Bộ Luật Hình sự đang được Bộ Công an xây dựng dự án sửa đổi, với chính sách mở rộng nhiều tội danh được áp dụng phạt tiền thay án tù, thường là tội nhẹ, án kinh tế, thương mại, chứng khoán, ngân hàng.
Hiện, xu hướng phi hình sự hóa đã được nhiều nước áp dụng, giảm dần sự lệ thuộc vào hình phạt tước tự do đối với các tội phạm ít nguy hiểm, tội phạm kinh tế hoặc do lỗi vô ý mà hậu quả có thể bồi thường được.
Càng giàu phạt càng nhiều tiền
Ở Đức, những tội có mức hình phạt tối thiểu không quá một năm tù thường được xếp vào nhóm ít nghiêm trọng, và tòa án có thể áp dụng phạt tiền thay vì giam giữ.
Tiền phạt được tính theo hệ thống “ngày thu nhập” (day-fine). Thẩm phán xác định số ngày phạt dựa vào mức độ tội phạm, rồi nhân với thu nhập mỗi ngày của người đó. Nếu người phạm tội không nộp tiền, số ngày phạt sẽ tự động chuyển thành số ngày tù tương ứng.
Đức, Pháp, Áo và các nước Bắc Âu đều áp dụng hình phạt dựa trên mức tình hình tài chính của người vi phạm. Ở Phần Lan, các tội có khung hình phạt tù dưới 6 tháng có thể được xử lý hoàn toàn bằng tiền phạt.
Hệ thống “day-fine” của nước này cũng dựa trên thu nhập, khiến người giàu và người nghèo chịu tác động tương đương. Điều này đồng nghĩa, bạn càng giàu, tiền phạt bạn phải nộp càng nhiều. Còn người nghèo có thể phải ngồi tù một đêm thay vì bị phạt tiền.
Điều đó tạo ra những bản án gây chú ý. Chẳng hạn, triệu phú Anders Wiklöf từng bị phạt 121.000 euro (hơn 3 tỷ đồng) vào năm 2023 khi lái xe với tốc độ 59 km/h trong khu vực giới hạn 30 km/h. Cùng mùa hè, ông tiếp tục vượt đèn đỏ và bị phạt số tiền tương tự.
Hoặc Thụy Sĩ, với triết lý làm luật tương tự, đang là quốc gia giữ kỷ lục về mức phạt tốc độ cao nhất lịch sử lên tới gần 1 triệu euro (28 tỷ đồng) với người lái chiếc Mercedes-Benz SLS AMG đi tốc độ tới 290 km/h.
Về mặt pháp lý, hành vi này vẫn là tội hình sự, nhưng không dẫn đến tù giam vì luật coi đây là vi phạm không bạo lực, không gây hậu quả nghiêm trọng.
Trong khi đó, các tội bạo lực nghiêm trọng như cướp, hiếp dâm hoặc tội phạm ma túy sẽ chủ yếu bị áp dụng tù giam. Ranh giới vì thế không nằm ở việc hành vi có phải tội hình sự hay không mà nằm ở mức độ nguy hiểm.
Nộp tiền không đúng hạn, tự động chuyển thành án tù
Ở Nhật Bản, tương tự Bộ luật Hình sự Việt Nam, luật ghi hai lựa chọn: phạt tiền hoặc tù, tùy tòa án xác định mức độ cụ thể.
Các hành vi như xúc phạm danh dự, phỉ báng, gây thương tích nhẹ, trộm vặt hoặc vi phạm bản quyền thường được xử lý bằng tiền. Nhưng nếu hậu quả nghiêm trọng hoặc người phạm tội có tiền án, tòa có thể chuyển sang phạt tù.
Khi tuyên án phạt tiền, tòa đồng thời xác định luôn mức quy đổi giữa tiền và số ngày giam. Ví dụ, với người bị phạt 300.000 yên, tòa có thể quy đổi theo mức 5.000 yên mỗi ngày. Nếu không nộp, họ sẽ phải chấp hành 60 ngày giam giữ thay thế. Việc quy đổi được ấn định ngay trong bản án, nên khi quá hạn nộp tiền, cơ quan thi hành án chỉ cần áp dụng thời gian giam tương ứng.
Điều này khiến phạt tiền thực chất trở thành tù án treo bằng tiền: Nộp tiền thì không phải đi tù, không nộp thì bị giam giữ.
Điểm đặc biệt của hệ thống này là tạo ra một ranh giới rõ ràng: Tòa ưu tiên phạt tiền cho tội nhẹ, nhưng vẫn giữ “cửa tù” để đảm bảo hiệu lực. Vì vậy, phạt tiền trong luật Nhật không phải chỉ là nghĩa vụ tài chính mà luôn gắn với nguy cơ mất tự do nếu không thi hành.
Tại Singapore, chính sách luật thường là phạt tiền cực nặng ở lỗi nhỏ để tránh phải sử dụng tù giam nhưng đủ khiến người vi phạm “đau ví” thực sự.
Chẳng hạn, hành vi xả rác nơi công cộng có thể bị phạt tới 2.000 SGD (41,5 triệu đồng) cho lần đầu, và tăng lên 4.000-10.000 SGD (83- 207 triệu đồng) nếu tái phạm. Ai say rượu gây mất trật tự có thể bị phạt đến 5.000 SGD (103 triệu đồng). Nếu hành vi mang tính cố ý rõ rệt hoặc tái phạm, người vi phạm còn có thể đối mặt với hình phạt bổ sung như đánh roi hoặc tù giam.
Người vi phạm còn có thể bị yêu cầu tham gia “Corrective Work Order” – lao động công ích dọn vệ sinh nơi công cộng trong trang phục dễ nhận diện. Một số người vừa phải nộp phạt vừa lao động dọn rác trên phố đã trở thành ví dụ mang tính răn đe xã hội rất mạnh.
Ngày 6-4, Tòa án nhân dân khu vực 2 - TP Huế mở phiên tòa sơ thẩm, xét xử các bị cáo Trần Thị Ngọc Huệ (67 tuổi), Trần Thị Ngọc Hà (39 tuổi), Trần Quốc Danh (19 tuổi) về tội mua bán trái phép chất ma túy, Nguyễn Văn Thông (41 tuổi) về tội tàng trữ trái phép chất ma túy.
Theo cáo trạng, tối 28-3-2025, tại khu vực ngã tư Lê Lợi - cầu Phú Xuân (phường Thuận Hóa), công an bắt quả tang Thông đang tàng trữ 20 viên ma túy hồng phiến.
Tại cơ quan điều tra, Thông khai mua số ma túy này tại nhà một phụ nữ thường gọi là "Mệ" ở số 53 Trần Huy Liệu để sử dụng.
Từ lời khai trên, lực lượng chức năng khám xét nơi ở của Trần Thị Ngọc Huệ, thu giữ hơn 10,7 gam Methamphetamine (ma túy tổng hợp), 26,84 gam cần sa cùng nhiều tang vật liên quan.
Mở rộng điều tra, cơ quan công an xác định từ năm 2022 đến khi bị bắt, Huệ nhiều lần mua bán ma túy ngay tại nhà riêng. Đáng chú ý, Huệ còn lôi kéo con gái là Trần Thị Ngọc Hà và cháu ngoại là Trần Quốc Danh cùng tham gia mua bán ma túy.
Trong đó Huệ trực tiếp mua, cất giấu và chia nhỏ ma túy để bán. Danh nhiều lần nhận tiền, giao "hàng" cho khách, được trả công 100.000 đồng/ngày. Còn Hà nhận tiền chuyển khoản rồi thông báo để giao ma túy.
Riêng trong tối 28-3-2025, Thông đến nhà bà Huệ mua 20 viên hồng phiến giá 600.000 đồng. Do không chuyển được vào tài khoản của Danh, Thông chuyển tiền cho Hà. Sau khi xác nhận tiền đã nhận, Danh lấy ma túy từ Huệ đưa cho Thông. Trên đường mang về, Thông bị bắt.
Cơ quan điều tra cũng xác định trước đó Thông nhiều lần mua ma túy của nhóm này. Dữ liệu điện thoại thể hiện Thông đã 18 lần chuyển khoản cho Danh (tổng 4,9 triệu đồng) và 6 lần chuyển cho Hà (2,28 triệu đồng), đều để mua ma túy.
Trong vụ án, Trần Thị Ngọc Huệ giữ vai trò chính. Bị cáo này còn bị áp dụng tình tiết tăng nặng do xúi giục người dưới 18 tuổi phạm tội.
Sau khi xét xử, hội đồng xét xử tuyên phạt Huệ 7 năm 3 tháng tù, Hà 7 năm tù, Danh 3 năm 6 tháng tù cùng về tội mua bán trái phép chất ma túy.
Bị cáo Nguyễn Văn Thông bị tuyên 1 năm 14 ngày tù về tội tàng trữ trái phép chất ma túy, bằng với thời gian tạm giam nên được trả tự do ngay tại tòa.
Thông tin được nêu tại hội nghị tổng kết công tác thi hành án dân sự 6 tháng đầu năm 2026 của Cục Quản lý thi hành án dân sự, Bộ Tư pháp, ngày 9/4. Giai đoạn thống kê tính từ tháng 10 năm trước.
Trong 6 tháng, ngành thi hành án dân sự đã xử lý xong hơn 246.000 việc, đạt 47,3%; thu hồi, thi hành hơn 83.200 tỷ đồng, tăng 4,24% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này được đánh giá cho thấy nỗ lực lớn của toàn hệ thống trong bối cảnh khối lượng công việc và giá trị phải thi hành tiếp tục ở mức cao.
Đối với việc thu hồi tài sản thất thoát, bị chiếm đoạt trong các vụ án tham nhũng, kinh tế, Cục Quản lý thi hành án dân sự cho biết đã tham mưu, tháo gỡ nhiều vụ việc phức tạp, qua đó thi hành xong hơn 2.000 việc với số tiền hơn 6.500 tỷ đồng.
Riêng lĩnh vực tín dụng, ngân hàng, ngành đã thi hành xong 2.700 việc, tương ứng 19.600 tỷ đồng, góp phần xử lý nợ và bảo đảm an toàn hoạt động tín dụng.
Ngoài ra, đơn vị cho biết đã tạo bước tiến trong chuyển đổi số khi đưa vào vận hành nền tảng số với nhiều phân hệ quan trọng như tài chính - kế toán; biên lai điện tử; hỗ trợ ra quyết định, tổ chức thi hành án; tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo thông qua Trung tâm giám sát, điều hành thông minh (IOC).
Kết luận hội nghị, Thứ trưởng Tư pháp Mai Lương Khôi yêu cầu toàn ngành thi hành án dân sự tiếp tục vận hành hiệu quả mô hình tổ chức bộ máy mới, đồng thời tăng cường kiểm tra, kiểm soát ở các khâu dễ phát sinh sai phạm như xác minh, phân loại án, thẩm định giá và bán đấu giá tài sản thi hành án.
Về chuyển đổi số, ông yêu cầu triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thi hành án dân sự, tiến tới số hóa toàn diện quy trình tổ chức thi hành án và bảo đảm nền tảng số vận hành trên cơ sở dữ liệu "đúng - đủ - sạch - sống".
"Mỗi lãnh đạo, công chức cần tăng cường sử dụng các trợ lý ảo của nền tảng số thi hành án dân sự để hỗ trợ công việc. Mục tiêu là hoàn thành các chỉ tiêu, nhiệm vụ năm 2026", Thứ trưởng nói.
Ngày 23-4, UBND tỉnh Đắk Lắk tổ chức khen thưởng đột xuất với tổng số tiền 200 triệu đồng cho các tập thể, cá nhân tham gia triệt phá đường dây vận chuyển, mua bán trái phép chất ma túy quy mô lớn trên địa bàn.
Tại buổi trao thưởng, đại diện Công an tỉnh Đắk Lắk cho biết thời gian qua, thực hiện chỉ đạo của Bộ Công an, Tỉnh ủy và UBND tỉnh, lực lượng công an đã triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, tập trung đấu tranh với tội phạm ma túy.
Qua công tác nghiệp vụ, lực lượng công an phát hiện, bắt giữ vụ phạm tội về ma túy với số lượng đặc biệt lớn.
Tang vật thu giữ gần 20kg ma túy tổng hợp, một khẩu súng cùng nhiều công cụ, phương tiện liên quan, bước đầu xác định nguồn gốc ma túy từ Lào.
Cơ quan chức năng đã làm rõ, tạm giữ hình sự 2 người trong đường dây, hiện đang tiếp tục đấu tranh mở rộng, truy xét những người liên quan để xử lý theo quy định.
Theo công an tỉnh, đây là vụ án ma túy lớn nhất được phát hiện, bắt giữ kể từ khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp và công an địa phương hai cấp. Khi có kết quả điều tra chính thức, cơ quan công an sẽ thông tin đến báo chí.
Thượng tá Kiều Mạnh Hùng - Trưởng Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy Công an tỉnh Đắk Lắk - khẳng định đơn vị sẽ tiếp tục phát huy tinh thần đấu tranh, triệt phá các vụ án lớn trong thời gian tới.
Trước đó, trong thư khen, chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk ghi nhận Công an tỉnh đã chủ động triển khai đồng bộ các biện pháp nghiệp vụ, làm rõ đường dây ma túy từ các tỉnh phía Bắc đưa vào địa bàn tiêu thụ.
Cụ thể, ngày 20-4, ban chuyên án bắt quả tang và tạm giữ hình sự Đặng Lưu Trần Phương (33 tuổi, trú TP Cần Thơ, tạm trú tại phường Buôn Ma Thuột). Tang vật thu giữ gồm 60 gói ni lông dạng túi zip, bên trong chứa tổng cộng 1,58kg viên nén nghi là ma túy tổng hợp.
Mở rộng điều tra, công an xác định Nguyễn Thế Công (30 tuổi) là người cung cấp ma túy cho Phương. Sau nhiều ngày trích xuất camera, truy vết, mật phục, đến ngày 22-4, cơ quan điều tra bắt khẩn cấp Công, khám xét nơi ở và thu giữ khoảng 19kg ma túy các loại cùng một khẩu súng bắn điện.
Chủ tịch UBND tỉnh đánh giá kết quả trên thể hiện sự chỉ đạo quyết liệt, hiệu quả của Bộ Công an, Tỉnh ủy và UBND tỉnh; đồng thời ghi nhận tinh thần trách nhiệm, mưu trí, dũng cảm của lực lượng công an trong đấu tranh trấn áp tội phạm.
Chủ tịch UBND tỉnh biểu dương, khen thưởng đột xuất các đơn vị tham gia phá án, gồm Phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy, Công an phường Tân An, Phòng Cảnh sát cơ động, Phòng Kỹ thuật hình sự và Viện kiểm sát nhân dân tỉnh.
Lãnh đạo tỉnh đề nghị các đơn vị tiếp tục phát huy kết quả đạt được, triển khai quyết liệt các biện pháp nghiệp vụ, đấu tranh hiệu quả với tội phạm ma túy, góp phần bảo đảm an ninh trật tự, giữ gìn cuộc sống bình yên cho người dân.
