Trong hệ thống tư pháp, luật sư đóng vai trò là “lá chắn” bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bị can, bị cáo. Song việc bảo mật thông tin cho thân chủ và trách nhiệm tố giác tội phạm vì an toàn xã hội luôn có ranh giới.
Dự án sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2026 đabg được Bộ Công an xây dựng và lấy ý kiến đến 7/5, nêu đề xuất siết chặt “đặc quyền” miễn truy cứu hình sự của luật sư.
Được im lặng với hành vi đã xảy ra, nhưng phải lên tiếng với tội sắp thực hiện
Theo Bộ luật Hình sự hiện hành, luật sư không phải chịu trách nhiệm hình sự nếu không tố giác tội phạm mà thân chủ “đang chuẩn bị, đang thực hiện hoặc đã thực hiện” mà luật sư biết rõ trong quá trình thực hiện việc bào chữa.
Nghĩa là biết thân chủ sắp, đang phạm tội mà không tố giác thì luật sư vẫn không bị truy cứu hình sự (trừ khi đó là các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc các tội phạm đặc biệt nghiêm trọng).
Quy định này là nhằm bảo đảm sự tin cậy tuyệt đối giữa luật sư và thân chủ, tạo điều kiện cho quyền bào chữa, một quyền hiến định, được thực thi trọn vẹn.
Song theo Bộ Công an, quy định như trên là không phù hợp. Cụ thể, với những hành vi thân chủ chuẩn bị thực hiện hoặc đang thực hiện (phạm một tội mới hoặc tiếp diễn hành vi phạm tội đã thực hiện trước đó) không thuộc phạm vi nhiệm vụ của người bào chữa.
Do đó, nếu luật sư không tố giác các hành vi này sẽ vi phạm nguyên tắc của pháp luật hình sự: “Mọi hành vi phạm tội do người thực hiện phải được phát hiện kịp thời”.
Trên quan điểm này, Dự thảo đề xuất sửa đổi quy định miễn trừ trên với luật sư, người bào chữa, nhằm cân bằng giữa đạo đức nghề nghiệp, nghĩa vụ bảo mật thông tin của luật sư với trách nhiệm bảo vệ an toàn xã hội và ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa theo đúng tinh thần “lấy phòng ngừa là chính”.
Thêm con dâu, con rể, bố mẹ chồng, bố mẹ vợ… vào nhóm không buộc phải tố giác
Vẫn trong chính sách điều chỉnh nhóm được miễn chịu trách nhiệm hình sự do không tố giác tội phạm, Bộ Công an cũng đề xuất mở rộng hơn với người nhà của người phạm tội.
Điều 18 và 19 Bộ luật Hình sự hiện chỉ loại trừ trách nhiệm hình sự cho ông, bà, cha, mẹ, con, cháu, anh chị em ruột, vợ hoặc chồng của người phạm tội.
Theo Bộ Công an, quy định này chưa bao quát hết các mối quan hệ “thân thích” của một cá nhân, chưa bảo đảm tính nhân văn, nhân đạo. Do đó, dự thảo đã đề xuất mở rộng thêm với bố mẹ nuôi, bố mẹ vợ/chồng, cha dượng, mẹ kế, con nuôi, con rể, con dâu, con riêng của vợ/chồng.
Sự bổ sung này sẽ phản ánh đầy đủ hơn cấu trúc gia đình thực tế, tăng tính nhân đạo và phù hợp hơn với truyền thống ứng xử gia đình; phù hợp với quy định về hàng thừa kế của Bộ luật Dân sự cũng như Luật Hôn nhân và gia đình.
Điều này đồng nghĩa, nếu một người phạm tội thì những người thuộc diện đã nêu ở trên, không bị bắt buộc phải tố giác.
Bộ Công an đánh giá chính sách này sẽ làm hẹp phạm vi bị truy cứu trách nhiệm hình sự của những người không tố giác, che giấu tội phạm, nhưng là cần thiết để bảo vệ các giá trị cốt lõi trong văn hóa dân tộc.
Đối với doanh nghiệp, nghĩa vụ của những người thân của người phạm tội giảm đi, đồng nghĩa với quyền lợi của người bị xâm hại cũng sẽ có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt là trong các vụ án kinh tế, tham ô, gian lận, rửa tiền có yếu tố gia đình. Tuy nhiên, các cơ quan chức năng phải có trách nhiệm để bảo đảm quyền lợi cho họ.
Lô "đất vàng" ký hiệu số 149, tờ bản đồ TĐ 01-2018 đang tranh chấp có giá hàng chục tỉ đồng nằm ngay trên mặt tiền đại lộ Phạm Văn Đồng, trung tâm du lịch của xã Măng Đen.
Chủ đất cho rằng lô đất đã bị hộ liền kề xây khách sạn lấn chiếm hơn 1m, trong khi đó chủ khách sạn nói rằng do chính quyền cắm mốc giao đất sai dẫn tới chồng lấn.
Năm 2022, hộ bà Nguyễn Thị Hương Anh (39 tuổi, trú xã Đak Đoa, Gia Lai) nhận chuyển nhượng lô đất nêu trên. Theo hồ sơ, lô đất có diện tích 245m2, chiều rộng cả mặt tiền và mặt hậu đều 7m, chiều dài 35m, nguồn gốc là đất trúng đấu giá.
Tại thời điểm nhận chuyển nhượng, bà Hương Anh đo đạc chiều rộng lô đất đúng như giấy chứng nhận. Sau khi hàng xóm xây khách sạn, bà Hương Anh đo đạc, kiểm tra thì phát hiện chiều rộng mặt sau lô đất không đủ 7 mét theo giấy chứng nhận đã cấp nên đã trình báo cơ quan chức năng.
Tháng 3-2024, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Kon Plông (tỉnh Kon Tum) kiểm tra, đo đạc bằng máy định vị và xác định hộ ông Nguyễn Đẩu (hiện trú phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi, người trúng đấu giá lô đất cạnh lô đất của bà Hương Anh) đã xây dựng nhà ở lấn qua đất đấu giá của các hộ khác 1,17m phần phía sau.
Việc làm này của hộ ông Nguyễn Đẩu dẫn đến các lô đất bên cạnh thiếu 1,17m, còn thửa đất ông Đẩu có diện tích thực tế lớn hơn 22,7m2 so với diện tích trúng đấu giá.
Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Kon Plông khi đó đã kiến nghị UBND huyện chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan kiểm tra, xử lý để đảm bảo diện tích, kích thước cho các hộ sử dụng đất liền kề.
Từ kết quả này, hộ bà Hương Anh yêu cầu cơ quan chức năng giải quyết buộc ông Đẩu trả lại cho vợ chồng bà diện tích đất đã lấn chiếm và buộc tháo dỡ, di dời vật kiến trúc đã xây dựng để khôi phục tình trạng ban đầu.
Trong khi đó, hộ ông Đẩu cho rằng gia đình xây nhà theo đúng ranh giới đất đã trúng đấu giá nên không phải là bên lấn chiếm đất và yêu cầu cơ quan chuyên môn kiểm tra, xem xét lại.
Để chứng minh mình không lấn đất hộ bà Hương, gia đình ông Đẩu đã chỉ mốc giới thửa đất được cơ quan chức năng cắm mốc khi nhận bàn giao lô đất trên thực địa lúc trúng đấu giá. Hiện trạng thửa đất của hộ ông Đẩu hiện nay đã xây dựng công trình kiên cố để kinh doanh dịch vụ lưu trú.
Ông Đẩu cho rằng việc hộ bà Hương Anh kiện ông lấn đất là có cơ sở, nhưng nguyên nhân chính là do cơ quan chức năng huyện Kon Plông giao đất sai, giao chồng lấn lên đất của người khác. Theo ông Đẩu, khi nhận đất gia đình xây theo mốc giới trúng đấu giá đã giao, việc chồng lấn là do người đóng cọc giao đất sai.
Thực tế là sau khi cơ quan chức năng đo đạc lại, xác định thửa đất của ông chồng lấn với thửa đất của bà Hương Anh, còn thửa đất biệt thự phía sau lại chồng lấn lên thửa đất của ông. Do đó, ông Đẩu cho rằng trong trường hợp bị khởi kiện vì lấn chiếm đất, ông sẽ khởi kiện cơ quan chức năng về việc giao đất sai.
Ngày 8/4, Công an phường Thanh Khê cho biết đã ra quyết định bắt Phạm Thị Hồng Phúc (trú địa phường Thanh Khê) để điều tra hành vi Gây rối trật tự công cộng.
Khoảng 20h ngày 6/4, hai nhân viên đường sắt Trương Thị Diệp Thúy và chị Nguyễn Thị Mộng Tuyền đang đóng gác chắn tại khu vực Thanh Khê gặp Phúc điều khiển xe máy từ hướng biển về nhà ngay sau nhà gác chắn.
Theo nhà chức trách, Phúc đã cố tình vượt qua nhưng bị hai nhân viên ngăn lại để đảm bảo an toàn chạy tàu. Phúc không chấp hành mà cự cãi. Sau khi đoàn tàu đi qua, Phúc cùng con gái Nguyễn Phạm Hồng Quỳnh (18 tuổi) quay lại nhà gác chắn, dùng mũ bảo hiểm tấn công hai nữ nhân viên. Dù người dân xung quanh can ngăn, hai mẹ con vẫn tiếp tục hành hung, gây náo loạn khu vực.
Hai nhân viên gác chắn đường sắt bị hành hung khi đang làm nhiệm vụ
Hậu quả, chị Thúy và chị Tuyền bị thương, được đưa đi cấp cứu và điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Đà Nẵng. Bệnh viện cho biết, hai bệnh nhân bị chấn động não, phải nằm điều trị tại Khoa Ngoại thần kinh.
Công an phường Thanh Khê sau đó đã xác minh và tạm giữ Phúc. Nguyễn Phạm Hồng Quỳnh, do đang mang thai, cơ quan công an tiếp tục củng cố hồ sơ để xử lý.
Ngày 17/4, ông Nguyễn Nhất Duy, 46 tuổi, trú phường Nghĩa Lộ (Quảng Ngãi), cho biết đã gửi đơn kêu cứu đến các cơ quan chức năng sau khi căn nhà 118 Bà Triệu trúng đấu giá bị bà Lương Thị Nhung cùng khoảng 10 người phá cửa, chiếm lại.
Hình ảnh từ camera an ninh cho thấy, nhóm người đập cổng, phá khóa rồi vào bên trong căn nhà. Sau đó, hai bên xảy ra cãi vã, ông Duy buộc phải rời đi. "Gia đình tôi vay mượn để mua nhà nhưng lại không thể ở. Sự việc kéo dài hơn 8 tháng, tôi gửi đơn nhiều nơi vẫn chưa được giải quyết", ông Duy nói.
Mất nhà sau khi đi làm ăn xa
Theo ông Duy, tháng 3/2024, ông trúng đấu giá quyền sử dụng đất tại số 118 Bà Triệu (bên công viên Ba Tơ), diện tích 90 m2, trên đất có nhà hai tầng và một căn nhà cấp bốn phía sau, cùng mái hiên phía trước. Việc đấu giá do Trung tâm dịch vụ đấu giá tài sản tỉnh tổ chức, theo đề nghị của Phòng Thi hành án dân sự Khu vực 1.
Cuối năm, Chi cục Thi hành án dân sự TP Quảng Ngãi cưỡng chế thi hành án đối với bà Lương Thị Nhung - người từng đứng tên sổ đỏ căn nhà - để giao tài sản cho ông Duy. Sau đó, ông sửa sang và chuyển đến sinh sống.
Tuy nhiên, đến tháng 7/2025, khi ông khóa cửa đi làm xa, cổng nhà bị phá. Ít lâu sau, cửa chính tiếp tục bị phá khóa. Bà Nhung cùng một nhóm người quay lại chiếm căn nhà.
Chủ cũ nói đấu giá sai
Trả lời VnExpress, bà Lương Thị Nhung cho biết cũng gửi nhiều đơn khiếu nại, kêu cứu đến cơ quan thi hành án và các cơ quan chức năng, yêu cầu trả lại nhà nhưng không được giải quyết "nên tự chiếm lại".
Theo bà Nhung, thửa đất tại số 118 Bà Triệu trước đây thuộc quyền sử dụng của bà Phan Thị Hà và chồng. Do bà Hà nợ bà Nhung 550 triệu đồng, nên năm 2016 hai bên lập hợp đồng chuyển nhượng nhà đất với giá 1,7 tỷ đồng để trừ nợ.
Thời điểm đó, sổ đỏ đang thế chấp ngân hàng nên bà Nhung phải trả thêm 1,3 tỷ đồng để lấy sổ, còn 400 triệu đồng được trừ vào khoản nợ. Sau khi nhận sổ năm 2018, bà hoàn tất nghĩa vụ thuế, phá nhà cấp bốn cũ và xin phép xây dựng nhà hai tầng.
Tuy nhiên cùng năm, chấp hành viên Chi cục Thi hành án dân sự TP Quảng Ngãi khởi kiện, yêu cầu tuyên hợp đồng chuyển nhượng giữa bà Hà và bà Nhung vô hiệu. TAND tỉnh Quảng Ngãi và TAND Cấp cao tại Đà Nẵng đều chấp nhận yêu cầu này.
Theo bản án, trước khi chuyển nhượng cho bà Nhung, bà Hà đang phải thi hành án trả nợ 695 triệu đồng trong một vụ việc khác. Dù cơ quan thi hành án đã có văn bản đề nghị phối hợp, Văn phòng Đăng ký đất đai vẫn cho phép chuyển nhượng do chưa có quyết định tạm dừng.
Tòa nhận định bà Hà có dấu hiệu tẩu tán tài sản, trốn tránh nghĩa vụ trả nợ nên giao dịch bị tuyên vô hiệu, tài sản vẫn bị kê biên.
Bà Nhung không đồng tình với các phán quyết, cho rằng mình là "bên thứ ba ngay tình" vì không biết về các khoản nợ trước đó của bà Hà. Theo bà, cơ quan thi hành án có thể xử lý các lô đất khác của vợ chồng bà Hà để thi hành án, không nhất thiết cưỡng chế căn nhà này.
Bà cũng cho rằng việc đưa tài sản ra đấu giá là không hợp lý, vì bản án chỉ tuyên vô hiệu giao dịch chuyển nhượng đất, không đề cập đến căn nhà hai tầng bà đã xây dựng. "Hơn nữa, căn nhà cấp bốn không còn trên thực tế thì không thể đưa ra đấu giá", bà nói.
Thi hành án nói 'hết trách nhiệm', công an vào cuộc
Trước tranh chấp, ông Võ Văn Xông, Trưởng thi hành án dân sự tỉnh Quảng Ngãi, khẳng định việc kê biên, đấu giá và cưỡng chế giao căn nhà tại 118 Bà Triệu đã thực hiện đúng quy định.
Sau khi bàn giao tài sản cho người trúng đấu giá, nếu bị chiếm lại thì cơ quan thi hành án không có trách nhiệm giao lại. "Chủ nhà cần làm việc với chính quyền địa phương để được giải quyết", ông Xông nói.
Sau đơn kêu cứu và khiếu nại của hai bên, Công an tỉnh Quảng Ngãi đã giao Công an phường Nghĩa Lộ điều tra. Các cơ quan chức năng đang theo dõi, xử lý vụ việc.
