Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 4/4 nhắc lại tối hậu thư mà ông đưa ra hơn một tuần trước, yêu cầu Iran đạt được thỏa thuận ngừng bắn hoặc mở cửa eo biển Hormuz vào ngày 6/4. “Thời gian đang cạn dần, chỉ còn 48 giờ nữa trước khi địa ngục trút xuống đầu họ”, Tổng thống Mỹ viết.
Tối hậu thư này lập tức bị Iran bác bỏ. Thiếu tướng Ali Abdollahi Aliabadi, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya phụ trách hoạt động tác chiến của lực lượng vũ trang Iran, gọi lời đe dọa của Tổng thống Mỹ cho thấy sự “vô vọng, bất an, mất cân bằng và ngớ ngẩn”.
“Đừng quên rằng nếu xung đột leo thang, toàn bộ khu vực sẽ trở thành địa ngục đối với các người. Ảo tưởng đánh bại Iran đã biến thành một đầm lầy và nó sẽ nhấn chìm các người”, phát ngôn viên Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya Ebrahim Zolfaghari sau đó ra tuyên bố.
Theo giới quan sát, chính quyền Tổng thống Trump bắt đầu cảm nhận những hệ lụy tiêu cực khi chiến sự với Iran bước sang tuần thứ sáu, đặc biệt là sau khi Iran bắn hạ tiêm kích F-15E, buộc Mỹ phải tiến hành chiến dịch quy mô lớn với mức độ rủi ro cao để giải cứu một phi công trong lãnh thổ nước này.
Ông Trump cho rằng việc quân đội Mỹ tiến hành chiến dịch giải cứu phi công thành công mà không có người nào thiệt mạng hay bị thương “một lần nữa chứng minh chúng ta đã đạt được thế kiểm soát tuyệt đối trên không phận Iran”. Tuy nhiên, Mỹ đã phải bỏ lại và phá hủy hai vận tải cơ trong chiến dịch giải cứu, cho thấy tổn thất vật chất lớn của hoạt động này.
Kết quả các khảo sát cho thấy người dân Mỹ ngày càng phản đối cuộc chiến mà Tổng thống phát động. Tình hình tệ đến mức một số người ủng hộ trung thành của Tổng thống Trump cũng bắt đầu chỉ trích cuộc xung đột chưa thấy ngày kết thúc.
Trong khi đó, một quan chức cấp cao cho biết Tổng thống Trump thường bắt đầu ngày mới bằng việc xem video do quân đội Mỹ tổng hợp những thành công trên chiến trường. Ông tin rằng trên cương vị Tổng tư lệnh, loại bỏ mối đe dọa hạt nhân từ Iran có thể là một trong những thành tựu lớn nhất nhiệm kỳ hai.
Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles lo ngại các trợ lý đang vẽ ra viễn cảnh màu hồng, chỉ nói điều ông Trump muốn nghe thay vì những gì cần nghe. Bà thúc giục các đồng nghiệp phải “thẳng thắn hơn với sếp” về những rủi ro chính trị và kinh tế. Chánh văn phòng đã cùng các cố vấn thân tín đến Phòng Bầu dục gặp Tổng thống, cảnh báo ông rằng chiến sự càng kéo dài, sự ủng hộ từ cử tri và triển vọng của đảng Cộng hòa trong bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 càng u ám.
Cuộc gặp tại Phòng Bầu dục phản ánh một thực tế mà Nhà Trắng không còn có thể phớt lờ. Thời gian đang cạn dần trước khi Tổng thống Trump, đảng Cộng hòa và người dân Mỹ phải trả cái giá đắt hơn nữa.
Phản ứng vượt dự tính từ Iran
Ông Trump tỏ ra tự tin với những kết quả ban đầu của chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng, khi đòn tấn công đầu tiên đã khiến Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei cùng loạt quan chức cấp cao Iran thiệt mạng hôm 28/2. Tuy nhiên, Iran sau đó đã phản ứng đáp trả rất dữ dội, phóng tên lửa, UAV tấn công Israel, nhắm mục tiêu các căn cứ Mỹ ở vùng Vịnh, từ Kuwait, Bahrain đến Arab Saudi, UAE và Qatar.
Phản ứng này khiến các quan chức Mỹ bất ngờ, ông Trump cũng thừa nhận điều này khi trả lời phỏng vấn CNN. Dựa trên tiền lệ trong quá khứ, họ vốn tin rằng Mỹ có công thức chiến thắng là giáng một đòn phủ đầu áp đảo, và phản ứng từ Iran sẽ chỉ là trả đũa hạn chế để xoa dịu dư luận trong nước.
Iran tiếp tục gây sức ép khi phong tỏa gần như hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu từ vùng Vịnh, đẩy giá nhiên liệu tăng vọt.
Tổng thống Trump biện minh đây là “cái giá ngắn hạn” cần thiết để loại bỏ nguy cơ Iran sở hữu vũ khí hạt nhân. Đồng thời, ông cho rằng phản ứng của Iran càng chứng minh họ là mối đe dọa.
Nhưng khi chiến sự kéo dài mà không có lối thoát rõ ràng, cái giá Mỹ phải trả dần trở nên “dài hạn”. Tổng thống Trump từng cam kết sẽ vực dậy nền kinh tế và giữ Mỹ đứng ngoài các cuộc xung đột khi tranh cử nhiệm kỳ hai. Giờ đây, ông lại khơi mào một cuộc chiến mà chưa nhận được sự ủy nhiệm từ quốc hội và hệ lụy kinh tế mới chỉ dần bộc lộ.
Xung đột làm chao đảo thị trường năng lượng và tài chính toàn cầu. Mỹ cũng không phải ngoại lệ, khi giá xăng vượt 4 USD một gallon (khoảng 3,78 lít), các chỉ số chứng khoán xuống thấp nhất trong nhiều năm. Mỹ ghi nhận 13 binh sĩ thiệt mạng, hàng trăm quân nhân bị thương khi Iran tấn công đáp trả vào các căn cứ của Washington ở vùng Vịnh.
Một tháng sau chiến sự, dự báo tăng trưởng toàn cầu bị điều chỉnh giảm, tình trạng khan hiếm nhiên liệu xuất hiện ở châu Âu và châu Á, trong khi giới chuyên gia cảnh báo thế giới vẫn chưa cảm nhận hết mức độ nghiêm trọng của vấn đề. Eo biển Hormuz nếu bị phong tỏa kéo dài có thể đẩy kinh tế toàn cầu suy thoái.
Theo hai cố vấn và hai nghị sĩ đã trao đổi với ông Trump, những tổn thất về chính trị và kinh tế ngày càng tăng khiến Tổng thống phải tìm kiếm “lối thoát danh dự”. Tổng thống Trump nói với họ rằng ông muốn kết thúc chiến dịch, lo ngại xung đột kéo dài sẽ ảnh hưởng đảng Cộng hòa trước thềm bầu cử giữa kỳ. Nhưng ông cũng muốn chiến dịch này phải là một thắng lợi mang tính quyết định.
Trong bài phát biểu trước toàn quốc tối 1/4, ông Trump đã cố “đi dây” khi cập nhật tình hình chiến sự. Ông ca ngợi các chiến thắng và tuyên bố chiến dịch “đang gần hoàn tất”, nhưng đồng thời đe dọa sẽ giáng đòn “cực mạnh” vào Iran trong 2-3 tuần tới, hủy diệt cơ sở hạ tầng năng lượng của quốc gia này.
“Chúng ta sẽ đưa họ trở lại thời kỳ đồ đá, nơi họ thuộc về”, Tổng thống tuyên bố.
Theo số liệu của Lầu Năm Góc, chiến dịch là “thành công không thể chối cãi”, khi đã phá hủy 90% năng lực tên lửa của Iran, vô hiệu hóa 70% bệ phóng, 150 tàu hải quân, hạ ông Khamenei cùng nhiều quan chức cấp cao.
“Chúng ta nắm toàn bộ lợi thế. Họ không có gì”, ông Trump nói. “Chúng ta đang đi đúng hướng để sớm hoàn thành mọi mục tiêu quân sự của Mỹ”.
Vài ngày sau, Iran “dội gáo nước lạnh” vào tuyên bố chiến thắng này của ông Trump. Việc họ bắn rơi một tiêm kích F-15E, một cường kích A-10 và gây hư hại một số trực thăng khiến đánh giá năng lực quân sự Iran “không có gì” của ông Trump trở nên kém tin cậy.
Việc Mỹ giải cứu thành công phi công thứ hai trên chiếc F-15E đã giúp ông Trump thoát khỏi một kịch bản thảm họa, tránh để Iran biến phi công bị bắt sống thành lá bài mặc cả.
Tuy nhiên, đích đến cuối cùng của chiến dịch vẫn còn mơ hồ, khi ông Trump vừa tuyên bố tăng cường chiến đấu, vừa hứa sớm kết thúc. Đặc phái viên về Trung Đông Steve Witkoff, người bạn lâu năm của Tổng thống, giải thích cách tiếp cận này phản ánh tư duy hình thành từ sự nghiệp kinh doanh của ông Trump, lĩnh vực mà việc luôn giữ nhiều phương án lựa chọn có vai trò then chốt.
“Tổng thống luôn có nhiều kịch bản”, ông Witkoff nói. “Ông ấy giữ rất nhiều lựa chọn, nhiều ‘lối thoát’, rồi từng bước dò đường trong quá trình triển khai”.
Lối thoát hẹp dần
Chiến tranh thường diễn biến vượt tính tính toán của một Tổng thống. Iran cho thấy họ quyết chiến tới cùng, đồng nghĩa ông Trump đối mặt nguy cơ sa lầy hơn nếu leo thang hơn nữa trong những tuần tới, khiến các lối thoát bị thu hẹp hơn là mở ra.
Một trở ngại tiềm tàng nữa là từ đồng minh Israel. Tổng thống Trump từ lâu đã ưa thích những chiến dịch mà các trợ lý gọi là “đánh một lần rồi thôi”, như đã áp dụng tại Yemen, Syria, Somalia hay Venezuela. Nhưng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu có cách tiếp cận khác.
Trong 6 tháng qua, ông Netanyahu liên tục nói với ông Trump rằng những thành công trước đây chỉ là bước đệm cho một chiến dịch quyết định và kéo dài hơn, theo một quan chức Israel. Ngoài ra, Arab Saudi cũng có xu hướng muốn kéo dài cuộc chiến, coi đây là cơ hội hiếm có để làm suy yếu một đối thủ chung.
Tình thế này khiến Tổng thống Trump đối mặt với thế lưỡng nan. Ông muốn chấm dứt chiến tranh, nhưng không thể ra về tay không nếu chưa đạt được mục tiêu ngăn chặn chương trình hạt nhân của Iran. Trong khi đó, việc thiết lập một chính quyền thân phương Tây ở Iran không đơn giản, còn mở lại eo biển Hormuz đòi hỏi chiếm đóng quân sự kéo dài hoặc một thỏa thuận chấm dứt chiến sự.
Một số cố vấn nhận thấy trong suy nghĩ của Tổng thống Trump đã xuất hiện phần nào tâm lý chấp nhận thực tế. Trong các cuộc trao đổi riêng, ông thường nhắc lại rằng đảng cầm quyền thường mất ghế trong các kỳ bầu cử giữa kỳ.
“Ông ấy đang khó vượt qua tiền lệ này”, một trợ lý nhận xét.
"Ukraine đã hoàn thành hoạt động sửa chữa đoạn đường ống dẫn dầu Druzhba bị Nga tập kích gây hư hại. Đường ống này đã có thể tiếp tục hoạt động. ", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky thông báo hôm 21/4. Nguồn tin của hãng thông tấn Reuters cho biết Ukraine dự kiến nối lại hoạt động vận chuyển dầu qua đường ống trong hôm nay.
Ông Zelensky cảnh báo khả năng Nga "một lần nữa tấn công đường ống dẫn dầu này", nhưng khẳng định các chuyên gia Ukraine đã đặt nền móng để khôi phục hoạt động đầy đủ của hệ thống và thiết bị.
Tổng thống Ukraine cũng bày tỏ hy vọng Liên minh châu Âu (EU) sẽ giải ngân khoản vay trị giá 106 tỷ USD cho nước này trong những ngày tới, đồng thời lưu ý rằng mọi trở ngại đã được dỡ bỏ. Khoản vay bị Hungary chặn lại do dầu Nga không còn được vận chuyển qua đường ống Druzhba.
"Ukraine đã thực hiện đề xuất của EU", ông Zelensky nói, thêm rằng đã thảo luận với Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa về thông qua gói hỗ trợ tài chính.
Giới chức Nga chưa bình luận về thông tin.
Đường ống Druzhba đi qua lãnh thổ Ukraine, được sử dụng để phân phối dầu của Nga sang các quốc gia châu Âu như Hungary và Slovakia. Hệ thống này ngừng hoạt động từ ngày 27/1, Ukraine nói rằng nguyên nhân là máy bay không người lái (UAV) Nga làm hư hại hạ tầng đường ống.
Hungary và Slovakia cáo buộc Ukraine trì hoãn nối lại vận chuyển dầu qua đường ống Druzhba nhằm mục đích chính trị, điều mà Kiev nhiều lần bác bỏ. Căng thẳng leo thang từ giữa tháng 2, khi Hungary và Slovakia thông báo đình chỉ xuất khẩu dầu diesel cho Ukraine.
Trong bức thư gửi ông Costa hôm 20/4, Thủ tướng Viktor Orban cho biết Hungary đã nhận được tín hiệu rằng Ukraine sẵn sàng nối lại hoạt động vận chuyển dầu qua đường ống Druzhba. Ông thêm rằng Budapest sẽ "ngay lập tức" bỏ chặn khoản vay dành cho Kiev sau khi điều đó diễn ra.
Washington Post hôm 15/4 dẫn lời các quan chức Mỹ am hiểu tình hình cho biết lực lượng tăng viện cho Trung Đông gồm nhóm tác chiến tàu sân bay George H.W. Bush và nhóm tác chiến đổ bộ (ARG) Boxer. Hai nhóm tàu dự kiến hội quân với những chiến hạm đang làm nhiệm vụ gần Iran vào ngày 22/4, khi lệnh ngừng bắn giữa Washington và Tehran hết hạn.
Nhóm tác chiến George H.W. Bush gồm tàu sân bay cùng tên và nhiều khu trục hạm hộ tống. ARG Boxer gồm tàu đổ bộ tấn công USS Boxer, một tàu vận tải đổ bộ và một tàu hậu cần, kèm theo Đơn vị Thủy quân lục chiến Viễn chinh (MEU) số 11 với khoảng 800 lính thủy đánh bộ.
Các quan chức Mỹ nói rằng động thái diễn ra giữa lúc Tổng thống Donald Trump đang tìm cách gây sức ép lên Iran để đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột, đồng thời xem xét khả năng phát động những cuộc tập kích mới hoặc chiến dịch trên bộ nếu lệnh ngừng bắn không được duy trì.
Nhà Trắng và Lầu Năm Góc chưa bình luận về thông tin.
James Foggo, đô đốc Mỹ về hưu, nhận định loạt chiến hạm đang tới Trung Đông sẽ giúp gia tăng áp lực lên Iran, cũng như cho phép lãnh đạo quân đội Mỹ có thêm lựa chọn nếu đàm phán thất bại.
Tàu sân bay USS George H.W. Bush ngày 14/4 di chuyển gần mũi Hảo Vọng ở phía nam châu Phi, vòng qua khu vực này để đến Trung Đông, thay vì đi qua kênh đào Suez. Hành trình bất thường cho thấy nhóm chiến hạm Mỹ dường như muốn tránh biển Đỏ, nơi có nguy cơ bị lực lượng Houthi tập kích.
Đô đốc về hưu Foggo đánh giá chiến dịch phong tỏa có thể gây tổn thất nghiêm trọng đến nền kinh tế của Iran, do nước này phụ thuộc rất nhiều vào xuất khẩu dầu mỏ qua eo biển Hormuz. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng hoạt động này cũng khiến Mỹ phải chịu nhiều thiệt hại.
"Chúng ta phải thừa nhận rằng giá xăng dầu sẽ tiếp tục tăng, do đó đây là vấn đề đối với các nhà hoạch định chính sách Mỹ, vì người dân không hài lòng với điều đó", ông nêu quan điểm.
Hai quan chức giấu tên nói rằng Lầu Năm Góc vẫn lên kế hoạch cho chiến dịch trên bộ tại Iran, động thái được đánh giá là bước leo thang nghiêm trọng trong xung đột.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ngày 15/4 nói với các phóng viên rằng "phương án tốt nhất với Iran là đáp ứng yêu cầu của Tổng thống Trump", trong đó có chấm dứt chương trình hạt nhân và mở cửa eo biển Hormuz.
Bà cho biết hai bên vẫn tiếp tục đàm phán, có khả năng quan chức Mỹ và Iran sẽ gặp nhau trong những ngày tới. "Chúng tôi cảm thấy lạc quan về triển vọng đạt được một thỏa thuận", bà Leavitt nói.
Mỹ đang triển khai hơn 50.000 binh sĩ tại Trung Đông, nhiều hơn so với thường lệ khoảng 10.000 người, cùng hàng chục tiêm kích và máy bay quân sự. Trong số các chiến hạm Mỹ đang hoạt động tại Trung Đông có nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln, cùng tàu đổ bộ tấn công USS Tripoli và MEU 31.
Ngày 14-4, trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước đến Trung Quốc cùng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Phu nhân Ngô Phương Ly đã đến thăm Trung tâm giao lưu khoa học văn hóa thanh thiếu niên Tống Khánh Linh tại Bắc Kinh (Trung Quốc).
Đây là một trong 4 trung tâm thuộc Quỹ Tống Khánh Linh, tổ chức đoàn thể và từ thiện xã hội được đặt theo tên của bà Tống Khánh Linh (1893 - 1981) - Phu nhân ông Tôn Trung Sơn.
Tại đây, Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã được lãnh đạo trung tâm giới thiệu về Quỹ Tống Khánh Linh và hoạt động của Trung tâm giao lưu khoa học văn hóa thanh thiếu niên.
Bà tham quan Không gian Montessori; Không gian Tinh hoa và các lớp dạy về Kinh kịch, làm giấy, gốm sứ, thủ công mỹ nghệ, y học cổ truyền.
Tại lớp về y học cổ truyền, Phu nhân Ngô Phương Ly trải nghiệm việc làm túi thơm khi tự tay chọn 6 loại thảo dược và nghiền nhỏ, cho vào túi.
Phu nhân Ngô Phương Ly bày tỏ vui mừng khi đến thăm trung tâm mang tên Tống Khánh Linh - một người phụ nữ ưu tú của Trung Quốc, người đã dành trọn cuộc đời mình cho sự nghiệp cách mạng, hòa bình, hữu nghị quốc tế và đặc biệt là cho tương lai của trẻ em.
Bà chia sẻ đây không chỉ là một trung tâm giáo dục - khoa học đơn thuần, mà còn là biểu tượng sống động cho một tầm nhìn nhân văn sâu sắc: Đặt trẻ em vào vị trí trung tâm của sự phát triển xã hội.
Bày tỏ ấn tượng về không gian mở, hiện đại - nơi các em thanh thiếu niên có thể tiếp cận với khoa học, công nghệ, nghệ thuật và các hoạt động sáng tạo một cách sinh động và gần gũi - Phu nhân cho rằng đây là minh chứng rõ nét cho một triết lý giáo dục tiến bộ: học đi đôi với hành, học thông qua trải nghiệm, và học để phát triển toàn diện.
Phu nhân Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt xúc động khi chứng kiến sự quan tâm, chăm sóc tận tình mà các thầy cô và những người làm công tác giáo dục tại trung tâm dành cho các em nhỏ.
Bởi lẽ chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ em không chỉ là trách nhiệm, mà còn là sứ mệnh thiêng liêng, vun đắp cho tương lai của mỗi quốc gia. Đầu tư cho thế hệ trẻ hôm nay chính là kiến tạo tương lai ngày mai.
Bày tỏ ấn tượng về quan điểm của bà Tống Khánh Linh với công tác chăm sóc và giáo dục trẻ em, Phu nhân Ngô Phương Ly chia sẻ: "Một nền giáo dục thành công không chỉ tạo ra những con người giỏi chuyên môn, mà còn phải tạo ra những công dân có trách nhiệm, có lòng nhân ái và có khát vọng đóng góp cho xã hội".
Tại Việt Nam, Phu nhân chia sẻ Chủ tịch Hồ Chí Minh, lãnh tụ vĩ đại, anh hùng dân tộc, danh nhân văn hóa thế giới, đã từng căn dặn: "Trẻ em như búp trên cành, biết ăn, biết ngủ, biết học hành là ngoan".
Những lời dạy giản dị mà sâu sắc ấy vẫn luôn là kim chỉ nam trong công tác chăm sóc, giáo dục trẻ em tại Việt Nam, về việc luôn đặt trẻ em ở vị trí trung tâm của các chính sách phát triển, với mục tiêu đảm bảo mọi trẻ em đều được chăm sóc, học tập và trưởng thành trong điều kiện tốt nhất.
Khẳng định Việt Nam và Trung Quốc đều rất coi trọng công tác bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Phu nhân Ngô Phương Ly cho biết Việt Nam là nước đầu tiên ở châu Á và là nước thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em.
Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến nhiều thay đổi, với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo, khoa học vũ trụ và công nghệ sinh học đang định nghĩa lại cách chúng ta sống và làm việc, Phu nhân Ngô Phương Ly nhấn mạnh: "Dù công nghệ có tiến xa đến đâu, yếu tố con người vẫn là cốt lõi".
Bà mong muốn công tác chăm sóc và giáo dục trẻ em ngày nay cần mang những trọng trách mới, đặc biệt quan trọng là việc khơi dậy tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề cho các em; bồi dưỡng lòng nhân ái bởi khoa học không có đạo đức sẽ trở nên nguy hiểm, giúp các em hiểu về lòng trắc ẩn, sự sẻ chia và trách nhiệm với cộng đồng.
Bên cạnh đó, còn cần thúc đẩy giao lưu văn hóa, bởi trong một thế giới hội nhập như hiện nay, việc hiểu biết và tôn trọng sự khác biệt văn hóa là chìa khóa để xây dựng một cộng đồng hòa bình, ổn định.
Cũng tại trung tâm, các học viên của trung tâm đã biểu diễn tiết mục "Mộc Quế Anh quải soái" để chào mừng Phu nhân Ngô Phương Ly. Đội hình thiếu nhi Việt Nam tham gia Hành trình Đỏ tại Bắc Kinh cũng góp mặt trong một tiết mục.
Những giai điệu trong trẻo, lời ca chân thành không chỉ thể hiện tài năng và sự tự tin của thiếu niên Việt Nam - Trung Quốc, mà còn là nhịp cầu cảm xúc, kết nối trái tim thanh thiếu niên hai nước.
Âm nhạc, với ngôn ngữ không biên giới, đã làm cho buổi giao lưu trở nên ấm áp, sinh động và đầy ý nghĩa hơn, để lại ấn tượng tốt đẹp rằng tình hữu nghị giữa hai nước đang được các thế hệ thanh thiếu niên Việt Nam - Trung Quốc kế thừa và phát huy.
Phu nhân Ngô Phương Ly tin tưởng sâu sắc rằng những hạt giống hữu nghị được gieo trồng ngày 14-4 trong trái tim các em sẽ lớn lên, tiếp tục trở thành những cầu nối bền vững, hữu nghị giữa hai dân tộc.
