Ngày 2/4/2025, Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố thuế đối ứng 10-50% với tất cả đối tác thương mại. Chính sách thuế quan biến động mạnh trong những tháng tiếp theo, khi ông đạt được các thỏa thuận.
Đến ngày 20/2, Tòa án Tối cao bác bỏ các mức thuế viện dẫn từ Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế năm 1977 (IEEPA). Chỉ vài giờ sau, Tổng thống Trump công bố mức thuế nhập khẩu bổ sung mới là 10% theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974, trong thời hạn 150 ngày.
Trong khi đó, các loại thuế được áp dụng theo Điều 232, chủ yếu ảnh hưởng đến nhập khẩu thép, chất bán dẫn, nhôm và các sản phẩm khác, vẫn giữ nguyên.
Theo Nhà Trắng, kinh tế Mỹ đã “kiên cường hơn, cạnh tranh hơn và an toàn hơn”. “Kết quả kể từ ‘Ngày Giải phóng’ thật đáng kinh ngạc: hơn 20 thỏa thuận thương mại mới, hàng nghìn tỷ USD đầu tư vào ngành sản xuất, giá thuốc giảm và thâm hụt thương mại hàng hóa giảm”, Người phát ngôn Kush Desai, cho biết.
Số liệu từ chính quyền ông Trump chỉ ra thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ đã giảm 24% giai đoạn tháng 4/2025 – 2/2026 so với cùng kỳ. Thâm hụt với Trung Quốc và EU giảm lần lượt 32% và gần 40%. Cán cân thương mại hàng hóa song phương của Mỹ đã được cải thiện với hơn 63% đối tác.
Cùng với đó, chỉ số sản xuất công nghiệp ở mức cao nhất kể từ năm 2019. Nhà Trắng dẫn nghiên cứu của Ngân hàng Anh, cho biết giá xuất khẩu trung bình sang Mỹ đã giảm, trong khi giá xuất khẩu sang các nước khác không giảm, là dấu nhà sản xuất nước ngoài đang chia sẻ chi phí thuế quan bằng cách hạ giá xuất khẩu.
Nhưng bức tranh kinh tế còn nhiều gam màu khác. Nhóm chuyên gia David Hebert của American Institute for Economic Research và Donald Boudreaux, Giáo sư kinh tế Đại học George Mason, chỉ ra việc so sánh hiệu quả kinh tế năm 2025 với 2024 – thời điểm ông Trump cho rằng nền kinh tế Mỹ “đã chết”.
Theo đó, GDP thực tăng 2,1% năm 2025, so với 2,8% năm 2024. Tăng trưởng việc làm đạt 0,5%, thấp hơn 1,2% vào 2024. Bất chấp chính quyền tuyên bố thu hút nhiều cam kết đầu tư để được giảm thuế, FDI năm qua tăng 1,2%, so với mức 2,7% hồi 2024. Đầu tư trong nước chậm lại, chỉ tăng 2% so với 3% năm liền trước.
Kim ngạch nhập khẩu năm 2025 thực tế cao hơn 4% so với 2024, đạt 3.400 tỷ USD, đặc biệt do các công ty đẩy mạnh nhập hàng trước (front-loading). Thâm hụt hàng hóa tăng khoảng 2%, lên 1.240 tỷ USD.
“Nếu nền kinh tế ‘đã chết’ vào năm 2024, không có bằng chứng cho thấy thuế quan của ông Trump đã hồi sinh nó”, hai nhà kinh tế nhận định.
Thuế quan cũng đồng nghĩa với chi phí cao hơn cho người tiêu dùng. Tháng 8/2025, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ chỉ ra người dân phải gánh 94% chi phí từ thuế quan. Đến cuối năm, áp lực được cải thiện, nhưng vẫn còn đến 86%.
Các nhà bán lẻ như Walmart, Best Buy và Macy’s đã tăng giá một số mặt hàng, đồng thời tìm cách bù đắp chi phí. Giá thực phẩm tăng 2,9% so với cùng kỳ năm trước. Một hộ gia đình điển hình tại Mỹ phải đối mặt với chi phí thực phẩm tăng thêm khoảng 1.500 USD mỗi năm, theo Yale Budget Lab.
Theo nhà kinh tế Douglas Irwin tại Đại học Dartmouth, hơn một nửa lượng nhập khẩu của Mỹ là đầu vào phục vụ sản xuất. Thuế quan làm dịch chuyển nguồn lực sang các sản phẩm nội địa đắt đỏ thay vì nhập khẩu rẻ hơn. Kết hợp giữa phí sản xuất tăng và giá tiêu dùng cao hơn sẽ làm chậm tăng trưởng.
Đến tháng 3/2026, 31% cử tri ủng hộ chính sách kinh tế của ông Trump, theo thăm dò của CNN, mức thấp nhất sự nghiệp ông, giảm từ 44% một năm trước đó. Có 65% người được hỏi cho rằng các chính sách của tổng thống làm trầm trọng thêm tình hình kinh tế, cao hơn bất kỳ con số nào được ghi nhận dưới thời ông Biden.
Trên thị trường chứng khoán, Dow Jones tăng 13%, S&P 500 tăng 16% và Nasdaq tăng 20% vào 2025, kém hơn phần lớn các thị trường phát triển khác, dù từng vượt trội trong thập kỷ trước.
Ví dụ, DAX (Đức) tăng 23%, Nikkei 225 (Nhật Bản) tăng 26%, S&P/TSX (Canada) tăng 29% và Kospi (Hàn Quốc) tăng tới 76%. Do thị trường tài chính mang tính dự báo, các con số này cho thấy kinh tế toàn cầu vẫn tìm được cách tăng trưởng dù bị hạn chế tiếp cận thị trường Mỹ do các mức thuế của ông Trump.
Ông Russ Mould, Giám đốc đầu tư tại AJ Bell, cho biết các nhà đầu tư đang tiếp tục đánh giá lại mức độ tiếp xúc của họ với tài sản Mỹ. Nguyên nhân bởi loạt yếu tố, gồm: thuế quan và chiến thuật thương mại của ông Trump, tính độc lập của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ bị thách thức, các hoạt động quân sự tại Mỹ Latinh và Trung Đông, kết hợp với mức định giá cao của thị trường và thâm hụt liên bang tăng vọt.
“Các nhà đầu tư dường như cân nhắc kỹ lưỡng hơn về việc phân bổ vốn trong một thế giới hậu ‘Ngày Giải phóng’ và trong bối cảnh các bài đăng trên mạng xã hội của tổng thống có sức nặng về mặt chính trị, kinh tế và quân sự”, Mould cho biết.
Ông thừa nhận thị trường chứng khoán Mỹ phục hồi mạnh từ mức đáy của ‘Ngày Giải phóng nhưng không còn là ưu tiên hàng đầu như trong phần lớn thời gian kể từ sau Khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009. “Nói cách khác, đây không còn là câu chuyện ‘Mỹ trên hết, phần còn lại không đáng kể’ nữa'”, ông nói.
Chuyên gia Dorian Carrell, Trưởng bộ phận thu nhập đa tài sản tại Schroders, cho rằng sự bất định quanh xung đột Iran, áp lực trong lĩnh vực tín dụng tư nhân và mức chi tiêu vốn cao cho AI là những yếu tố gần đây thúc đẩy việc các nhà đầu tư quốc tế phải xem xét lại chiến lược.
“Một năm sau ‘Ngày Giải phóng’, môi trường đầu tư từng được đồng bộ và dẫn dắt bởi chính sách đang dần nhường chỗ cho một bối cảnh bị chi phối nhiều hơn bởi các ưu tiên trong nước, căng thẳng địa chính trị và sự thiếu nhất quán, khó dự đoán”, ông nhận xét.
Trong lúc này, Wall Street Journal cho rằng, để bù đắp việc mất thị trường Mỹ, các nước hạ rào cản và tăng cường thương mại lẫn nhau. “Thế giới không phi toàn cầu hóa mà đang tái toàn cầu hóa quanh các đối tác tuân thủ luật lệ, thay vì những bên sử dụng thuế quan như một công cụ áp đặt”, nhà kinh tế David Hebert của American Institute for Economic Research, nhận định.
Người phát ngôn Nhà Trắng Kush Desai lạc quan. “Đây mới chỉ là khởi đầu cho chuyển đổi thương mại toàn cầu của Tổng thống: khi các thỏa thuận đầu tư và thương mại này tiếp tục hiệu lực và nhiều thỏa thuận khác được ký kết, người dân Mỹ có thể tin tưởng những điều tốt đẹp nhất vẫn còn ở phía trước”, ông cho biết.
Công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn (mã chứng khoán: BSR) đã công bố số liệu kinh doanh quý I với doanh thu ước đạt 41.000 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế đạt 3.347 tỷ đồng - cao gấp 8 lần cùng kỳ. Doanh nghiệp này thậm chí đã vượt kế hoạch lãi sau thuế của cả năm nay (kế hoạch là 2.162 tỷ đồng).
Kết quả đột biến có được trong cuộc khủng hoảng năng lượng do căng thẳng Trung Đông. BSR cho biết đã tận dụng tối đa thời cơ khi giá dầu tăng.
Tổng Công ty Phân bón Dầu khí Cà Mau (Đạm Cà Mau, mã chứng khoán: DCM) cũng ghi nhận 3 tháng đầu tăng trưởng đột biến khi doanh thu đạt 5.370 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế 837 tỷ đồng - tăng đến 84% so với cùng kỳ, cũng là mức cao nhất trong nhiều năm gần đây.
Ở nhóm tài chính, Công ty cổ phần Chứng khoán MB (mã chứng khoán: MBS) công bố doanh thu hoạt động quý đầu năm đạt 1.019 tỷ đồng, tăng hơn 50% so với cùng kỳ, chủ yếu nhờ hai trụ cột là cho vay ký quỹ và môi giới. Lãi từ cho vay và doanh thu môi giới cũng tăng mạnh, song hoạt động tự doanh kém khả quan khiến lợi nhuận trước thuế quý I chỉ tăng 8%, đạt gần 368 tỷ đồng.
Công ty cổ phần Chứng khoán Vietcap (mã chứng khoán: VCI) cũng đã công bố số lợi nhuận dự kiến đạt khoảng 400 tỷ đồng, tăng 13% so với cùng kỳ. Trong khi đó, Chứng khoán TPHCM (mã chứng khoán: HCM) ghi nhận doanh thu 1.264 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế 356 tỷ đồng, cùng tăng 26% trong quý đầu năm (động lực chính tiếp tục đến từ mảng cho vay margin).
Khối các ngân hàng đã có đơn vị đầu tiên hé lộ số lợi nhuận quý I với bức tranh ban đầu tương đối khả quan. Cụ thể, chia sẻ tại kỳ họp cổ đông vừa qua, lãnh đạo Ngân hàng TMCP Á Châu (mã chứng khoán: ACB) cho biết lợi nhuận trước thuế hợp nhất quý I đạt khoảng 5.400 tỷ đồng, tăng 17% so với cùng kỳ và tăng mạnh so với quý trước, hoàn thành khoảng 24% kế hoạch cả năm.
Ngoài ra, còn có Tập đoàn Gelex (GEX) ước đạt doanh thu hợp nhất 10.100 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế hơn 700 tỷ đồng, tăng lần lượt 20% và 10% trong quý I. Tổng Công ty Viglacera (mã chứng khoán: VGC) ước đạt 393 tỷ đồng lợi nhuận - giảm 5% so với cùng kỳ.
Thông tin từ Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết trong giai đoạn giám sát việc thực hiện nguồn cung và dự trữ lưu thông xăng dầu từ ngày 11/3 đến 31/3, cơ quan này đã làm việc với 26 thương nhân đầu mối xăng dầu.
Nội dung tập trung vào việc chấp hành quy định về bảo đảm nguồn cung và duy trì mức dự trữ xăng dầu lưu thông tối thiểu. Qua các buổi làm việc, cơ quan chức năng đã phát hiện, tiến hành xác minh và lập biên bản vi phạm hành chính đối với 3 thương nhân đầu mối.
Cụ thể gồm Công ty cổ phần Vật tư xăng dầu Hải Dương; Tổng Công ty Dầu Việt Nam - Công ty cổ phần (PV Oil); Công ty TNHH xăng dầu Vĩnh Long Petro. Các doanh nghiệp này không duy trì mức dự trữ xăng dầu bắt buộc hoặc duy trì mức dự trữ xăng dầu thấp hơn mức tối thiểu theo quy định.
Cơ quan chức năng quyết định xử phạt mỗi doanh nghiệp bị phạt 130 triệu đồng. Ngoài các trường hợp đã bị xử phạt, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết đang tiếp tục làm việc với 5 thương nhân đầu mối khác có dấu hiệu vi phạm liên quan đến mức dự trữ tối thiểu.
Trong đó, có trường hợp xuất hiện dấu hiệu găm hàng, đang được tập trung xác minh, làm rõ để xử lý theo quy định của pháp luật.
Theo cơ quan quản lý, việc tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm được xác định là giải pháp trọng tâm nhằm siết chặt kỷ cương trong hoạt động kinh doanh xăng dầu, góp phần bảo đảm nguồn cung ổn định và an ninh năng lượng trong nước.
Trước đó, ngày 12/4, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết về thuế bảo vệ môi trường, thuế VAT, thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng, dầu và nhiên liệu bay. Theo đó, thuế bảo vệ môi trường với xăng (trừ ethanol), dầu diesel, nhiên liệu bay, dầu hỏa và dầu mazut về 0 đồng.
Thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng các loại cũng được giảm về 0%. Xăng, dầu diesel và nhiên liệu bay thuộc đối tượng không phải kê khai, tính nộp thuế VAT nhưng vẫn được khấu trừ đầu vào. Chính sách này áp dụng từ ngày 16/4 đến hết ngày 30/6.
Cơ sở kinh doanh, doanh nghiệp nhập khẩu xăng, các mặt hàng dầu (diesel, dầu hỏa, mazut) và nhiên liệu bay không phải kê khai, tính nộp thuế VAT khi bán ra và ở khâu nhập khẩu.
Trong trường hợp khẩn cấp, Chính phủ được điều chỉnh (rút ngắn hoặc kéo dài) thời gian áp dụng chính sách này, và báo cáo Quốc hội tại kỳ họp gần nhất.
Điều này đồng nghĩa những giao dịch trên mức 500 triệu đồng có thể mất vài giờ hoặc phải chờ ngày làm việc kế tiếp để xử lý.
Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank) mới đây thông báo dừng tính năng "tự động chia nhỏ lệnh" trên nền tảng ngân hàng số, nhằm tuân thủ quy định mới tại Thông tư 40/2024 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
Theo thông báo, kể từ ngày 21-4, các giao dịch chuyển khoản liên ngân hàng có giá trị từ 500 triệu đồng trở lên sẽ không còn được hệ thống tự động chia nhỏ để thực hiện qua kênh chuyển tiền nhanh Napas 24/7.
Thay vào đó, những giao dịch giá trị lớn sẽ được xử lý theo luồng chuyển khoản thường phù hợp với quy định hiện hành.
Trước đây, hệ thống chuyển tiền nhanh Napas 24/7 áp dụng hạn mức tối đa dưới 500 triệu đồng cho mỗi giao dịch. Tuy nhiên để đáp ứng nhu cầu chuyển tiền giá trị lớn của khách hàng, nhiều ngân hàng đã triển khai giải pháp kỹ thuật cho phép tự động tách một giao dịch trên 500 triệu đồng thành nhiều lệnh nhỏ hơn, mỗi lệnh dưới ngưỡng quy định.
Nhờ cơ chế này, tiền vẫn có thể được chuyển gần như ngay lập tức kể cả ngoài giờ hành chính. Sau thời điểm 21-4, cơ chế này sẽ bị dừng hoàn toàn.
Nếu cần chuyển nhanh, khách hàng sẽ phải thực hiện nhiều giao dịch riêng, mỗi giao dịch có giá trị dưới 500 triệu đồng.
Không chỉ Eximbank, TPBank, VPBank cũng phát đi thông báo tương tự. Đồng thời khuyến cáo khách hàng nếu vẫn muốn chuyển nhanh các khoản tiền lớn sẽ phải chủ động chia thành nhiều giao dịch riêng biệt, mỗi giao dịch dưới 500 triệu đồng để tiếp tục sử dụng kênh 24/7.
Theo các chuyên gia, việc "làm chậm" các giao dịch giá trị lớn ngoài mục tiêu kiểm soát dòng tiền, tăng minh bạch còn nhằm hạn chế rủi ro, ngăn các vụ trộm tiền trong tài khoản lớn như đã từng xảy ra thời gian qua.
Trước đó từ ngày 1-7-2024, theo Quyết định 2345 của Ngân hàng Nhà nước, các giao dịch chuyển tiền trực tuyến trên 10 triệu đồng/lần hoặc tổng hơn 20 triệu đồng/ngày, nạp ví điện tử trên 10 triệu đồng/ngày buộc phải xác thực sinh trắc học bằng khuôn mặt qua ứng dụng ngân hàng.
Mục đích của quy định này là nhằm tăng cường bảo mật, phòng chống gian lận và xác thực chính chủ.
Ngoài ra, hệ thống Thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán (SIMO) đã được triển khai tại 149 đơn vị, bao gồm 99 tổ chức tín dụng và 50 tổ chức trung gian thanh toán.
Không chỉ dừng ở vai trò tập trung dữ liệu, hệ thống còn hỗ trợ cảnh báo trực tiếp tới khách hàng khi phát sinh giao dịch có dấu hiệu rủi ro. Tính đến cuối tháng 3, đã có 3,5 triệu lượt cảnh báo được gửi đi, trong đó hơn 1,1 triệu lượt khách hàng đã chủ động tạm dừng hoặc hủy giao dịch sau khi nhận được cảnh báo.
Tổng giá trị các giao dịch được ngăn chặn hoặc gián đoạn nhờ cơ chế này lên tới hơn 3.990 tỉ đồng, cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm thiểu thiệt hại từ gian lận trực tuyến.
