Ở những hiện trường tìm kiếm hài cốt quân nhân Mỹ mất tích trong chiến tranh, “rà từng nắm đất” không phải là cách nói giàu hình ảnh mà đúng nghĩa đen. Một buổi chiều đầu tháng 4, giữa cái nắng đầu hè gay gắt của miền Trung, chúng tôi có mặt tại một khu đất thuộc thôn Long Đại (xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị), nơi đang diễn ra hoạt động tìm kiếm hài cốt quân nhân Mỹ mất tích trong chiến tranh. Đây là một trong những điểm tìm kiếm phối hợp giữa Cơ quan VN tìm kiếm người mất tích (VNOSMP – Bộ Ngoại giao) và Cơ quan Tìm kiếm tù binh và quân nhân mất tích Mỹ (DPAA).
Thật ấn tượng với một “dây chuyền” khép kín, nơi có khoảng 70 người, cả Việt lẫn Mỹ, được bố trí thành từng vị trí cụ thể, liên kết chặt chẽ với nhau. Ở khu vực nghi ngờ có dấu tích của quân nhân Mỹ mất tích, máy múc bóc tách từng lớp đất theo phương pháp bậc thang, tạo thành những hố vuông vức. Từng gàu đất sau đó được chuyển vào các xô nhựa, rồi theo tay người chuyền dần qua các công đoạn tiếp theo.
Ở công đoạn sàng lọc, đất từ gàu được đổ lên những máng kim loại, nước từ hệ thống ống dẫn xối trực tiếp xuống. Dưới dòng nước chảy mạnh, đất dần trôi qua lớp lưới, để lại phía trên những vật thể lớn hơn: có thể là đá, cũng có thể là những mảnh kim loại, xương hoặc bất cứ thứ gì đáng nghi ngờ.
Từ đây, mọi người sẽ dùng đôi tay trần lặng lẽ rà đi rà lại lớp đất ướt. Khi phát hiện vật thể lạ, công việc lập tức dừng lại ở điểm đó. Các chuyên gia tiến đến, quan sát kỹ lưỡng, rồi đưa ra quyết định: giữ lại để phân tích hay loại bỏ. Quy trình ấy lặp đi lặp lại đều đặn, nghiêm ngặt, gần như không có sai sót. Riêng tại địa điểm này, lực lượng tìm kiếm đã quay trở lại lần thứ 3…
Có khoảng 50 nông dân được thuê làm việc tại hiện trường tìm kiếm. Họ đều là người dân ở thôn Long Đại, hầu hết là phụ nữ trung niên. Bà Phan Thị Trưng (52 tuổi) tham gia công việc này gần 1 tháng. Mỗi ngày, bà cùng mọi người làm việc theo khung giờ cố định: từ 8 giờ 30 đến 11 giờ và từ 12 giờ 45 đến 15 giờ 15. “Trước khi vào làm, tụi tôi được hướng dẫn rất kỹ. Công việc chủ yếu là tay chân nên cũng không quá khó. Nhưng riêng phần xử lý những vật tìm thấy thì tụi tôi không được đụng vào, đó là việc của chuyên gia”, bà Trưng nói, tay vẫn đều đặn sàng từng vốc đất.
Bà Nguyễn Thị Khai (53 tuổi) tiết lộ mỗi ngày công được nhận 230.000 đồng. “Chúng tôi vẫn đang ở trong mùa vụ đồng áng. Nhưng rõ ràng ở quê mà được trả 230.000 đồng/ngày thì thật khó để từ chối. Những phụ nữ nông thôn như chúng tôi đến với công việc này trước hết là vì thu nhập. Nhưng nếu chúng tôi góp phần để giúp họ tìm thấy dấu vết quân nhân Mỹ mất tích thì cũng tuyệt vời. Họ vui, mình cũng vui… Bởi ai cũng là con người, ai cũng có người thân đang mong ngóng mà chiến tranh thì cũng qua lâu rồi”, bà Khai nói.
Cũng trong dây chuyền làm việc khép kín ấy, có không ít chuyên gia, nhân viên Mỹ đang mướt mồ hôi làm việc. Quỳnh Như, sinh ra tại VN nhưng lớn lên ở Mỹ, đang làm phiên dịch. Đây là lần thứ 2 Quỳnh Như trở về VN trong vai trò này. Lần trước, chị ở lại suốt 2 tháng để tham gia hỗ trợ công việc. Dù nhiệm vụ chính là phiên dịch, nhưng Quỳnh Như không chỉ đứng ngoài quan sát mà thường xuyên tham gia trực tiếp vào dây chuyền, cùng mọi người sàng đất, tìm kiếm…
“Em rất vui khi được tham gia đoàn. Thỉnh thoảng cũng buồn khi nghĩ đến chiến tranh ngày xưa, đến những người mất tích. Nhưng em thấy mình đang làm một công việc có ý nghĩa, góp phần nhỏ để kết nối 2 quốc gia”, Quỳnh Như chia sẻ.
Ông Lê Công Tiến, Cơ quan VN tìm kiếm người mất tích (VNOSMP – Bộ Ngoại giao), cho rằng vụ tai nạn máy bay năm 2001 làm 16 người hy sinh nhắc nhở rằng hợp tác nhân đạo về MIA là công việc khó khăn, nguy hiểm, chứa đựng những rủi ro; nhưng từ đó các biện pháp đảm bảo an toàn cho hoạt động MIA được tăng cường. “Từ năm 2001 đến nay, có thêm gần 100 đợt hoạt động đã được triển khai an toàn, góp phần vào kết quả trao trả hàng trăm hòm đựng hài cốt và xác định được danh tính nhiều trường hợp quân nhân Mỹ mất tích để trả về gia đình họ”, ông Tiến khẳng định.
Ông John McIntyre, Đại biện Mỹ tại VN, cũng thường xuyên dõi theo những thành tựu chung mà hai bên đạt được trong nỗ lực khắc phục hậu quả chiến tranh, trân trọng ghi nhận những bước tiến to lớn trong công tác tìm kiếm quân nhân Mỹ mất tích. “Các đội tìm kiếm quân nhân mất tích hoạt động trong những điều kiện địa hình khắc nghiệt bậc nhất của đất nước xinh đẹp này. Thời tiết khó lường, địa hình núi dốc hiểm trở và rừng rậm dày đặc khiến mỗi nhiệm vụ tìm kiếm, khai quật đều trở nên vô cùng phức tạp. Những ai từng bay tới các khu vực hẻo lánh và băng rừng lội suối để tiếp cận hiện trường khai quật đều thấu hiểu rằng công việc này đòi hỏi trình độ chuyên môn cao cùng sự chuẩn bị kỹ lưỡng đến mức nào”, ông John McIntyre nói.
Cũng theo ông John McIntyre, việc kiếm hài cốt quân nhân Mỹ mất tích trong chiến tranh sẽ tiếp nối. Bởi mỗi nhiệm vụ tìm kiếm, mỗi cuộc khai quật, mỗi lần xác định danh tính đều là minh chứng cho một lời hứa không phai nhạt theo thời gian. “Đó là lời hứa với các gia đình. Đó là lời hứa giữa hai quốc gia. Và đó là lời hứa mà chúng ta quyết tâm thực hiện đến cùng”, ông John McIntyre nhấn mạnh.
Ngày 20-4, UBND xã Tiên Hải cho biết quần đảo Hải Tặc nằm trong vịnh Thái Lan, ít chịu sự tác động của sóng gió. Do đó ngoài nghề truyền thống đi lặn biển, câu mực, chạy ghe cào trên biển, người dân địa phương còn tận dụng "điều kiện vàng" trên để đóng lồng bè nuôi cá mú, cá bớp và ốc hương, phát triển kinh tế gia đình.
Ông Trần Văn Lợi - người dân ở xã Tiên Hải - cho biết gia đình ông trước đây sinh sống chủ yếu bằng nghề lặn và đánh bắt thủy hải sản trên biển. Do nguồn lợi hải sản trên biển cạn kiệt nên ông đã chuyển sang đóng lồng bè nuôi cá mú, cá bớp, ốc hương trên biển.
Đến nay ông Lợi có 2 lồng bè nuôi cá mú, cá bớp, cá chuộng với sản lượng ước đạt hơn 1,5 tấn.
"Thương lái mấy ngày qua vào thu mua cá bớp với giá dao động 150.000 - 180.000 đồng/kg; cá mú 230.000 - 240.000 đồng/kg; cá chuộng giá 120.000 - 130.000 đồng/kg. Giá cá này tôi và bà con sống được. Tôi còn nuôi ốc hương và thu lợi nhuận khoảng 600 triệu đồng/năm", ông Lợi nói.
Còn ông Thạch Văn Xuyên - người dân ở xã Tiên Hải - cho hay gia đình ông có 8 lồng nuôi cá mú. Nếu môi trường nước ổn định, cá ít hao hụt thì nuôi cá mú có lời và sống khỏe hơn đi đánh bắt ngoài khơi.
Theo ông Nguyễn Công Tước - Phó trưởng Phòng Kinh tế xã Tiên Hải - thông tin năm 2000, xã Tiên Hải có ít hộ dân nuôi cá lồng bè. Sau này mô hình nuôi cá lồng bè có hiệu quả kinh tế nên bà con ở đảo tập trung nuôi nhiều.
Phòng Kinh tế đã có kế hoạch phối hợp đơn vị liên quan mở lớp tập huấn nuôi cá lồng bè trên biển cho người dân. Qua đó mọi người sẽ nắm vững kỹ thuật lựa chọn cá giống khỏe, cho cá ăn đúng cách và phòng chống dịch bệnh, hạn chế hao hụt sản lượng cá nuôi.
Ngoài ra địa phương sẽ tìm thêm các loài nhuyễn thể khác như hàu sữa, vẹm xanh để người dân nuôi góp phần gia tăng thêm thu nhập.
Ông Mai Quốc Thắng - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Tiên Hải - cho biết địa phương định hướng nuôi biển là kinh tế mũi nhọn. Năm 2025, địa phương có sản lượng cá mú, cá bớp thương phẩm ước đạt hơn 821 tấn. Xã cũng khuyến khích bà con vào tổ hợp tác, hợp tác xã để tạo chuỗi liên kết ổn định đầu ra.
"Chúng tôi cũng tăng cường liên kết với doanh nghiệp, nhà hàng du lịch trên đảo để phục vụ du khách, giảm bớt trung gian, nâng cao lợi nhuận cho dân. UBND xã Tiên Hải đang quy hoạch chi tiết vùng nuôi và hướng dẫn bà con làm thủ tục giao mặt nước biển để đảm bảo khu vực nuôi lâu dài, ổn định", ông Thắng nói.
Tối 20/4, Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng cho biết hang có tên Cha Nghéo, nằm trong Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, thuộc xã Kim Điền (xã Hóa Sơn cũ). Hang có chiều dài 583 m, sâu 45 m.
Bên trong hang có thác nước chảy. Đây là một hang sâu dạng thẳng đứng đầy thách thức, dẫn xuống một dòng suối ngầm ở phía dưới. Hang vẫn đang tiếp tục phát triển và chưa được khám phá hết. Khu vực này có tiềm năng hình thành một hệ thống hang động lớn.
Ngoài hang Cha Nghéo, hơn một tháng qua, Đoàn thám hiểm hang động Anh - Việt và Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng khảo sát, phát hiện 24 hang mới và bổ sung 3 hang.
Sau khi phát hiện, đoàn tiến hành đo vẽ, mở ra tiềm năng cho nghiên cứu khoa học và phát triển du lịch. Kết quả phát hiện lần này sẽ được công bố vào cuối tháng 4 này.
Sở hữu các khối núi đá vôi liền mạch, ít bị đứt gãy, Quảng Trị được mệnh danh là "Vương quốc hang động", với hơn 500 hang đã được phát hiện, tập trung chủ yếu ở các xã Kim Điền, Kim Phú, Phong Nha và Thượng Trạch. Khoảng 40 hang đã được đưa vào khai thác du lịch, trong đó có Sơn Đoòng, Én và Pigmy, lần lượt là các hang lớn thứ nhất, thứ hai và thứ tư thế giới.
Bộ Công an vừa công bố dự thảo hồ sơ chính sách dự án bộ luật Hình sự (sửa đổi), đề xuất nhiều tội danh mới, hành vi để lấy ý kiến. Thời gian lấy ý kiến từ 17.4 - 7.5.
Theo Bộ Công an bộ luật Hình sự năm 2015 đã mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự về các tội phạm về chức vụ đối với cả khu vực tư nhân (tham ô, nhận hối lộ và môi giới hối lộ).
Tuy nhiên, phạm vi này còn hẹp, chưa phù hợp với thực tiễn đấu tranh với tội phạm về chức vụ trong khu vực ngoài nhà nước, nhất là hành vi lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản, thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng…
Cơ quan soạn thảo cũng cho rằng, việc quy định hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là chất hỗ trợ chế biến thực phẩm và dụng cụ bao gói, chứa đựng thực phẩm như hiện tại chưa điều chỉnh được hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả là chất hỗ trợ chế biến thực phẩm và dụng cụ bao gói, chứa đựng thực phẩm.
Trong khi đó, tình trạng sản xuất, buôn bán chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, bao bì giả đang diễn ra phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ gây hại rất cao đối với sức khỏe con người.
Một hạn chế khác là bộ luật Hình sự chưa có tội danh độc lập, trực tiếp về hành vi vi phạm quy định về định giá, kiểm toán, kiểm định, giám định gây hậu quả nghiêm trọng.
Ở các vụ án về kinh tế, tham nhũng vừa qua, chủ thể của các hành vi trên chỉ bị xử lý về tội danh khác (vi phạm quy định đấu thầu, quản lý, sử dụng tài sản nhà nước…) với vai trò đồng phạm, giúp sức. Điều này là chưa bảo đảm tính công bằng, giảm tính răn đe, phòng ngừa đối với hành vi.
Hay như tình trạng các chấp hành viên thi hành án dân sự thực hiện sai quy định hoặc thực hiện không đầy đủ quy định gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của công dân. Song hiện nay chưa có chế tài xử lý hình sự, gây bức xúc cho quần chúng nhân dân, xâm phạm đến an ninh, trật tự.
Vẫn theo Bộ Công an, có tình trạng một số đối tượng mua bán "bào thai" - thời điểm đứa trẻ đang được mang thai. Nếu áp dụng tội danh mua bán người, hoặc mua bán người dưới 16 tuổi, hoặc mua bán, chiếm đoạt mô hoặc bộ phận cơ thể người đều không phù hợp.
Vì thế, cần bổ sung cơ sở pháp lý để xử lý hành vi này, tránh bỏ lọt tội phạm, bảo đảm cơ sở pháp lý để bảo vệ quyền con người.
Cũng liên quan đến hành vi mua bán người dưới 16 tuổi, Bộ Công an nhận định cần nâng giới hạn lên 18 tuổi để phù hợp với quy định của luật Phòng, chống mua bán người và Nghị định thư về ngăn ngừa, phòng, chống và trừng trị việc buôn bán người, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.
Cơ quan soạn thảo còn đề xuất bổ sung quy định xử lý với nhiều hành vi liên quan đến cướp trên biển cả, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt và hành vi tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, khai thác thủy sản bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài, đưa người di cư trái phép… để nội luật hóa các điều ước quốc tế, khuyến nghị của các tổ chức quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Cùng đó là bổ sung một số quy định để đảm bảo cơ sở pháp lý cho công tác phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông như: gián điệp mạng, chiến tranh mạng, khủng bố mạng, xâm phạm, phá hủy hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia…
Ngoài ra còn có lạm dụng tình dục trẻ em (quay các bộ phận nhạy cảm, chat sex…); "lừa đảo qua sàn giao dịch ảo", "thao túng dữ liệu mạng xã hội để trục lợi", "phát tán deepfake", "rửa tiền bằng tiền điện tử"; thu thập, sử dụng, khai thác, chuyển nhượng, xử lý dữ liệu cá nhân trái quy định của pháp luật; lập trình và sử dụng phần mềm trí tuệ nhân tạo để thực hiện tội phạm...