàn thành chương trình cử nhân trong nước sau đó tìm kiếm học bổng du học ngành Hóa ứng dụng", Bảo nói.
