Lanre Dokun, bác sĩ tâm thần ở New York, cho biết ông gặp không ít bệnh nhân trẻ xem tiền bạc như một nỗi ám ảnh dai dẳng. Với người lớn tuổi, nỗi ám ảnh này thường gắn với biến cố cụ thể như mất việc hoặc chi phí chữa bệnh tăng cao. Nhưng ở nhóm trẻ hơn, Dokun nhận thấy tiền bạc đã trở thành “yếu tố gây căng thẳng mạn tính” với họ.
Tại Mỹ, Gen Z (cách gọi những người sinh từ khoảng năm 1997 đến 2012) đang dần được xem là thế hệ sớm ý thức về tiền bạc và cũng rất thận trọng trong chi tiêu. Khảo sát của tập đoàn dịch vụ tài chính đa quốc gia Charles Schwab năm 2024 cho thấy độ tuổi trung bình bắt đầu tiết kiệm của Gen Z là 18, sớm hơn nhiều so với thế hệ trước. Gần một nửa những người tham gia khảo sát cho biết họ đã bắt đầu đầu tư trước tuổi 20.
Một nghiên cứu của Viện Công ty Đầu tư (ICI), một hãng tư vấn toàn cầu có trụ sở chính ở Washington và hai văn phòng tại London cùng Brussels, cũng cho thấy các hộ gia đình Gen Z có mức đóng góp tài sản vào tài khoản hưu trí nhiều gấp ba so với thế hệ trước đây, nếu xét ở cùng độ tuổi và điều chỉnh theo lạm phát.
Joelle Remy, một nhà tư vấn tài chính ở Chicago, chứng kiến nhiều người trẻ tính toán rất sớm cho từng bước học tập và nghề nghiệp. Có người tìm cách lấy thêm tín chỉ từ bậc phổ thông để tốt nghiệp đại học sớm hơn, qua đó giảm chi phí cho học tập. Có trường hợp còn đi làm từ năm 16 tuổi và dành dụm cho bậc cao học. Một số khách hàng Gen Z của bà tích lũy được khoản tiền lớn hơn cả thế hệ sinh năm 1981-1996 nếu xét ở cùng độ tuổi.
Điều này có vẻ mâu thuẫn với định kiến lâu nay về Gen Z như một thế hệ “Peter Pan” mãi không chịu lớn: chần chừ dọn ra ở riêng, kết hôn muộn, trì hoãn mua nhà và chậm bước vào những cột mốc trưởng thành truyền thống.
Tuy nhiên, cách thế hệ này tại Mỹ “chậm lớn” có thể là sự chuẩn bị kỹ lưỡng và thận trọng hơn cho tương lai. Nhiều người trẻ tại Mỹ có lẽ đang cảm thấy bất an nhiều hơn thế hệ đi trước vì cảm thấy tương lai nhiều bất trắc.
Gen Z tại Mỹ trưởng thành đúng lúc chi phí cho các mục tiêu cơ bản của đời sống tăng vọt. Giá nhà ở cao, đặc biệt tại các thành phố lớn và chi phí nuôi con tăng liên tục trong nhiều năm. Những điểm tựa mà các thế hệ trước từng quen thuộc như việc làm ổn định hay lương hưu ngày càng hiếm. Với nhiều người trẻ, giấc mơ về một căn nhà, gia đình nhỏ hay cuộc sống đủ đầy ngày càng xa vời.
Michael Tenam, 23 tuổi, làm việc trong ngành công nghệ thông tin tại Brooklyn, là một trường hợp điển hình. Dù có thu nhập khoảng 90.000 USD mỗi năm, anh vẫn sống cùng bố mẹ, vừa trả dần nợ học phí, vừa cân nhắc liệu vài năm nữa có đủ điều kiện thuê chỗ ở riêng hay không.
Việc sở hữu nhà riêng với Tenam “dường như là điều không thể”. Hầu hết bạn bè của anh cũng trong hoàn cảnh tương tự, nên chuyện sống cùng gia đình không còn gây xấu hổ như xưa.
Shannon E. Cavanagh, nhà xã hội học tại Đại học Texas ở Austin, cho biết bà từng thấy khá lạ khi một nghiên cứu sinh lại trích cả phần tiền trợ cấp ít ỏi để dành cho những năm tháng xế chiều. Cavanagh cho biết hồi ở cùng độ tuổi như vậy, bà vẫn tin tưởng hệ thống an sinh xã hội sẽ bảo vệ mình, còn cơ hội tìm việc thì luôn rộng mở, không cần nghĩ đến dành dụm cho mai sau.
Sự thận trọng về tài chính của Gen Z không hoàn toàn tiêu cực. Nhà tư vấn tài chính Joelle Remy cho rằng kỷ luật có thể đem lại cảm giác chủ động hơn trong cuộc sống. Tuy nhiên, điều mâu thuẫn là Gen Z giờ đây có kỷ luật tài chính mà chưa chắc cảm thấy tự do.
Họ uống ít rượu hơn, ít quan hệ tình cảm hơn và thường tránh các lựa chọn nhiều rủi ro. Theo chuyên gia Cavanagh, có quá nhiều niềm vui của tuổi trẻ bị “gác lại” trong đời sống người trẻ Mỹ.
Tất nhiên, không phải Gen Z nào cũng có điều kiện tích cóp, nhiều người đơn giản không còn khoản dư nào để cất giữ.
Khảo sát được Northwestern Mutual, công ty tài chính và bảo hiểm ở bang Wisconsin, công bố trong tháng 3 cho thấy gần 1/3 người Mỹ ở độ tuổi 18-29 đang cân nhắc hoặc đã bỏ tiền vào các trò cá cược may rủi. 80% trong nhóm này, tỷ lệ cao nhất trong các thế hệ, cho biết họ làm như vậy vì cảm thấy tình hình tài chính bản thân đang tụt lại quá xa so với mặt bằng chung và “liều thì mới ăn nhiều”.
Một bộ phận khác lại có thái độ mà theo Rebecca Palmer, người đứng đầu bộ phận tư vấn tài chính tại Fruitful, công ty chuyên về lập kế hoạch tài chính cho nhóm khách 20-40 tuổi, gọi là “chủ nghĩa hư vô tài chính”. Những người này thậm chí đã từ bỏ niềm tin rằng việc kiên trì tiết kiệm sẽ giúp họ đạt được mục tiêu cuộc đời như mua nhà hay có cuộc sống ổn định.
Các chuyên gia cho rằng Gen Z vẫn có thể thay đổi góc nhìn sang hướng lạc quan hơn trong tương lai. Daryl Fairweather, chuyên gia kinh tế của công ty bất động sản Redfin, dự báo cơ hội sở hữu nhà sẽ trở nên dễ dàng hơn với người Mỹ vào năm 2035, khi nhiều người thuộc Gen Z bước vào nửa cuối nhóm tuổi 30 và nguồn cung nhà nhiều hơn.
Giới hữu trách Panama xác nhận sự cố xảy ra tại một khu phức hợp cung cấp nhiên liệu cho các xe bồn, nằm cạnh cầu châu Mỹ. Đây là cây cầu quan trọng bắc qua kênh đào Panama.
Hình ảnh do camera an ninh ghi lại cho thấy một quả cầu lửa khổng lồ và cột khói đen bốc lên từ nơi xảy ra sự cố.
Ông Victor Alvarez, Giám đốc lực lượng cứu hỏa Panama, cho biết một công nhân làm việc ở nơi này đã thiệt mạng do vụ nổ, và hai lính cứu hỏa bị thương nhẹ.
Phía cơ quan quản lý kênh đào Panama nói rằng vụ nổ không gây ảnh hưởng cho hoạt động lưu thông trên kênh đào.
Cầu châu Mỹ đã bị chặn lại sau sự cố, và chuẩn bị kiểm tra nhằm đánh giá mức độ hư hại do vụ nổ gây ra.
Tòa án sơ thẩm hạt San Diego tuần trước ra phán quyết về tranh chấp pháp lý kéo dài hơn một năm giữa ông Adam Hardesty, chủ một căn hộ tại khu condo Mystic Point ở thành phố Carlsbad, bang California, với ban quản trị khu dân cư này.
Hardesty muốn cải tạo garage của mình thành nhà ở phụ trội (ADU) để cho thuê, kiếm thêm thu nhập. ADU là các đơn vị nhà ở nhỏ, độc lập, được xây thêm trên lô đất có nhà chính, nhằm gia tăng tiện ích sống, tạo thêm phòng ở cho gia đình hoặc cho thuê.
Đối với nhà riêng ở Mỹ, chủ nhà gần như toàn quyền sử dụng tài sản trên đất của mình và chỉ chịu sự quản lý chung của chính quyền địa phương. Nhưng ở các khu căn hộ hoặc khu dân cư khép kín, chủ nhà thường phải chấp hành quy định riêng của Ban Quản trị Khu dân cư (HOA), từ việc sửa chữa, cho thuê đến cách sử dụng không gian, tiêu chuẩn sinh hoạt.
Tại Mỹ, HOA là tổ chức tư nhân được thành lập để quản lý, duy trì và đặt ra các quy tắc cho một khu dân cư, khu căn hộ (condo), hoặc một khu đô thị được quy hoạch sẵn. Tại các condo, chủ nhà sở hữu bên trong căn hộ, phần ngoài là sở hữu chung, nên họ không thể tùy ý cải tạo, thay đổi công năng như ở nhà riêng.
Khoảng 1/3 dân số bang California sống trong các khu vực chịu sự quản lý của HOA. Nghị viện bang năm 2019 thông qua đạo luật nới lỏng các hạn chế cấp địa phương đối với việc xây dựng nhà ở mới, nhằm tăng nguồn cung nhà ở cho người dân.
Trước khi cải tạo garage thành nhà phụ trội, ông Hardesty đã nghiên cứu các bản đồ quy hoạch địa phương, liên hệ với chính quyền thành phố và xin được giấy phép xây dựng.
Tuy nhiên, Ban Quản trị Khu dân cư Mystic Point phản đối, cho rằng quy định nội bộ cấm sử dụng garage vào mục đích khác ngoài đỗ xe, nên không chấp nhận dự án cải tạo của ông Hardesty.
Hardesty, khi đó là thành viên của HOA Mystic Point, lập luận rằng đạo luật năm 2019 của nghị viện bang California đã vô hiệu hóa mọi hạn chế của ban quản trị đối với các căn nhà phụ trội.
Sau khi tham khảo ý kiến từ một chuyên viên quy hoạch thuộc Sở Nhà ở và Phát triển Cộng đồng California, ông Hardesty tin rằng pháp luật đứng về phía mình nên vẫn cho khởi công cải tạo garage từ tháng 2/2025. HOA Mystic Point sau đó đã khởi kiện.
Trong các tài liệu nộp lên tòa, ban quản trị này cho rằng đạo luật năm 2019 không áp dụng cho các khu nhà ở dạng condo như Mystic Point, mà chỉ có hiệu lực với những khu đất được quy hoạch cho mục đích nhà ở đơn lập.
Do khu đất của ông Hardesty có nhiều loại hình nhà ở, không chỉ nhà đơn lập, mà còn nhà townhouse (liền kề) và các căn hộ condo nhỏ, nên luật không thể áp dụng trong trường hợp này, HOA Mystic Point lập luận.
Trong phán quyết tuần trước, thẩm phán Victor Torres đứng về phía HOA Mystic Point ở cả hai luận điểm.
"Nếu nghị viện bang muốn áp dụng với cả loại hình condo, họ hoàn toàn có thể viết rõ hơn trong luật, nhưng đã không làm vậy", ông Torres giải thích. "Tương tự, việc áp dụng luật này cho lô đất có quy hoạch đa dạng như của ông Hardesty cũng sẽ trái ý tưởng mà cơ quan lập pháp đặt ra khi thiết kế luật".
Do đó, thẩm phán bác yêu cầu được phép cải tạo garage thành nhà ở phụ trội để cho thuê của Hardesty.
Cho tới nay, chính quyền bang chưa can thiệp vào cuộc chiến pháp lý này. Dù các cơ quan quản lý nhà ở và văn phòng tổng chưởng lý bang thường can thiệp khi chính quyền địa phương ngăn cản một dự án xây dựng có dấu hiệu vi phạm luật, họ hiếm khi làm vậy với các HOA.
Thẩm phán Torres thừa nhận vụ kiện rất phức tạp, cho biết ông không thực sự nghiêng hẳn về bên nào. Dù ra phán quyết có lợi cho HOA, ông lưu ý đây chưa phải hồi kết của vụ kiện. "Tôi tin tôi sẽ còn được Tòa phúc thẩm 'giảng giải' thêm về vụ kiện này", ông nói.
Hardesty cho biết ông muốn kháng cáo, nhưng không còn tài chính. Hai vợ chồng ông đã chi hơn 100.000 USD cho vụ này, gồm tiền cải tạo garage và chi phí thuê luật sư.
Ben Christopher, bình luận viên bất động sản của CalMatters, cho rằng trong cuộc chiến pháp lý này, ông Hardesty đã đối mặt với khả năng cốt lõi của HOA, đó là hạn chế cư dân sử dụng khu đất theo ý thích của mình.
Ông Christopher dẫn các nghiên cứu cho thấy giá nhà tại các khu condo có HOA quản lý thường có giá cao hơn những khu quy hoạch lỏng lẻo. Nói cách khác, nhiều người sẵn sàng trả thêm tiền để tránh khả năng xuất hiện những căn nhà cải tạo tự phát trong khu mình ở.
Diana Acosta Verde, 27 tuổi, từ Honduras vượt biên vào Mỹ 4 năm trước và xin tị nạn dưới thời chính quyền tổng thống Joe Biden. Sau đó cô gặp bạn trai Jaime Murillo Padilla, người được bố mẹ đưa vào Mỹ từ lúc 10 tuổi.
Padilla được bảo vệ theo diện DACA, chính sách dưới thời tổng thống Obama chống trục xuất người nhập cư không giấy tờ được đưa vào Mỹ từ khi còn nhỏ. Trước khi gặp Verde, anh từng điều hành một nhà hàng ở Chicago, kết hôn với một phụ nữ Mỹ và có ba người con, tất cả đều là công dân Mỹ.
Hai người bị Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE) bắt hồi đầu năm 2025, sau khi cảnh sát phát hiện cocaine trên xe của họ. Padilla bị cáo buộc tàng trữ ma túy và bị trục xuất khỏi Mỹ hồi tháng 3/2025. Verde bị trục xuất sau đó vài tháng.
Tại Honduras, khi Verde mang thai, hai người quyết tâm tìm mọi cách vượt biên vào Mỹ một lần nữa để sinh con, giúp đứa bé có cơ hội mang quốc tịch Mỹ. "Con chúng ta sẽ không sinh ở đây", Padilla nói với Verde.
Hai người vượt biên ở phía nam nước Mỹ khi Verde đang mang bầu 6 tháng. Đặc vụ ICE phát hiện họ đang nấp trong bụi cây vài phút sau đó và bắt họ. Trong ba tháng cuối thai kỳ, Verde bị giam tại cơ sở East Hidalgo ở Texas.
Ngày 30/1, Verde sinh con đầu lòng, đặt tên là Gael. Đứa trẻ lập tức được cấp quốc tịch Mỹ, theo quy định "sinh ra tại Mỹ là công dân Mỹ".
Tu chính án thứ 14 của Hiến pháp Mỹ quy định tất cả người sinh ra ở Mỹ hoặc nhập tịch, nằm trong quyền tài phán của Mỹ, đều là công dân Mỹ và bang nơi họ cư trú, trừ một số trường hợp ngoại lệ. Điều này đồng nghĩa con của những người nhập cư bất hợp pháp vào Mỹ sẽ nghiễm nhiên được cấp quốc tịch Mỹ nếu sinh ra trên lãnh thổ nước này.
Sau khi sinh Gael, Verde phải để con lại tại bệnh viện Knapp, bang Texas để trở về trại giam theo lệnh của ICE. Verde cho biết cô bị giam trong một căn phòng lạnh lẽo, bẩn thỉu trong suốt hai ngày, không được hút sữa hay liên lạc với gia đình.
Trại giam ở East Hidalgo chưa bình luận về thông tin này. Tuy nhiên, Brady McCarron, người phát ngôn Cơ quan Cảnh sát Tư pháp Mỹ, cho biết các nữ tù nhân mang thai luôn được cung cấp dịch vụ chăm sóc sản khoa, bao gồm cả quá trình theo dõi tiền sản và hậu sản.
McCarron cho hay các phạm nhân phải tự chịu trách nhiệm thu xếp người nhận quyền giám hộ đứa trẻ ngay sau khi sinh. Trong trường hợp người mẹ không thể tìm được ai để giao phó đứa bé, Cảnh sát Tư pháp Mỹ sẽ thông báo cho cơ quan bảo vệ trẻ em.
Cảnh sát Tư pháp Mỹ sau đó gửi tin nhắn cho Blanca Padilla Tejeda, bà nội của bé Gael, người đang sống ở Honduras. Họ yêu cầu bà đến Texas để nhận cháu trong vòng hai ngày.
Bà Padilla vội vàng thu xếp mọi việc để tới Mỹ chăm sóc cháu. Hai bà cháu trở về căn nhà nhỏ ở Texas mà bố đứa bé đã thuê từ trước, chờ nhận giấy khai sinh của Gael.
Padilla và Verde bị trục xuất khỏi Mỹ vào tháng 2. Bé Gael cũng được bà nội đưa về Honduras ngay sau đó, với cuốn hộ chiếu Mỹ vừa được cấp.
"Ngày nào tôi thức dậy cũng cảm ơn Chúa. Đó là chiến thắng lớn nhất của chúng tôi. Thằng bé đã là công dân Mỹ", Padilla nói.
Chính quyền Tổng thống Donald Trump đang tìm cách bãi bỏ quy định tự động cấp quốc tịch cho những đứa trẻ sinh ra trên đất Mỹ, cho rằng Hiến pháp Mỹ không bảo đảm quyền công dân theo nơi sinh. Ông Trump cũng cho rằng nhiều người đã lợi dụng quy định này để du lịch hoặc vượt biên vào Mỹ để sinh con, nhằm giúp đứa bé có quốc tịch Mỹ.
Trong ngày đầu tiên của nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đã ký sắc lệnh hành pháp nhằm chấm dứt việc tự động cấp quốc tịch cho trẻ em sinh ra tại Mỹ nếu cha mẹ là người nhập cư trái phép hoặc đang cư trú hợp pháp nhưng chỉ với thị thực tạm thời.
Sắc lệnh này của ông Trump đã Liên minh Tự do Dân sự Mỹ (ACLU) khởi kiện. Tòa án Tối cao Mỹ đã nghe tranh luận về tính hợp pháp của sắc lệnh hành pháp do ông Trump ký và dự kiến ra phán quyết vào tháng 6 hoặc tháng 7.
