Ngày 2/4/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố thuế đối ứng 10-50% với tất cả đối tác thương mại. Chính sách thuế quan biến động mạnh trong những tháng tiếp theo, khi ông đạt được các thỏa thuận.
Đến ngày 20/2, Tòa án Tối cao bác bỏ các mức thuế viện dẫn từ Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977 (IEEPA). Chỉ vài giờ sau, Tổng thống Trump công bố mức thuế nhập khẩu bổ sung mới là 10% theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, trong thời hạn 150 ngày.
Trong khi đó, các loại thuế được áp dụng theo Điều 232, chủ yếu ảnh hưởng đến nhập khẩu thép, chất bán dẫn, nhôm và các sản phẩm khác, vẫn giữ nguyên.
Theo Nhà Trắng, kinh tế Mỹ đã “kiên cường hơn, cạnh tranh hơn và an toàn hơn”. “Kết quả kể từ ‘Ngày Giải phóng’ thật đáng kinh ngạc: hơn 20 thỏa thuận thương mại mới, hàng nghìn tỷ USD đầu tư vào ngành sản xuất, giá thuốc giảm và thâm hụt thương mại hàng hóa giảm”, Người phát ngôn Kush Desai, cho biết.
Số liệu từ chính quyền ông Trump chỉ ra thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ đã giảm 24% giai đoạn tháng 4/2025 – 2/2026 so với cùng kỳ. Thâm hụt với Trung Quốc và EU giảm lần lượt 32% và gần 40%. Cán cân thương mại hàng hóa song phương của Mỹ đã được cải thiện với hơn 63% đối tác.
Cùng với đó, chỉ số sản xuất công nghiệp ở mức cao nhất kể từ năm 2019. Nhà Trắng dẫn nghiên cứu của Ngân hàng Anh, cho biết giá xuất khẩu trung bình sang Mỹ đã giảm, trong khi giá xuất khẩu sang các nước khác không giảm, là dấu nhà sản xuất nước ngoài đang chia sẻ chi phí thuế quan bằng cách hạ giá xuất khẩu.
Nhưng bức tranh kinh tế còn nhiều gam màu khác. Nhóm chuyên gia David Hebert của American Institute for Economic Research và Donald Boudreaux, Giáo sư kinh tế Đại học George Mason, chỉ ra việc so sánh hiệu quả kinh tế năm 2025 với 2024 – thời điểm ông Trump cho rằng nền kinh tế Mỹ “đã chết”.
Theo đó, GDP thực tăng 2,1% năm 2025, so với 2,8% năm 2024. Tăng trưởng việc làm đạt 0,5%, thấp hơn 1,2% vào 2024. Bất chấp chính quyền tuyên bố thu hút nhiều cam kết đầu tư để được giảm thuế, FDI năm qua tăng 1,2%, so với mức 2,7% hồi 2024. Đầu tư trong nước chậm lại, chỉ tăng 2% so với 3% năm liền trước.
Kim ngạch nhập khẩu năm 2025 thực tế cao hơn 4% so với 2024, đạt 3.400 tỷ USD, đặc biệt do các công ty đẩy mạnh nhập hàng trước (front-loading). Thâm hụt hàng hóa tăng khoảng 2%, lên 1.240 tỷ USD.
“Nếu nền kinh tế ‘đã chết’ vào năm 2024, không có bằng chứng cho thấy thuế quan của ông Trump đã hồi sinh nó”, hai nhà kinh tế nhận định.
Thuế quan cũng đồng nghĩa với chi phí cao hơn cho người tiêu dùng. Tháng 8/2025, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ chỉ ra người dân phải gánh 94% chi phí từ thuế quan. Đến cuối năm, áp lực được cải thiện, nhưng vẫn còn đến 86%.
Các nhà bán lẻ như Walmart, Best Buy và Macy’s đã tăng giá một số mặt hàng, đồng thời tìm cách bù đắp chi phí. Giá thực phẩm tăng 2,9% so với cùng kỳ năm trước. Một hộ gia đình điển hình tại Mỹ phải đối mặt với chi phí thực phẩm tăng thêm khoảng 1.500 USD mỗi năm, theo Yale Budget Lab.
Theo nhà kinh tế Douglas Irwin tại Đại học Dartmouth, hơn một nửa lượng nhập khẩu của Mỹ là đầu vào phục vụ sản xuất. Thuế quan làm dịch chuyển nguồn lực sang các sản phẩm nội địa đắt đỏ thay vì nhập khẩu rẻ hơn. Kết hợp giữa phí sản xuất tăng và giá tiêu dùng cao hơn sẽ làm chậm tăng trưởng.
Đến tháng 3/2026, 31% cử tri ủng hộ chính sách kinh tế của ông Trump, theo thăm dò của CNN, mức thấp nhất sự nghiệp ông, giảm từ 44% một năm trước đó. Có 65% người được hỏi cho rằng các chính sách của tổng thống làm trầm trọng thêm tình hình kinh tế, cao hơn bất kỳ con số nào được ghi nhận dưới thời ông Biden.
Trên thị trường chứng khoán, Dow Jones tăng 13%, S&P 500 tăng 16% và Nasdaq tăng 20% vào 2025, kém hơn phần lớn các thị trường phát triển khác, dù từng vượt trội trong thập kỷ trước.
Ví dụ, DAX (Đức) tăng 23%, Nikkei 225 (Nhật Bản) tăng 26%, S&P/TSX (Canada) tăng 29% và Kospi (Hàn Quốc) tăng tới 76%. Do thị trường tài chính mang tính dự báo, các con số này cho thấy kinh tế toàn cầu vẫn tìm được cách tăng trưởng dù bị hạn chế tiếp cận thị trường Mỹ do các mức thuế của ông Trump.
Ông Russ Mould, Giám đốc đầu tư tại AJ Bell, cho biết các nhà đầu tư đang tiếp tục đánh giá lại mức độ tiếp xúc của họ với tài sản Mỹ. Nguyên nhân bởi loạt yếu tố, gồm: thuế quan và chiến thuật thương mại của ông Trump, tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ bị thách thức, các hoạt động quân sự tại Mỹ Latinh và Trung Đông, kết hợp với mức định giá cao của thị trường và thâm hụt liên bang tăng vọt.
“Các nhà đầu tư dường như cân nhắc kỹ lưỡng hơn về việc phân bổ vốn trong một thế giới hậu ‘Ngày Giải phóng’ và trong bối cảnh các bài đăng trên mạng xã hội của tổng thống có sức nặng về mặt chính trị, kinh tế và quân sự”, Mould cho biết.
Ông thừa nhận thị trường chứng khoán Mỹ phục hồi mạnh từ mức đáy của ‘Ngày Giải phóng nhưng không còn là ưu tiên hàng đầu như trong phần lớn thời gian kể từ sau Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009. “Nói cách khác, đây không còn là câu chuyện ‘Mỹ trên hết, phần còn lại không đáng kể’ nữa'”, ông nói.
Chuyên gia Dorian Carrell, Trưởng bộ phận thu nhập đa tài sản tại Schroders, cho rằng sự bất định quanh xung đột Iran, áp lực trong lĩnh vực tín dụng tư nhân và mức chi tiêu vốn cao cho AI là những yếu tố gần đây thúc đẩy việc các nhà đầu tư quốc tế phải xem xét lại chiến lược.
“Một năm sau ‘Ngày Giải phóng’, môi trường đầu tư từng được đồng bộ và dẫn dắt bởi chính sách đang dần nhường chỗ cho một bối cảnh bị chi phối nhiều hơn bởi các ưu tiên trong nước, căng thẳng địa chính trị và sự thiếu nhất quán, khó dự đoán”, ông nhận xét.
Trong lúc này, Wall Street Journal cho rằng, để bù đắp việc mất thị trường Mỹ, các nước hạ rào cản và tăng cường thương mại lẫn nhau. “Thế giới không phi toàn cầu hóa mà đang tái toàn cầu hóa quanh các đối tác tuân thủ luật lệ, thay vì những bên sử dụng thuế quan như một công cụ áp đặt”, nhà kinh tế David Hebert của American Institute for Economic Research, nhận định.
Người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai lạc quan. “Đây mới chỉ là khởi đầu cho chuyển đổi thương mại toàn cầu của Tổng thống: khi các thỏa thuận đầu tư và thương mại này tiếp tục hiệu lực và nhiều thỏa thuận khác được ký kết, người dân Mỹ có thể tin tưởng những điều tốt đẹp nhất vẫn còn ở phía trước”, ông cho biết.
Như vậy, sau hơn ba tháng áp dụng ngưỡng doanh thu miễn thuế với hộ kinh doanh ở mức 500 triệu đồng/năm, Bộ Tài chính vừa đề nghị sửa đổi để hỗ trợ đối tượng này. Đây là cơ hội để hộ kinh doanh minh bạch doanh thu, dòng tiền. Trong thực tế, ghi nhận cho thấy vẫn còn tình trạng hộ kinh doanh lách bằng cách thu tiền mặt.
Theo ghi nhận của Tuổi Trẻ, sau khi cơ quan thuế yêu cầu hộ kinh doanh tách bạch tài khoản cá nhân và tài khoản hộ kinh doanh đồng thời phải thông báo tài khoản cho cơ quan thuế, nhiều hộ kinh doanh đã tìm cách lách bằng cách hạn chế thanh toán không tiền mặt.
Chị Duyên (phường Gia Định, TP.HCM) cho hay trước đây chủ căn hộ dịch vụ nơi chị thuê yêu cầu trả tiền hằng tháng qua tài khoản. Đến tháng chủ nhà gửi thông báo và chị chuyển khoản rất khỏe.
Tuy nhiên, từ sau khi cơ quan thuế áp dụng quy định mới, hằng tháng chị phải ra ATM rút tiền mặt để trả tiền phòng và tiền điện nước vì chủ nhà không nhận tiền qua tài khoản. "Trường hợp của tôi không phải cá biệt vì nhiều đồng nghiệp của tôi cũng gặp phải", chị Duyên nói.
Trong khi đó, anh Trường (phường An Nhơn, TP.HCM) cho biết trong lần ghé tiệm bánh mì khá lớn trên đường Hoàng Văn Thụ, phường Đức Nhuận, TP.HCM để mua bánh bao và bánh mì ăn sáng mới đây, nhưng chủ tiệm lại nhất định không nhận chuyển khoản nên anh không thể mua hàng.
"Tuần trước chủ quán bún bò tôi hay ăn cũng yêu cầu nếu chuyển khoản phải trả thêm 10% khiến tôi hết sức bất ngờ", anh Trường kể.
Anh H. (phường Hà Đông, Hà Nội) cho biết từ đầu năm đến nay, một số chỗ bán hàng hạn chế nhận thanh toán chuyển khoản. Trong khi đó, trước đây khách thanh toán tiền mặt hay chuyển khoản đều như nhau, thậm chí có lúc cần tiền mặt vài trăm ngàn, còn có đổi nhờ ở tiệm cà phê, quán ăn...
"Từ sau Tết, ngay như cô giáo dạy thêm môn văn của con tôi đã thông báo chỉ nhận học phí bằng tiền mặt. Trong khi trước đó, cô thông báo học phí qua Zalo và nhận chuyển khoản 100%", anh H. kể.
Nêu thực tế sau hơn ba tháng chuyển từ thuế khoán sang áp dụng thuế kê khai, Bộ Tài chính cho biết có phát sinh hiện tượng một số hộ kinh doanh hạn chế thanh toán không dùng tiền mặt, ưu tiên giao dịch tiền mặt nhằm che giấu doanh thu.
"Ngoài ra, còn do tâm lý che dấu doanh thu để trốn thuế và sợ bị phát hiện ra doanh thu đã không kê khai trước đây mặc dù tại nghị định 68 đã khẳng định cơ quan thuế không sử dụng doanh thu khai thuế năm 2026 để truy thu thuế các năm trước", Bộ Tài chính ghi nhận.
Bộ Tài chính đánh giá đây là xu hướng ngắn hạn, phát sinh do tâm lý cảnh giác ban đầu với chính sách mới. Thực tế, thanh toán không dùng tiền mặt phát triển mạnh mẽ. Thói quen tiêu dùng đã thay đổi rõ rệt, đặc biệt trong thương mại điện tử và dịch vụ.
Xu thế thanh toán không dùng tiền mặt là tất yếu. "Việc một bộ phận hộ cá nhân kinh doanh cố tình thanh toán tiền mặt là biểu hiện của hành vi trốn, tránh thuế cần có sự vào cuộc của các cơ quan chức năng", một lãnh đạo bộ này nói.
Cũng theo vị này, trong thời gian tới cơ quan thuế sẽ tăng cường quản lý rủi ro qua phân tích dữ liệu lớn (big data) từ hóa đơn điện tử, dòng tiền, sàn thương mại điện tử; đối chiếu thông tin thanh toán qua ngân hàng, trung gian thanh toán... "Do vậy, việc che giấu doanh thu thông qua giao dịch tiền mặt sẽ ngày càng khó và tiềm ẩn rủi ro pháp lý cao đối với người nộp thuế", vị này khẳng định.
Theo bà Lê Thị Duyên Hải (Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam), yêu cầu quan trọng nhất với hộ kinh doanh là quản lý được dòng tiền, gồm toàn bộ doanh thu từ bán hàng hóa, dịch vụ và các khoản chi phục vụ hoạt động kinh doanh.
Hộ kinh doanh cần tách bạch tài khoản kinh doanh và tài khoản cá nhân, đồng thời đăng ký đầy đủ các tài khoản với cơ quan thuế. Việc sử dụng chung tài khoản hoặc không kê khai đầy đủ có thể khiến chi phí không được chấp nhận, làm tăng số thuế phải nộp, thậm chí bị xử phạt hoặc truy cứu trách nhiệm nếu vi phạm nghiêm trọng.
Theo quy định hiện hành, hộ kinh doanh phải đăng ký với cơ quan thuế toàn bộ thông tin tài khoản ngân hàng, ví điện tử liên quan đến hoạt động kinh doanh. "Minh bạch dòng tiền không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Đây cũng là cơ hội để hộ kinh doanh nâng tầm quản trị và phát triển bền vững hơn", bà Hải nhận định.
Trong khi đó, ông Đặng Trung Hiếu (Giám đốc sản phẩm và giải pháp, phát triển sản phẩm, quản lý dịch vụ và thu hộ, Techcombank) cho biết ngân hàng đã phát triển các giải pháp số hóa như nền tảng T-Shop của Techcombank giúp hộ kinh doanh quản lý bán hàng, xuất hóa đơn, theo dõi doanh thu - chi phí trên một hệ thống duy nhất.
Dữ liệu được ghi nhận theo thời gian thực, hỗ trợ kiểm soát dòng tiền và giảm sai sót. Thực tế, nhiều hộ kinh doanh gặp khó khăn trong quản lý dòng tiền khi thu từ nhiều nguồn như chuyển khoản, QR code, tiền mặt, sàn thương mại... Tuy nhiên, khi sử dụng bộ phần mềm của Techcombank, mọi thứ trở nên dễ dàng.
Và một lợi ích nữa là hộ kinh doanh không phải làm việc với nhiều nhà cung cấp riêng lẻ cho từng dịch vụ như hóa đơn điện tử, chữ ký số..., mà có thể sử dụng toàn bộ trong hệ thống tích hợp. Điều này giúp giảm chi phí, đơn giản hóa vận hành".
Ông Hiếu cho rằng lợi ích lớn nhất của việc số hóa và minh bạch dòng tiền là nâng cao khả năng tiếp cận vốn. Với giải pháp số hóa, dữ liệu về hóa đơn và dòng tiền ra vào tài khoản được ghi nhận đầy đủ, đây là cơ sở quan trọng để ngân hàng đánh giá chính xác "sức khỏe" kinh doanh và đưa ra hạn mức vay phù hợp.
"Dữ liệu dòng tiền được số hóa có thể xem như một "mỏ vàng". Ngân hàng có thể chủ động phân tích dữ liệu và đề xuất hạn mức phù hợp với nhu cầu và tình hình kinh doanh thực tế của cô chú, anh chị hộ kinh doanh", ông Hiếu cho biết.
Theo Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam (VPSA), từ tháng 3 đến tháng 5/2025, một doanh nghiệp trong nước đã ký hợp đồng xuất khẩu 21 container hồ tiêu sang Karachi (Pakistan) cho đối tác nước ngoài, song không yêu cầu đặt cọc.
Đối tác sử dụng nhiều pháp nhân trung gian để tạo dựng uy tín ban đầu, khiến phía Việt Nam tin tưởng giao hàng. Từ cuối tháng 5 đến giữa tháng 7/2025, 20 container đã cập cảng Karachi.
Tuy nhiên, sau khi hàng đến nơi, đối tác liên tục trì hoãn thanh toán với các lý do không rõ ràng, đồng thời đưa ra các cam kết mang tính hình thức như đang xử lý chuyển tiền hoặc chờ xác nhận từ ngân hàng. Trong quá trình này, đối tác nhiều lần cung cấp chứng từ chuyển tiền giả và yêu cầu bổ sung các bộ hồ sơ không cần thiết nhằm kéo dài thời gian.
Việc chậm thanh toán kéo dài từ tháng 5 đến tháng 9/2025 khiến hàng hóa bị lưu tại cảng, phát sinh chi phí lưu container và lưu bãi lớn, đồng thời gây áp lực nghiêm trọng lên dòng tiền của doanh nghiệp xuất khẩu.
Lợi dụng tình trạng này, đối tác tiếp tục gây sức ép, yêu cầu giảm giá sâu khoảng 25% so với hợp đồng ban đầu, thấp hơn đáng kể giá thị trường, kèm theo cam kết thanh toán nhanh nhưng không thực hiện.
Trong bối cảnh chi phí phát sinh ngày càng tăng và rủi ro hàng hóa có thể bị xử lý theo quy định tại nước sở tại, doanh nghiệp buộc phải chấp nhận điều chỉnh giá để giảm thiểu thiệt hại. Tuy nhiên, sau khi đạt thỏa thuận, đối tác vẫn tiếp tục trì hoãn thanh toán đến cuối năm 2025, nhiều lần gửi chứng từ giả và không thực hiện nghĩa vụ.
Kết thúc vụ việc, dù đã xử lý được một phần hàng hóa, tổng thiệt hại của doanh nghiệp ước tính gần 600.000 USD (khoảng 15 tỷ đồng), bao gồm phần giảm giá bán, chi phí lưu bãi và logistics. Sự cố cũng ảnh hưởng tiêu cực đến dòng tiền và uy tín của doanh nghiệp với đối tác vận tải, ngân hàng.
Theo VPSA, vụ việc cho thấy một phương thức lừa đảo có chủ đích: đối tác đặt hàng số lượng lớn nhưng không đặt cọc, kéo dài thời gian thanh toán để phát sinh chi phí lưu cảng, từ đó gây sức ép buộc bên bán giảm giá, rồi tiếp tục chây ì nhằm chiếm dụng lợi ích.
Từ thực tế này, Hiệp hội khuyến nghị doanh nghiệp xuất khẩu hồ tiêu và gia vị cần đặc biệt thận trọng khi giao dịch với đối tác mới, nhất là tại các thị trường rủi ro cao. Doanh nghiệp không nên giao hàng khi chưa có đảm bảo thanh toán như đặt cọc, thư tín dụng (L/C) hoặc bảo lãnh ngân hàng; đồng thời cần xác minh đối tác qua nhiều kênh và chủ động phối hợp với Thương vụ Việt Nam tại nước sở tại. Các điều khoản hợp đồng cũng cần được xây dựng chặt chẽ, đặc biệt là quy định xử lý hàng hóa tại cảng khi phát sinh tranh chấp.
Những năm gần đây, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã gặp rủi ro khi xuất khẩu hồ tiêu, điều, quế và các mặt hàng gia vị sang một số thị trường, với kịch bản phổ biến là đối tác đặt hàng lớn để tạo niềm tin nhưng không đặt cọc, sau đó kéo dài thanh toán và sử dụng chứng từ ngân hàng giả.
Trước đó, năm 2024, một số doanh nghiệp thành viên VPSA cũng gặp sự cố khi xuất khẩu hồ tiêu sang Malaysia cho khách hàng Mafipro SDN BHD. Khi hàng đến cảng, lô hàng bị lấy ra dù phía Việt Nam vẫn giữ vận đơn đường biển gốc.
Trong bối cảnh xuất khẩu hồ tiêu vẫn tăng trưởng, VPSA nhấn mạnh việc kiểm soát rủi ro thương mại cần được đặt lên hàng đầu để bảo vệ doanh nghiệp. Năm 2025, xuất khẩu hồ tiêu Việt Nam đạt kim ngạch kỷ lục 1,66 tỷ USD, dù sản lượng giảm còn 246.132 tấn, nhờ giá xuất khẩu bình quân tăng mạnh.
Theo báo cáo điện năng toàn cầu của tổ chức nghiên cứu Ember ngày 21/4, thế giới đã "bước vào kỷ nguyên tăng trưởng xanh", khi năng lượng tái tạo trong cơ cấu nguồn cung điện đạt 34%, lần đầu vượt nhiệt điện. Đây là báo cáo thường niên lần thứ 7 của Ember, phân tích dữ liệu từ 215 quốc gia.
Theo báo cáo, điện mặt trời tăng 30%, thêm 636 TWh, gấp đôi nhu cầu điện hàng năm của Vương quốc Anh. Hơn một nửa sản lượng này đến từ Trung Quốc. Cùng với điện gió và hạt nhân, năng lượng tái tạo đạt 887 TWh, vượt tổng nhu cầu điện tăng thêm (849 TWh). Trong đó, riêng điện mặt trời đáp ứng được ba phần tư nhu cầu này.
Giới phân tích cũng lưu ý rằng đây là lần thứ hai trong lịch sử, ngành điện ghi nhận công suất mới từ một nguồn tăng vượt 500 TWh. Lần đầu họ ghi nhận mức tăng này là năm 2021 với điện than, khi toàn ngành phục hồi sau Covid-19.
Theo Ember, 10 năm trước, lượng điện mặt trời chỉ đạt 256 TWh, bằng một phần mười điện hạt nhân và một phần ba năng lượng gió. Hiện tại, nguồn điện này tăng công suất gấp 10 lần, tỷ trọng tương đương hạt nhân.
Pin lưu trữ (BESS) là công nghệ then chốt giúp điện mặt trời tăng mạnh, khi biến chúng thành nguồn năng lượng sử dụng được "bất kể lúc nào", thay vì chỉ tận dụng được ban ngày.
Năm ngoái, thế giới lắp đặt được lượng pin đủ lưu trữ 14% sản lượng điện mặt trời tăng thêm, nhờ chi phí giảm gần một nửa. Riêng tại Chile và Australia, tỷ lệ này lần lượt là 76% và 53%, do tỷ trọng điện mặt trời lớn.
Với Chile, công suất pin lưu trữ tăng gấp đôi năm 2024, giúp mức lãng phí điện mặt trời do quá tải lưới giảm về 8%, thay vì 43%. Còn tại Australia, việc lưu trữ năng lượng khi nắng và dùng khi cần giúp giảm 44% giá bán buôn điện vào quý IV/2025.
Nhờ mức tăng điện sạch kỷ lục, nhu cầu với điện than giảm 38 TWh, tương đương 0,2%. Đây là lần đầu tiên nguồn điện này giảm kể từ 2020. Tỷ trọng nhiệt điện năm ngoái là 33%, thấp hơn mức 34% của năng lượng tái tạo trong tổng cung toàn cầu.
Ở cấp quốc gia, sự chuyển đổi năng lượng sạch nói trên nhờ hai quốc gia tỷ dân là Trung Quốc và Ấn Độ. Trong hai thập kỷ qua, họ sử dụng nhiên liệu hóa thạch nhiều nhất toàn cầu. Tuy nhiên, năm 2025, hai quốc gia đều chứng kiến lượng điện sạch tăng đột biến, vượt xa tốc độ tăng trưởng nhu cầu điện năng.
Theo South China Morning Post, trong bối cảnh xung đột Trung Đông, số liệu này cho thấy điện sạch là giải pháp cho các quốc gia đang tìm cách giảm phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch, nhằm đảm bảo an ninh năng lượng.
