Theo công ty phân tích thị trường Kpler, xuất khẩu dầu của Mỹ trong tháng 4 có thể đạt 5,2 triệu thùng/ngày, tăng gần một phần ba so với mức 3,9 triệu thùng/ngày của tháng 3.
Đáng chú ý, nhu cầu từ châu Á dự kiến tăng vọt 82%, lên khoảng 2,5 triệu thùng/ngày, biến khu vực này trở thành động lực chính thúc đẩy làn sóng xuất khẩu.
Theo báo Financial Times ngày 10-4, diễn biến này phản ánh sự dịch chuyển nhanh chóng của dòng chảy năng lượng toàn cầu, trong bối cảnh nguồn cung từ Trung Đông – đặc biệt qua eo biển Hormuz – bị gián đoạn nghiêm trọng.
Khu vực châu Á, vốn phụ thuộc lớn vào tuyến vận tải này, buộc phải tìm đến các nguồn cung thay thế ổn định hơn, trong đó Mỹ nổi lên như lựa chọn hàng đầu.
Dữ liệu từ Kpler cho thấy hoạt động vận chuyển cũng đang gia tăng đáng kể. Hiện có tới 68 tàu chở dầu trống đang trên đường tới Mỹ để nhận hàng, cao gấp gần ba lần so với mức 24 tàu trong tuần trước. Con số này cũng vượt xa mức trung bình 27 tàu của năm ngoái, cho thấy nhu cầu vận chuyển dầu Mỹ đang tăng đột biến.
“Cả một đội tàu chở dầu đang đổ về Mỹ”, ông Matt Smith, chuyên gia phân tích tại Kpler nhận định, nhấn mạnh quy mô chưa từng có của làn sóng vận chuyển hiện tại.
Sự bùng nổ xuất khẩu cũng củng cố vai trò ngày càng quan trọng của Mỹ như một “nhà cung cấp điều tiết” trên thị trường dầu mỏ toàn cầu. Trong bối cảnh các nguồn cung truyền thống gặp gián đoạn, khả năng đẩy nhanh xuất khẩu giúp Mỹ linh hoạt lấp đầy khoảng trống, đặc biệt tại các thị trường tiêu thụ lớn ở châu Á.
Ngoài ra việc Mỹ gia tăng nhập khẩu dầu thô từ Venezuela trong thời gian gần đây cũng gián tiếp hỗ trợ hoạt động xuất khẩu.
Khi các nhà máy lọc dầu sử dụng nguồn dầu nặng nhập khẩu, lượng dầu nhẹ trong nước – đặc biệt là dầu chuẩn WTI – có xu hướng được chuyển hướng ra thị trường nước ngoài nhiều hơn.
Theo các chuyên gia, xu hướng này có thể tiếp diễn trong ngắn hạn, khi nhu cầu từ châu Á vẫn ở mức cao và nguồn cung từ Trung Đông chưa ổn định hoàn toàn. Trong bối cảnh đó, Mỹ nhiều khả năng tiếp tục duy trì vai trò trung tâm trong việc tái cân bằng thị trường dầu mỏ toàn cầu.
Tuy nhiên mức độ bền vững của đà tăng này sẽ phụ thuộc vào diễn biến địa chính trị trong thời gian tới, cũng như khả năng duy trì sản lượng và hạ tầng xuất khẩu của Mỹ.
Sáng ngày 8/4 (giờ Việt Nam), Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố thỏa thuận ngừng bắn tạm thời kéo dài 2 tuần. Điều kiện then chốt để duy trì thỏa thuận là Tehran phải mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động vận tải thương mại.
Tuy nhiên, thực tế trên biển lại đang diễn biến theo một kịch bản khác. Theo ghi nhận của WSJ, lưu lượng tàu thuyền qua eo biển có nhích lên nhẹ vào ngày 9/4 nhưng vẫn ở mức cực kỳ khiêm tốn.
Dữ liệu từ Kpler cho thấy chỉ có 10 tàu đi qua eo biển kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, bao gồm 4 tàu chở dầu và 6 tàu chở hàng rời.
Trước khi những biến động bùng phát vào cuối tháng 2, mỗi ngày tuyến đường này đón nhận hơn 100 lượt tàu qua lại. Nơi đây vốn gánh vác việc luân chuyển khoảng 1/5 lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của toàn thế giới.
Sự sụt giảm đột ngột này đã tạo ra một "nút thắt cổ chai" trên biển. Theo báo cáo của Lloyd's List, khoảng 800 con tàu vẫn đang mắc kẹt, neo đậu chờ đợi tại vùng biển xung quanh khu vực này. Lưu lượng hiện tại vẫn thấp hơn 90% so với mức bình thường và gần như hoàn toàn do thương mại liên quan đến Iran chi phối.
"Luật chơi" mới và lời đồn tiền mã hóa
Sự thận trọng của các doanh nghiệp vận tải là hoàn toàn có cơ sở khi những "luật chơi" mới đang dần thành hình. Phía Iran đã phát đi thông điệp qua các bên trung gian rằng họ sẽ giới hạn số lượng tàu được phép đi qua ở mức khoảng một chục tàu mỗi ngày.
Theo thông tin từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, tàu thuyền giờ đây chỉ được phép đi qua khi có sự phối hợp chặt chẽ với hải quân nước này. Iran cũng đã chủ động công bố các tuyến hàng hải thay thế, chủ yếu đi gần khu vực đảo Larak để tránh rủi ro.
Đi kèm với đó là những điều kiện mang tính chọn lọc khắt khe. Các tàu muốn qua eo biển phải nằm trong một danh sách đã được phê duyệt từ trước. Những quốc gia được xem là "thân thiện" với Tehran có thể sẽ được ưu tiên cấp phép di chuyển.
Gây chú ý nhất trong giới tài chính lúc này là thông tin về khả năng thu phí trung chuyển. Theo tờ Financial Times, Iran có thể sẽ yêu cầu mức phí 1 USD cho mỗi thùng dầu đi qua eo biển.
Điểm độc đáo là khoản phí này có thể được yêu cầu thanh toán bằng tiền mã hóa. Nếu thành sự thật, đây là một chi tiết mang tính bước ngoặt, buộc các tập đoàn năng lượng phải tính toán lại toàn bộ bài toán chi phí logistics và phương thức thanh toán.
Trước những rào cản và rủi ro khó lường, các hãng vận tải biển lớn trên thế giới vẫn chọn cách quan sát. Tập đoàn vận tải khổng lồ Hapag-Lloyd của Đức cho biết họ chưa có kế hoạch nối lại tuyến đường đi qua Hormuz.
Hiệp hội vận tải biển quốc tế BIMCO cũng phát đi thông điệp cảnh báo tới các hội viên. Tổ chức này nhấn mạnh việc rời khỏi khu vực Vịnh lúc này là hành động không nên thực hiện nếu thiếu đi sự phối hợp chặt chẽ với cả phía Mỹ và Iran.
Những lo ngại về an ninh hàng hải vẫn luôn hiện hữu. Dữ liệu từ Tổ chức Hàng hải Quốc tế chỉ ra rằng, kể từ đầu tháng 3, đã có tới 30 tàu thương mại bị tấn công hoặc gặp sự cố tại khu vực này, trong đó có 13 chiếc là tàu chở dầu.
Cơ quan Năng lượng Quốc tế đánh giá những biến động hiện tại đã tạo ra một cú sốc nguồn cung nghiêm trọng đối với thị trường dầu mỏ toàn cầu. Tuy nhiên, giới đầu tư vẫn đang giữ thái độ bình tĩnh, chờ đợi những tín hiệu rõ ràng hơn từ các bên liên quan.
Tình hình tại eo biển Hormuz hiện tại vẫn còn nhiều ẩn số đối với chuỗi cung ứng toàn cầu. Biên tập viên Richard Meade của Lloyd’s List nhận định: “Eo biển hiện vẫn mở, hoặc đóng, giống như trước khi kế hoạch ngừng bắn được đưa ra”.
Theo thông tin từ Vietnam Airlines, vào khoảng 3h sáng 13-4 (giờ Việt Nam), trong quá trình phục vụ, tổ tiếp viên phát hiện hành khách H.Y.L. (quốc tịch Việt Nam), ngồi ghế 38F, có dấu hiệu bất thường và rơi vào tình trạng không phản hồi.
Ngay lập tức, tiếp viên trưởng phát thông báo tìm kiếm hỗ trợ y tế trên chuyến bay, đồng thời cùng tổ tiếp viên tiến hành các bước sơ cứu ban đầu.
Hai hành khách là bác sĩ gồm bà Jian Ying Liang (ghế 4A) và ông Keith Anh Kiet Ly (ghế 19D) đã tình nguyện hỗ trợ. Các bác sĩ phối hợp cùng phi hành đoàn kiểm tra tình trạng sức khỏe, theo dõi chỉ số và xử lý tình huống.
Sau quá trình cấp cứu, hành khách dần hồi tỉnh, có thể phản ứng trở lại và ngồi dậy với sự hỗ trợ của tổ bay.
Trong thời gian còn lại của hành trình, tổ tiếp viên tiếp tục theo dõi sát sao tình trạng hành khách, đồng thời thực hiện các biện pháp chăm sóc cần thiết. Trước khi hạ cánh, tổ bay chủ động thông báo cho lực lượng mặt đất chuẩn bị phương án hỗ trợ y tế.
Ngay khi máy bay hạ cánh tại sân bay Tân Sơn Nhất, hành khách được bàn giao cho nhân viên y tế để tiếp tục kiểm tra và theo dõi theo quy định.
Đại diện Vietnam Airlines cho biết toàn bộ sự việc đã được xử lý đúng quy trình, đảm bảo an toàn cho hành khách và không ảnh hưởng đến hành trình khai thác của chuyến bay. Máy bay không phải hạ cánh ngoài kế hoạch.
Đóng cửa phiên giao dịch 14/4, giá dầu Brent mất 4,6%, còn 94,8 USD một thùng. Dầu thô Mỹ WTI giảm 7,8%, còn 91,2 USD. Sang phiên 15/4, cả hai loại dầu này vẫn đang giảm nhẹ.
Thị trường đi xuống nhờ kỳ vọng Iran khôi phục đàm phán với Mỹ và Israel nhằm chấm dứt xung đột đang khiến eo biển Hormuz tê liệt. Đây là tuyến hàng hải lớn cho việc chuyên chở dầu thô và sản phẩm lọc dầu của thế giới.
"Có lẽ nhà đầu tư đang kỳ vọng sẽ có kết quả tốt hơn. Diễn biến hiện tại cũng đồng nghĩa sự gián đoạn đã được phản ánh hết vào thị trường rồi", John Kilduff - nhà phân tích tại Again Capital cho biết.
Ngày 14/4, Reuters trích nguồn tin cho biết các đoàn đàm phán của Mỹ và Iran có thể quay trở lại Islamabad trong tuần này. Một quan chức Mỹ khẳng định các bên vẫn tiếp tục trao đổi nhằm đạt được một thỏa thuận, trong khi Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif tuyên bố các nỗ lực vẫn đang được triển khai.
Dù việc Mỹ - Iran có thể sắp khôi phục đàm phán đã xoa dịu sức ép lên giá, nhà đầu tư lại đang bỏ qua việc các thùng dầu bị mắc kẹt, Tamas Varga - nhà phân tích tại PVM Oil Associates cho biết.
Việc cơ sở hạ tầng năng lượng tại Trung Đông bị tấn công và Iran phong tỏa eo biển Hormuz đang gây ra sự gián đoạn nguồn cung lớn nhất lịch sử. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết trong tháng 3, mỗi ngày thế giới mất 10 triệu thùng dầu.
Quân đội Mỹ ngày 13/4 cho biết lệnh phong tỏa eo biển Hormuz sẽ được mở rộng về phía đông sang vịnh Oman và biển Arab. Dữ liệu theo dõi cho thấy hai tàu đã quay đầu trong eo biển khi lệnh phong tỏa bắt đầu có hiệu lực. Tuy nhiên, 3 tàu chở dầu liên quan đến Iran đã đi vào khu vực Vịnh và vẫn được phép tiếp tục hành trình, do điểm đến của chúng không phải là các cảng của Iran.
Giá vàng thế giới phiên 14/4 cũng tăng 100 USD lên 4.839 USD một ounce. Tin tức về khả năng đàm phán lần 2 giữa Mỹ và Iran đã giúp thị trường khởi sắc. Thời gian qua, giá vàng chịu sức ép khi xung đột Trung Đông kéo lạm phát lên cao, làm các ngân hàng trung ương ngần ngại hạ lãi suất. Môi trường lãi suất cao không có lợi cho kim loại quý.
Một nguyên nhân khác giúp giá vàng tăng là đồng đôla yếu đi trong phiên 14/4. USD mất giá giúp vàng rẻ hơn với người mua bằng các tiền tệ khác.
