Đáng chú ý, khác với các giai đoạn sàng lọc công nghệ thông thường, dòng tiền lần này không đổ dồn về một vài “kẻ thắng cuộc”. Vốn đầu tư đang tỏa ra khắp hệ sinh thái, nâng đỡ cả những cách tiếp cận lượng tử mới mẻ vẫn còn ở giai đoạn đầu chu kỳ phát triển.
Ngày 17-2, công ty nghiên cứu vi tính lượng tử Infleqtion (Mỹ) chính thức giao dịch trên sàn chứng khoán New York thông qua một thương vụ mua lại với mục đích đặc biệt (SPAC) trị giá khoảng 1,8 tỉ USD, huy động thêm hơn 540 triệu USD. Một tháng sau, Horizon Quantum (Singapore) lên sàn Nasdaq qua thương vụ SPAC tương tự, thu về khoảng 120 triệu USD.
Đến cuối tháng 3, đến lượt Xanadu Quantum Technologies (Canada) – công ty từng công bố thương vụ SPAC trị giá 3,6 tỉ USD hồi tháng 11-2025 – chính thức giao dịch trên sàn Nasdaq.
Theo Reuters, cùng thời điểm, IQM Quantum Computers (Phần Lan) công bố nhận khoản tài trợ vốn 50 triệu euro (57,6 triệu USD) từ các quỹ do Tập đoàn BlackRock quản lý, ngay trước thềm thương vụ niêm yết kép tại Mỹ và Helsinki với định giá khởi điểm 1,8 tỉ USD.
Làn sóng đầu tư trên cho thấy khi cơn sốt trí tuệ nhân tạo (AI) còn chưa hết nóng, giới đầu tư đã bắt đầu tìm đến những công nghệ “tương lai” hơn nữa.
Ông Velu Sinha – chuyên gia tại công ty tư vấn Bain & Company (Mỹ) – nhận định với CNBC ngày 30-3: “Câu chuyện đã chuyển từ một dự án khoa học sang vấn đề thương mại, và các công ty đang tận dụng đúng cửa sổ thời cơ này”.
Theo ước tính của Bain, quy mô thị trường máy tính lượng tử khi trưởng thành hoàn toàn có thể đạt 100 – 250 tỉ USD – đủ lớn để thuyết phục dòng vốn “kiên nhẫn” bỏ qua những biến động ngắn hạn.
Cơn sốt trên thị trường vốn không phải vô cớ. Trong 18 tháng qua, công nghệ máy tính lượng tử đã chứng kiến hàng loạt đột phá kỹ thuật, đặc biệt ở mảng sửa lỗi lượng tử – rào cản vốn được xem là gai góc nhất của ngành.
Tháng 4-2024, Microsoft và Quantinuum (Mỹ) công bố chạy thành công hơn 14.000 thí nghiệm liên tiếp không lỗi, tạo ra 4 qubit logic đáng tin cậy từ chỉ 30 qubit vật lý. Thành tựu này được giới chuyên môn mô tả là “những qubit logic đáng tin cậy nhất từng được ghi nhận”. Ông Ilyas Khan, Giám đốc sản phẩm Quantinuum, khẳng định kỹ thuật này “đã rút ngắn lộ trình ít nhất hai năm”.
Cuối năm 2024, chip Willow của Google trở thành hệ thống đầu tiên chứng minh nguyên lý “sửa lỗi dưới ngưỡng”: càng tăng số qubit vật lý thì tỉ lệ lỗi của qubit logic càng giảm thay vì tăng lên như trước. Đến tháng 11-2025, IBM công bố chip Loon, khẳng định thiết kế này đã vạch ra con đường để có máy tính lượng tử đưa vào thực tiễn vào năm 2029.
Những tiến bộ kỹ thuật đó đang bắt đầu thẩm thấu vào ứng dụng thực tế. Tháng 9-2025, Ngân hàng HSBC công bố kết quả thử nghiệm dùng máy tính lượng tử IBM Heron để dự đoán xác suất khớp lệnh trong giao dịch trái phiếu doanh nghiệp châu Âu. Kết quả cho thấy cho độ chính xác cải thiện đến 34% so với phương pháp cổ điển.
Trong lĩnh vực y dược, theo phân tích của McKinsey, máy tính lượng tử có thể mô phỏng cấu trúc phân tử ở cấp độ mà siêu máy tính cổ điển chỉ có thể tính gần đúng, hứa hẹn rút ngắn quy trình sàng lọc thuốc từ nhiều năm xuống còn vài tháng.
Các hãng dược lớn như Roche, Boehringer Ingelheim và Moderna đã hợp tác với các công ty lượng tử như IBM hoặc PsiQuantum để thăm dò mô phỏng phân tử, phản ứng hóa học và các bài toán liên quan đến phát triển thuốc, bao gồm cả các ứng dụng cho bệnh Alzheimer và mRNA.
Dù mới ở giai đoạn nghiên cứu, McKinsey cho rằng các bước thử nghiệm này đang định hình “điểm khởi đầu” của ngành dược lượng tử trong thập niên tới.
Tuy vậy máy tính lượng tử vẫn còn một chặng đường dài phía trước. Ông Sinha cảnh báo ngưỡng để chứng minh “lợi thế lượng tử thương mại” đầu tiên là khoảng 100 qubit logic – mức mà toàn ngành dự kiến chỉ đạt được trong giai đoạn 2028 – 2029.
“Để có tác động quy mô lớn như khám phá thuốc mới hay tối ưu logistics toàn cầu, chúng ta cần 1.000 đến 10.000 qubit logic, nhiều khả năng phải đến giữa thập niên 2030”, ông Sinha chỉ ra.
Phản ứng thị trường cũng cho thấy tiềm năng ngành vẫn còn phải “chứng minh bản thân”. Hầu hết cổ phiếu các công ty lượng tử đều biến động mạnh sau khi mới niêm yết, có mã giảm hai con số chỉ vài tuần sau ngày lên sàn.
Ông Marc Einstein, Giám đốc nghiên cứu tại Counterpoint Research, cho rằng viễn cảnh mỗi gia đình sở hữu một máy tính lượng tử trên bàn làm việc “có lẽ còn cách xa nhiều thập niên”. Trong bối cảnh đó, mô hình lượng tử dưới dạng dịch vụ (Quantum-as-a-Service) có thể là bước đầu tiên để người dùng “chạm” đến công nghệ này.
Mô hình này tương tự cách hầu hết người dùng AI hiện nay không tự vận hành các trung tâm dữ liệu tại nhà. Thay vào đó, các tập đoàn lớn sở hữu hạ tầng lượng tử và cho doanh nghiệp, nhà nghiên cứu khác truy cập từ xa.
Cuộc đua máy tính lượng tử, vì thế, chưa phải là cuộc đua tốc độ, mà là cuộc đua bền bỉ. Những diễn biến nóng đầu năm 2026 chỉ là vạch khởi đầu của một hành trình rất dài phía trước.
Google vừa công bố nâng cấp đáng chú ý cho Google Maps khi tích hợp mô hình AI Gemini nhằm tự động tạo và gợi ý chú thích cho ảnh, video do người dùng đóng góp.
Theo đó, thay vì để người dùng tự nhập mô tả như trước, hệ thống sẽ phân tích nội dung hình ảnh và đề xuất chú thích phù hợp theo ngữ cảnh. Người dùng có thể chọn giữ nguyên, chỉnh sửa hoặc bỏ qua gợi ý trước khi đăng.
Google cho biết mục tiêu của tính năng này là giải quyết tình trạng nhiều ảnh trên Google Maps thiếu chú thích khiến dữ liệu cộng đồng bị hạn chế giá trị sử dụng. Việc AI hỗ trợ viết mô tả giúp người dùng không còn gặp "khung trống" khi đăng tải, từ đó khuyến khích chia sẻ nhiều hơn.
Trên thực tế, hệ sinh thái của Google Maps phụ thuộc rất lớn vào dữ liệu do người dùng đóng góp như ảnh, đánh giá và cập nhật địa điểm. Đây là nguồn dữ liệu quan trọng để đảm bảo bản đồ luôn phản ánh đúng thay đổi thực tế của các địa điểm.
Song song với AI, Google Maps cũng cải tiến tab "Đóng góp" theo hướng trực quan hơn, đồng thời gợi ý ảnh từ thư viện điện thoại để rút ngắn thao tác chia sẻ.
Google cũng mở rộng cơ chế "game hóa" trải nghiệm bằng hệ thống điểm, huy hiệu và cấp độ "Hướng dẫn viên địa phương". Các danh hiệu như "Nhiếp ảnh gia hàng đầu" hay "Người kiểm chứng thông tin" được hiển thị rõ hơn nhằm tạo động lực đóng góp thường xuyên.
Theo giới phân tích, việc tích hợp AI vào quy trình đóng góp nội dung không chỉ giúp tăng tiện lợi cho người dùng mà còn củng cố lợi thế dữ liệu của Google trong dài hạn. Khi dữ liệu được cập nhật nhanh hơn và đầy đủ hơn, chất lượng bản đồ sẽ cải thiện theo thời gian thực.
Google định hướng phát triển Maps thành một "bản đồ sống", nơi AI và cộng đồng người dùng cùng phối hợp để liên tục làm giàu dữ liệu, phục vụ hàng tỉ người dùng trên toàn cầu.
Trong cuộc đua xe điện toàn cầu, quốc gia nào làm chủ được nguồn cung Lithium - thứ được ví như 'vàng trắng' - quốc gia đó sẽ nắm giữ lợi thế sinh tồn. Mới đây, một cơ sở tại tỉnh Fukui, Nhật Bản đã công bố bước ngoặt chấn động khi thu hồi thành công 90% lượng Lithium từ pin xe điện đã qua sử dụng, con số cao gấp đôi so với các phương pháp truyền thống.
Đột phá này đến từ JX Metals Circular Solutions, công ty con của một 'ông lớn' trong ngành kim loại màu tại Nhật Bản. Thay vì chấp nhận mức hiệu suất thấp như trước đây, đội ngũ kỹ sư tại nhà máy Tsuruga đã thay đổi hoàn toàn tư duy về phương pháp hóa học trong quy trình chiết xuất.
Quy trình bắt đầu bằng việc xử lý nhiệt pin cũ để loại bỏ tạp chất, sau đó nghiền nát thành một loại bột mịn chứa đầy kim loại quý gọi là 'khối đen' (black mass). Từ đây, phương pháp thủy luyện (hydrometallurgy) - một kỹ thuật xử lý hóa chất bằng nước - sẽ được triển khai để 'bóc tách' Lithium nguyên chất ra khỏi hỗn hợp.
Điểm khiến giới chuyên gia kinh ngạc không chỉ nằm ở con số 90%. Quy trình mới của JX Metals còn cực kỳ thân thiện với môi trường khi sử dụng chính Lithium Hydroxide thu hồi được để thay thế cho các hóa chất tinh chế truyền thống. Cải tiến thông minh này giúp cắt giảm tới 40% lượng phát thải carbon, biến đây trở thành một trong những quy trình tái chế sạch nhất thế giới hiện nay.
Đối với một quốc gia vốn phải nhập khẩu gần như 100% khoáng sản và phụ thuộc lớn vào các nhà máy tinh chế tại Trung Quốc như Nhật Bản, đây được xem là một bước đi chiến lược để tiến tới sự tự chủ hoàn toàn.
Dù đã vượt xa mục tiêu 70% mà Chính phủ Nhật Bản đề ra cho năm 2030, nhưng thách thức hiện tại lại nằm ở khâu... thu gom. Hiện chỉ có khoảng 14% pin Lithium-ion hết hạn tại Nhật Bản được đưa đến các kênh tái chế chính thức. Một lượng lớn xe điện cũ vẫn đang bị xuất khẩu sang nước ngoài, kéo theo đó là khối lượng khổng lồ kim loại quý giá 'chảy máu' khỏi biên giới.
Trong bối cảnh luật tái chế mới chính thức có hiệu lực trong năm nay, Nhật Bản đang nỗ lực siết chặt quy trình thu gom để đảm bảo công nghệ đột phá này có đủ 'nguyên liệu' nhằm duy trì huyết mạch cho ngành công nghiệp xe điện quốc gia.
Đây là nội dung chính của "Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026-2030" (VREF) do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành. Chương trình đánh dấu bước chuyển từ hỗ trợ đào tạo sang đầu tư trực tiếp cho hoạt động nghiên cứu, nhằm hình thành lực lượng khoa học trẻ có năng lực tự chủ công nghệ.
Chương trình sẽ tuyển chọn mỗi năm khoảng 100 nghiên cứu sinh xuất sắc để cấp kinh phí. Nguồn lực được ưu tiên cho nhóm nghiên cứu hướng tới làm chủ công nghệ lõi, phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược; phần còn lại dành cho các nghiên cứu ở lĩnh vực khác.
Kinh phí hỗ trợ tối đa 1 tỷ đồng mỗi năm cho nghiên cứu sinh, trong thời gian không quá 3 năm. Trường hợp cần thiết có thể gia hạn thực hiện nhiệm vụ nhưng không tăng thời gian hỗ trợ. Số tiền này phải được sử dụng cho các hoạt động trực tiếp phục vụ nghiên cứu như phát triển sản phẩm, công bố khoa học, đăng ký sở hữu trí tuệ, thử nghiệm công nghệ và hợp tác quốc tế.
Chương trình có cách tiếp cận "đầu tư theo kết quả". Việc giải ngân gắn với tiến độ và kết quả đầu ra. Các nhiệm vụ không đạt yêu cầu có thể bị điều chỉnh hoặc chấm dứt hỗ trợ.
Các chỉ tiêu đầu ra cũng được quy định cụ thể: tối thiểu 60% kết quả nghiên cứu phải công bố trên các tạp chí quốc tế uy tín; ít nhất 20% có đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ; và tối thiểu 15% kết quả được chuyển giao, thương mại hóa hoặc ứng dụng vào thực tiễn.
Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc triển khai trên phạm vi toàn quốc, với sự tham gia của các nghiên cứu sinh, cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, tổ chức khoa học và công nghệ, đội ngũ chuyên gia trong, ngoài nước và cộng đồng doanh nghiệp.
Chương trình khuyến khích hợp tác giữa Nhà nước, viện trường và doanh nghiệp. Trong đó, doanh nghiệp có thể tham gia từ khâu đề xuất đề tài đến thương mại hóa kết quả, đồng thời thúc đẩy cơ chế đồng tài trợ và liên kết quốc tế.
Cơ chế đồng hướng dẫn với chuyên gia nước ngoài và trí thức Việt Nam ở nước ngoài cũng được khuyến khích, nhằm tạo điều kiện để nghiên cứu sinh tiếp cận chuẩn mực khoa học toàn cầu.
Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia (NAFOSTED) được giao chủ trì tổ chức thực hiện VREF, từ xây dựng quy chế, tuyển chọn đến cấp kinh phí và theo dõi, đánh giá chương trình.
