Núi Ngọc Linh ở xã vùng cao Đà Nẵng, xứ sở trứ danh với loài sâm quý nay lại đang chứng kiến một cuộc “di cư” ngoạn mục của những loài cá nước lạnh từ phương Bắc xa xôi. Từ những dòng suối trong veo, buốt giá quanh năm, những người trẻ dám nghĩ dám làm đã đưa cá nước lạnh vốn chỉ quen với khí hậu ôn đới phía bắc về sinh sôi giữa núi rừng.
Đỉnh Ngọc Linh thuộc xã Trà Linh (TP.Đà Nẵng) quanh năm mây phủ, cao gần 2.000 m so với mực nước biển. Nhờ độ cao và hệ sinh thái rừng nguyên sinh, khí hậu nơi đây luôn mát mẻ, mùa đông có những ngày rét cắt da. Điều kiện tự nhiên ấy vô tình tạo nên môi trường tương đồng với các vùng nuôi cá nước lạnh nổi tiếng như Sa Pa (Lào Cai).
Nhận thấy tiềm năng đặc biệt đó, năm 2022, anh Tẩn Chẩn Chiêu (quê Lào Cai), người có hơn 10 năm kinh nghiệm nuôi cá hồi ở Sa Pa, đã cùng người bạn đồng hương Phùng Lão Lở thực hiện chuyến khảo sát xuyên Việt. Họ đi qua Lâm Đồng, Đắk Lắk, Gia Lai… nhưng chỉ khi đặt chân đến Trà Linh mới thực sự tìm thấy “Sa Pa thứ hai”. Qua đo đạc, nhiệt độ nước suối tại đây quanh năm dưới 19 độ C, nguồn nước chảy ra từ rừng nguyên sinh có độ sạch cao, giàu ô xy đã trở thành điều kiện lý tưởng cho cá hồi và cá tầm, những loài đặc biệt “khó tính” với môi trường sống.
Quyết định được đưa ra nhanh chóng. Hai anh thuê đất của người dân địa phương, chọn dòng suối nước lạnh dựng trại nuôi. Những ngày đầu, không ít người dân tỏ ra hoài nghi. Cá hồi vốn gắn với vùng ôn đới, làm sao có thể thích nghi giữa núi rừng miền Trung? Nhưng câu trả lời đến sau 9 – 10 tháng thả nuôi. Những lứa cá hồi đầu tiên đạt trọng lượng 1,2 – 1,8 kg, thịt săn chắc, vị ngọt thanh. Cá tầm cũng phát triển ổn định. Khi các mẻ cá thương phẩm được xuất bán, sự hoài nghi dần nhường chỗ cho tin tưởng.
Dẫu vậy, thử thách không chỉ nằm ở kỹ thuật nuôi mà còn ở niềm tin thị trường. Những ngày đầu mang cá đi chào hàng, nhiều khách hàng lắc đầu vì không tin miền Trung có thể nuôi được cá hồi. Hai anh phải kiên trì mời dùng thử, chứng minh cá được bắt trực tiếp từ hồ trên đỉnh Ngọc Linh.
Hiện nay, trang trại đã mở rộng quy mô với hệ thống hồ tròn hiện đại, mỗi năm xuất xưởng hàng tấn cá thương phẩm. Giá bán dao động 260 – 280 triệu đồng/tấn cá hồi, khoảng 250 triệu đồng/tấn cá tầm. Sau khi trừ chi phí, mỗi tấn cá mang lại lợi nhuận khoảng 100 triệu đồng. Đây là con số đáng mơ ước đối với sản xuất nông nghiệp vùng cao.
Không chỉ riêng những người con phương Bắc, mô hình này còn thu hút trí thức trẻ địa phương. Năm 2024, anh Nguyễn Thành Long (30 tuổi), người đồng bào dân tộc Xê Đăng ở xã Trà Linh, quyết định góp vốn mở rộng trang trại. Với lợi thế am hiểu địa bàn, anh Long trở thành cầu nối đưa sản phẩm đến các nhà hàng tại khu vực phía nam và trung tâm TP.Đà Nẵng. Anh tận dụng mạng xã hội như Facebook, Zalo… để quảng bá, minh bạch quy trình nuôi, xây dựng niềm tin khách hàng. Nhiều nhà hàng sau khi trải nghiệm đã ký kết tiêu thụ lâu dài.
Theo anh Long, nguồn thu từ trại cá giúp gia đình có thu nhập ổn định, tích lũy lâu dài. Quan trọng hơn là niềm tự hào khi đặc sản quê hương dần có chỗ đứng trên thị trường. Hiện tại, Trà Linh là địa phương hiếm hoi ở miền Trung nuôi thành công cá hồi. Anh cũng bày tỏ mong muốn cá hồi Trà Linh có thể tiếp cận rộng rãi hơn đến các thị trường miền Trung, Tây nguyên, miền Nam và miền Tây.
Trong định hướng sắp tới, nhóm dự kiến tiếp tục mở rộng quy mô trang trại, nâng cao sản lượng để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng. “Tôi muốn chứng minh rằng mảnh đất Trà Linh không chỉ có loài sâm Ngọc Linh quý hiếm, dược liệu. Chúng tôi có nguồn nước sạch vô giá và nếu biết khai thác đúng cách, cá nước lạnh sẽ là sản phẩm thoát nghèo bền vững cho thanh niên trong xã”, anh Long chia sẻ.
Không dừng lại ở lợi nhuận, mô hình còn tạo việc làm cho nhiều thanh niên địa phương với mức lương trên 5 triệu đồng/tháng, bao ăn ở. Đây là bước chuyển lớn trong tư duy kinh tế của người dân vùng cao vốn trước đây chỉ quen với việc làm nương rẫy hoặc trồng sâm nhỏ lẻ.
Ông Hồ Văn Dang, Phó chủ tịch UBND xã Trà Linh, cho biết mô hình nuôi cá của anh Chiêu và anh Long là một bước đột phá trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi tại xã Trà Linh. Lâu nay, địa phương tập trung vào cây sâm Ngọc Linh nhưng thực tế quỹ đất và điều kiện của từng hộ dân không giống nhau. Việc phát triển thêm nghề nuôi cá tầm, cá hồi đã tận dụng được nguồn nước suối tự nhiên vốn dĩ rất dồi dào nhưng chưa được khai thác hiệu quả.
Võ Yến Nhi, hay được biết đến với nghệ danh Nhi Võ (29 tuổi, thành viên nhóm hài độc thoại Sài Gòn Tếu, hay còn gọi là Saigon Tếu), từng chọn lộ trình sự nghiệp như nhiều bạn trẻ khác: tốt nghiệp đại học rồi làm công việc văn phòng ổn định. Bỗng một ngày, cô vô tình biết đến hài độc thoại - bộ môn không mới nhưng chỉ vừa phổ biến hơn ở Việt Nam vài năm gần đây, và từ đó một con đường "kể chuyện cười".
Theo Nhi Võ, hài độc thoại (stand-up comedy) là thể loại hài kịch mà diễn viên đứng một mình trên sân khấu, kể chuyện và "quăng miếng hài" để khán giả bật cười, thường là tự sự về những câu chuyện hay suy nghĩ của cuộc đời mình.
Khởi đầu đến với hài độc thoại bằng những sân khấu mở (open mic), Nhi Võ kể: "Khoảng hơn 5 năm trước, Nhi còn làm việc văn phòng bình thường thì tình cờ biết đến hài độc thoại. Nhi cảm thấy bộ môn này hay, thú vị. Có những mẩu chuyện đơn giản mà rất có duyên, làm mình nghe mà vừa suy ngẫm vừa cười. Thế là Nhi không nghĩ nhiều, cứ thử sức xem sao. Mình đăng ký tham gia diễn open mic – nơi bạn trẻ nào cũng có thể bắt đầu và bước lên thử. Những ngày đầu mình còn run và hồi hộp lắm. Lo không biết khán giả có cười không. Lỡ không ai cười chắc mình… quê lắm".
Nhi Võ cho biết không đến với hài độc thoại vì một kế hoạch dài hạn hay tham vọng nổi tiếng, chỉ đơn thuần là khát khao được thể hiện và giãi bày: "Nhi nghĩ từ đầu cho đến thời điểm hiện tại, Nhi nhìn nhận mình vẫn đang là một đứa trẻ khao khát được lắng nghe những câu chuyện, suy nghĩ và cảm xúc của bản thân. Hài độc thoại là bộ môn giúp Nhi làm được điều này".
Để đứng vững trên sân khấu hài độc thoại, Nhi Võ phải vượt qua nhiều sự phản đối, đầu tiên là chính gia đình. Chia sẻ về những ngày đầu nghe con gái muốn bỏ việc văn phòng để theo hài độc thoại, bà Nguyễn Thị Hải Yến, mẹ của Nhi Võ, cho biết: "Thật ra lúc đầu tôi cũng lo lắm, vì mình nào có biết hài độc thoại là gì đâu. Chúng tôi chỉ nghĩ con gái thì nên có một công việc ổn định, sáng đi chiều về, như vậy mới yên tâm. Thấy con chọn một con đường mới quá, rồi lại bấp bênh nữa, nên cũng vừa thương vừa lo".
Đối diện với điều đó, thay vì thuyết phục gia đình bằng lý lẽ, Nhi Võ chọn cách cố gắng thể hiện được bản thân mình, kiếm sống được bằng nghề và sống tích cực. Sau từng buổi diễn, cô tự tin hơn, tỏa sáng hơn và tận hưởng niềm vui được sống với đam mê.
Dần thấy Nhi Võ lo được cho bản thân, cũng như có năng lượng hơn và được là chính mình, gia đình bắt đầu yên tâm và ủng hộ. "Làm cha mẹ thì cuối cùng cũng chỉ mong con sống tử tế, sống vui và thấy hạnh phúc với điều mình chọn", bà Yến cho hay.
Trong hành trình theo đuổi hài độc thoại, Nhi Võ và nhóm Sài Gòn Tếu đã mang tiếng cười ra khỏi Việt Nam đến những vùng đất xa hơn nữa, trong đó có nước Úc. Nhi kể trong chuyến lưu diễn tại Úc, có một cô phụ trách hỗ trợ việc di chuyển và ăn uống, đến ngày diễn, Nhi lên kể câu chuyện riêng tư về hành trình trưởng thành và tìm kiếm bản thân của mình, diễn xong, cô khen rất nhiều. Và sau đó, Nhi mới hiểu vì sao lại "chạm" được đến cô đến vậy, vì con gái của cô cũng trải qua hành trình tương tự.
"Điều làm mình vui là trước đó bản thân còn lo khi biết câu chuyện về mình, không biết cô có kỳ thị, dè chừng hay không còn yêu quý mình nữa. Cuối cùng câu chuyện của mình có phần nào đó giúp cô cảm thấy được kết nối. Ngày cuối ở Úc, Nhi với cô đã ôm nhau một cái tạm biệt", Nhi nhớ lại.
Theo Nhi Võ, đó là lúc cô hiểu ra sức mạnh thật sự của hài độc thoại, không chỉ là tiếng cười, mà là sự kết nối giữa người với người qua những câu chuyện chân thật.
Theo đuổi nghề "làm người khác cười", bản thân người diễn viên hài độc thoại cũng gặp khó khăn trong việc tìm ra "điều gì vui cho khán giả". Nhi Võ thừa nhận: "Chắc khó khăn lớn nhất của Nhi khi theo nghề là có nhiều lúc mình buồn thê thảm nhưng vẫn phải nghĩ ra cái gì vui để diễn".
Nhưng điều giữ cô lại với nghề, sau tất cả, không phải là ánh đèn sân khấu hay con số người theo dõi. "Có những người bạn mà có lẽ nếu không đi diễn hài độc thoại Nhi sẽ không thể gặp được. Đó như một ngôi nhà tinh thần ấm áp của Nhi. Một nơi mà Nhi được thấu hiểu, ủng hộ và bảo vệ", Nhi chia sẻ.
Gắn bó cùng Nhi Võ nhiều năm, anh Uy Lê, một trong năm thành viên sáng lập và là Giám đốc sáng tạo nhóm Sài Gòn Tếu, cho biết ấn tượng đầu tiên của anh về cô bạn này là chân thật và cá tính. Về phong cách làm nghề, anh nhận định: "Nhi nói là làm. Nếu đã có mục tiêu gì thì Nhi sẽ là muốn làm tới cùng. Ngay cả trong hài độc thoại, có thể cảm nhận mọi "miếng hài" của Nhi đều đầy lửa, gọi vui là gì cũng dám thoại".
Anh Lê Uy rất mong đợi Nhi sẽ tiếp tục tin vào khả năng và gu hài hước rất riêng của mình để tiếp tục phát triển nhiều câu chuyện và kịch bản đậm chất Nhi Võ hơn nữa.
Tại 1199 Lê Đức Thọ, P.An Hội Đông (TP.HCM), quán cà phê này gây chú ý khi lựa chọn hướng đi khác biệt: biến tôn cũ và phế liệu thành một không gian mang đậm dấu ấn sáng tạo. Không chạy theo phong cách hiện đại hay thiết kế cầu kỳ, không gian tại quán gây ấn tượng bởi sự mộc mạc và cách sắp đặt ngẫu hứng. Những vật liệu như tôn cũ, dây kim loại, chai lọ… được tái chế thành các chi tiết trang trí độc đáo, tạo nên tổng thể vừa lạ mắt vừa gần gũi.
Điểm nhấn của quán là cách tận dụng các vật liệu tái chế, đặc biệt là những chi tiết làm từ ve chai. Các vật dụng này được bố trí xen kẽ, tạo nên tổng thể hài hòa nhưng vẫn giữ được nét riêng. Bàn ghế trong quán chủ yếu được làm thủ công từ vật liệu cũ, mỗi sản phẩm có kiểu dáng khác nhau, không trùng lặp, vừa đáp ứng nhu cầu sử dụng vừa tạo cảm giác mới lạ cho khách.
Trần Duy Đức, sinh viên Trường ĐH Công nghệ TP.HCM, cho biết tình cờ đi ngang qua nên ghé vào trải nghiệm. "Mình thấy không gian quán khá lạ nên vào thử, rồi thấy cũng hợp và thích cách quán làm", Đức chia sẻ.
Theo Đức, điểm ấn tượng nằm ở cách quán sử dụng những vật liệu ít thấy trong quán cà phê như bánh xích, dây xích cũ hay mái tôn rỉ sét để trang trí. "Tường và trần cũng làm từ những mảnh tôn cũ tạo cảm giác như quay lại không gian xưa, khá khác biệt so với những quán khác", Đức nói thêm.
Vũ Xuân Quỳnh Nga, sinh viên Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM, đến quán cùng bạn sau khi thấy những chia sẻ trên mạng xã hội. "Bạn mình ở gần đây nên rủ qua thử. Mình xem trước thấy không gian khá đẹp nên ghé vào", Nga chia sẻ.
Theo Nga, quán mang lại cảm giác gần gũi và gợi nhiều ký ức. "Không gian ở đây khiến mình thấy giống như được trở về nhà, có chút hoài niệm, khác với những quán cà phê hiện đại mà mình thường đi", Nga chia sẻ.
Theo anh Mai Quang Vinh, chủ quán Tôn Cũ Cà Phê, ý tưởng xây dựng quán xuất phát từ mong muốn "hồi sinh" những vật liệu tưởng chừng đã bị lãng quên. "Những thứ này đều là đồ phế liệu, là những thứ người ta đã bỏ đi và thường được gọi là cái không có giá trị, không còn linh hồn. Mình muốn mang chúng về để tái sinh, chuyển hóa thành một câu chuyện khác có ý nghĩa và giá trị sử dụng hơn", anh Vinh chia sẻ.
Để có được không gian như hiện tại, anh Vinh đã trải qua hành trình với rất nhiều khó khăn. Anh phải lặn lội đến từng bãi phế liệu, tìm kiếm từng thứ một. "Nếu đi kiếm bình thường, có lẽ phải mất 10 năm mới đủ những thứ như thế này. Nhưng vì đam mê, đi đâu mình cũng nhìn thấy chúng và phải hình dung ngay trong đầu là món đồ này sẽ nằm ở đâu, vị trí nào trong quán", anh Vinh nói.
Dù được thiết kế từ những vật liệu cũ, anh Vinh cho rằng không gian quán không hề lỗi thời mà vẫn thu hút đông đảo khách trẻ. Với anh, đây là cách để truyền đạt những giá trị lịch sử một cách trực quan nhất. "Giới trẻ bây giờ nhìn thấy những món đồ từ thời xưa có thể không hiểu nó là cái gì. Chính sự tò mò đó thôi thúc các bạn tìm hiểu, để biết rằng thế hệ đi trước đã từng sống và vất vả như thế nào", anh Vinh nói thêm.
Không tập trung vào sự mới mẻ hay hiện đại, quán lựa chọn khai thác giá trị từ đồ tái chế, biến những chi tiết tưởng chừng đơn giản thành điểm nhấn trong thiết kế, qua đó tạo nên một không gian vừa lạ mắt vừa có tính nhận diện riêng, cũng chính vì thế, quán thu hút rất nhiều bạn trẻ đến đây vừa thưởng thức cà phê, vừa thư giãn và hoài niệm qua những vật dụng nhuốm màu thời gian.
Kim Xoan cho biết lễ vu quy được tổ chức tại nhà gái, trong khi lễ tân hôn diễn ra tại nhà hàng. Chính vì tổ chức ở hai địa điểm khác nhau nên cô muốn mỗi nơi mang một màu sắc riêng: lễ tân hôn theo phong cách hiện đại như thông thường, còn lễ vu quy được tái hiện theo không khí truyền thống.
Chia sẻ về lý do lựa chọn phong cách này, cô dâu cho biết: “Mình rất mê đám cưới của ba mẹ ngày xưa. Hình ảnh mẹ trong bộ váy cưới, đứng cạnh ba, đến giờ vẫn là ký ức rất đẹp với mình. Dù những tấm ảnh cũ không còn, nhưng cảm xúc ấy vẫn còn nguyên nên mình muốn tái hiện lại trong chính đám cưới của mình”.
Để tái hiện không gian ấy, Kim Xoan lựa chọn trang phục mang đậm dấu ấn thời xưa như áo dài đỏ choàng trắng, váy cưới màu trắng và xanh lá. Tuy nhiên, việc tìm lại những thiết kế cũ không hề dễ.
“Đồ này giờ không có sẵn để mua nên mình phải đi may lại. Mình tìm đến một chú thợ may ở quê chuyên may đồ xưa, nhưng ban đầu chú không nhận vì lâu rồi không may kiểu áo đó nữa. Hai mẹ con mình phải năn nỉ lắm thì chú mới đồng ý”, cô dâu kể.
Còn chiếc váy cưới trắng được một tiệm áo cưới hỗ trợ may mới hoàn toàn theo ý tưởng của cô dâu, dựa trên ký ức về váy cưới của mẹ. Trong khi đó, chiếc váy xanh lá nổi bật nhất được Kim Xoan mua lại từ một cô dâu khác với giá 280.000 đồng.
Không chỉ trang phục, toàn bộ không gian lễ cưới cũng được cô dâu và gia đình tự tay thực hiện. “Hồi nhỏ mình rất ấn tượng đám cưới của dì út khi cả nhà và hàng xóm xúm lại làm từ cổng cưới, mâm cỗ… nên mình muốn tìm lại cảm giác đó”, cô chia sẻ.
Toàn bộ quá trình chuẩn bị có sự tham gia của nhiều người trong gia đình và hàng xóm. “Mình nhờ gần như cả xóm cùng làm. Người cho tre, người cho lá dừa, lá đủng đỉnh. Ông ngoại đứng ra chỉ huy dựng cổng, ông 7 phụ trách làm phông nền, chị 2 cùng mấy anh cắm hoa, các dượng thì ốp lá dừa, đi đốn chuối… Mọi người rôm rả làm việc, ai cũng góp một tay. Đặc biệt là có người ông hơn 70 tuổi của mình đi từ xa về chưa kịp nghỉ ngơi đã tranh thủ sơn lại cổng rào, dọn dẹp xung quanh để phần cổng cưới được chỉn chu nhất. Chắc mình phải được cưng lắm mới có nhiều người giúp như vậy”, Kim Xoan vui vẻ nói.
Để công việc không bị rối, Kim Xoan lên kế hoạch chi tiết, phân chia rõ ràng từng phần việc, thời gian và người thực hiện. Nhờ đó, toàn bộ khâu chuẩn bị được hoàn thành trong khoảng hai ngày, với chi phí khoảng 15 triệu đồng.
Ngay cả bó hoa cưới cũng do cô dâu tự tay thực hiện, với những loại hoa quen thuộc như: hoa hạnh phúc, búp sen, thiên điểu, mỏ két, đủng đỉnh… Nhiều chi tiết khác cũng được cá nhân hóa, từ việc mời bạn thân thời cấp 3 làm MC, tự soạn kịch bản, đến việc chọn nhạc xưa thay vì các ca khúc hiện đại, ảnh cưới in trên bảng thời báo lồng ghép hình ảnh cô dâu chú rể.
Chính những sự đầu tư chỉn chu đó nên đám cưới mang màu sắc hoài niệm khiến nhiều khách mời bất ngờ. “Người lớn thì nói đám cưới giống hồi xưa quá, có người bảo ‘hồi đó chị cũng mặc cái đầm y hệt vậy’. Bạn bè thì ngạc nhiên, không nghĩ mình có thể làm một đám cưới như vậy và nói mình có gu lạ”, Kim Xoan kể.
Sau khi tham dự tiệc cưới, Lê Thế Khôi (28 tuổi), bạn của cô dâu, chia sẻ: “Từ trước đến giờ mình chưa tham dự đám cưới nào mang phong cách xưa như vậy. Không gian rất giống những gì mình từng thấy qua ảnh cưới của ba mẹ. Mình có cảm giác như được quay về quá khứ. Ấn tượng nhất là cổng cưới và background chụp hình, rất đẹp và đặc biệt hơn khi chính cô dâu và gia đình thực hiện”.
Về phía chú rể Nguyễn Lê Đức Thuận (28 tuổi), thì cho biết luôn ủng hộ lựa chọn của vợ. “Với mình, chỉ cần vợ thích thì mình chiều theo. Vợ là người chăm chỉ, hiếu đạo, biết quan tâm người khác. Do đó mình rất ấn tượng và muốn đồng hành cùng cô ấy cả lúc khó khăn lẫn hạnh phúc”, Thuận nói.
Kim Xoan kể cả hai từng là bạn học cùng lớp thời THPT. “Hồi đó anh ngồi sau lưng mình, sáng nào cũng mua đồ ăn sáng cho mình, nhưng chỉ nghĩ là bạn bè bình thường. Không ngờ năm 2013 học chung lớp, đến 2026 lại thành vợ chồng”, cô dâu chia sẻ.
Sau nhiều năm, đến giữa năm 2024, cả hai mới bắt đầu tìm hiểu nghiêm túc và được gia đình hai bên ủng hộ. Đến hiện tại, đôi bạn trẻ đã chính thức về chung một nhà.
