Theo bác sĩ dinh dưỡng Nguyễn Thị Thảo, Bệnh viện Bạch Mai, phương pháp “Đĩa ăn lành mạnh” là một mô hình phân bổ các nhóm thực phẩm trong một bữa ăn dựa trên tỉ lệ cân đối về mặt dinh dưỡng.
Thay vì phải cân đo đong đếm từng gram, từng calo hay ghi nhớ những bảng chỉ số phức tạp, bạn chỉ cần nhìn vào chiếc đĩa ăn của mình và sắp xếp thực phẩm theo các phần tương ứng.
Phương pháp này được các chuyên gia dinh dưỡng tại Trường Y tế Công cộng Harvard phát triển và được các tổ chức y tế uy tín trên thế giới (WHO) cũng như Bộ Y tế Việt Nam ủng hộ.
Cơ sở của nó nằm ở việc tối ưu hóa sự đa dạng các thành phần thực phẩm trong bữa ăn giúp kiểm soát lượng đường huyết từ việc ưu tiên các loại ngũ cốc nguyên hạt, cung cấp vitamin và khoáng chất đảm bảo từ rau củ quả đa sắc màu. Đồng thời xây dựng cơ bắp và tế bào dựa vào nguồn đạm chất lượng cao, hỗ trợ tiêu hóa nhờ lượng chất xơ dồi dào.
Bác sĩ Thảo hướng dẫn cần chuẩn bị một chiếc đĩa ăn thông thường có đường kính khoảng 20 – 25cm và sau đó chia chiếc đĩa này thành các phần như sau:
1/2 đĩa – Rau củ và trái cây (ưu tiên rau nhiều hơn)
Đây là phần quan trọng nhất nhưng thường bị chúng ta bỏ quên trong một bữa ăn. Hãy chọn rau củ quả theo nguyên tắc càng đa dạng màu sắc càng tốt: màu xanh của rau cải, màu đỏ của cà chua, màu cam của cà rốt…
Càng đa dạng thực phẩm với nhiều màu sắc khác nhau, bạn càng nhận được nhiều nhóm vitamin, khoáng chất và các chất chống oxy hóa.
Phần rau củ và trái cây này là nguồn chất xơ khổng lồ, mang lại rất nhiều lợi ích sức khỏe cho cơ thể.
Lưu ý: Các loại khoai củ, ngô, bí đỏ không được xếp vào phần rau củ mà thuộc nhóm tinh bột.
Bạn hãy ưu tiên lựa chọn các loại thực phẩm là nguồn tinh bột hấp thu chậm như gạo lứt, yến mạch, bánh mì nguyên cám, hạt quinoa, ngô, khoai lang luộc…
Những thực phẩm này giữ lại được lớp vỏ cám giàu vitamin nhóm B và chất xơ, giúp bạn no lâu hơn, kiểm soát đường huyết và hạn chế tích tụ chất béo.
1/4 đĩa – Chất đạm lành mạnh
Đạm là nguồn cung cấp nguyên liệu có vai trò vô cùng quan trọng trong cấu tạo nên các tế bào, tham gia vào các loại hormone, giúp xây dựng cơ thể. Khi lựa chọn nguồn đạm, bạn nên cân bằng giữa 2 nhóm đạm động vật – đạm thực vật và đa dạng nguồn thực phẩm.
Bạn nên ưu tiên các loại đạm từ cá, thịt gia cầm (bỏ da), trứng, sữa, các loại hạt (đậu đỗ, hạt vừng, lạc, óc chó, hạt điều, hạnh nhân…), các loại nấm…
Thịt đỏ (thịt bò, thịt heo) nên ăn ở mức vừa phải. Hạn chế tối đa các loại thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, lạp xưởng vì chúng chứa nhiều muối và chất bảo quản.
Chất béo lành mạnh và đồ uống
Chất béo: Ưu tiên sử dụng dầu thực vật (dầu ô liu, dầu đậu nành, dầu hướng dương) để chế biến. Hạn chế các loại chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa (có trong đồ chiên rán nhiều lần, các loại đồ ăn nhanh).
Đồ uống: Nước lọc là ưu tiên số một. Bạn có thể dùng thêm trà hoặc cà phê (ít đường hoặc không đường). Hạn chế tối đa nước ngọt có gas và các loại nước trái cây đóng chai. Lượng nước uống mỗi ngày trung bình khoảng 35 – 40ml/kg với người trưởng thành.
Lượng nước có thể thay đổi tùy theo mùa, mức độ vận động, tình trạng sinh lý (ví dụ người có sốt, tiêu chảy… có thể cần bù lượng nước lớn hơn).
– Lắng nghe cơ thể: Hãy dừng ăn khi cảm thấy vừa đủ (khoảng 80% sức chứa của dạ dày), không ăn quá no, ăn chậm nhai kỹ, tránh vừa ăn vừa xem điện thoại, máy tính. Điều này giúp bạn kiểm soát lượng ăn vào, tránh ăn quá nhiều.
– Cắt giảm muối và đường: Thói quen ăn mặn và ăn nhiều đường, đồ ngọt dẫn đến nhiều mối nguy cho sức khỏe của bạn. Do đó hãy kiểm soát lượng gia vị bạn cho vào đồ ăn, cũng như hạn chế tối đa ăn các loại thực phẩm tinh chế, đồ ăn nhanh.
– Cách chế biến ưu tiên: Hãy ưu tiên các phương pháp nấu nướng đơn giản giúp giữ tối đa chất dinh dưỡng và vị ngon ngọt tự nhiên của thực phẩm như luộc, hấp, xào nhỏ lửa, áp chảo… Hạn chế các món chiên ngập dầu hoặc nướng ở nhiệt độ cao.
– Kết hợp vận động: Trong mô hình đĩa ăn lành mạnh cũng nhấn mạnh vai trò của lối sống năng động, vận động thường xuyên. Kết hợp với dinh dưỡng cân bằng sẽ giúp bạn duy trì được sức khỏe tốt, vóc dáng cân đối.
– Sự linh hoạt: Đừng quá khắt khe với bản thân. Nếu có ngày bạn lỡ ăn hơi quá đà ở một bữa tiệc, hãy cân bằng lại vào bữa ăn tiếp theo theo phương pháp này.
Thực tế, chỉ cần điều chỉnh một vài loại gia vị và cách nêm nếm, bữa ăn vẫn đậm đà mà không làm ảnh hưởng xấu đến đường huyết, theo trang Verywell Health.
Mù tạt là lựa chọn phù hợp khi cần giảm lượng đường trong bữa ăn. Theo Bộ Nông nghiệp Mỹ, một muỗng cà phê mù tạt vàng không chứa đường, không có carbohydrate và chỉ khoảng 10 calo.
Thị trường có nhiều loại như mù tạt nâu cay, mù tạt vàng và mù tạt mật ong. Các loại có vị ngọt thường chứa thêm đường nên cần đọc kỹ thành phần trước khi sử dụng.
Dầu ô liu là chất béo không bão hòa đơn có lợi cho cơ thể. Loại dầu này không chứa đường và carbohydrate nên phù hợp với chế độ ăn kiểm soát đường huyết.
Việc dùng dầu ô liu thường xuyên giúp giảm viêm và cải thiện độ nhạy insulin. Điều này góp phần giảm nguy cơ mắc tiểu đường loại 2. Dầu ô liu cũng giàu chất chống oxy hóa và phù hợp làm nền cho nhiều loại nước sốt, theo trang MedlinePlus.
Theo nghiên cứu trên tạp chí BMC Complementary Medicine and Therapies vào năm 2021, giấm có vị chua rõ, ít calo và không chứa đường. Việc sử dụng giấm thường xuyên, đặc biệt là giấm táo, giúp cải thiện đường huyết trong cả ngắn hạn và dài hạn.
Các loại nước sốt pha sẵn có thể chứa thêm đường nên cần hạn chế. Việc tự pha nước sốt hoặc dùng giấm để ướp thực phẩm giúp kiểm soát tốt hơn lượng đường nạp vào.
Việc nêm nếm đúng cách giúp món ăn ngon mà vẫn an toàn. Theo đó, bạn nên ưu tiên dùng thảo mộc tươi, gia vị và nước cốt chanh thay cho sốt đóng chai.
Rau củ có mùi vị mạnh như tỏi, hành và cần tây giúp tăng hương vị tự nhiên mà không cần thêm đường.
Tự chế biến món ăn tại nhà giúp kiểm soát tốt hơn lượng đường trong khẩu phần hằng ngày.
Căng thẳng do nắng nóng kéo dài là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến thời tiết, đồng thời làm trầm trọng các bệnh nền như tim mạch, tiểu đường, hen suyễn và rối loạn tâm thần. Say nắng là một cấp cứu nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao, đặc biệt ở người trên 65 tuổi.
Khi nhiệt độ duy trì ở mức cao cả ngày lẫn đêm, cơ thể phải chịu áp lực tích lũy, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh và tử vong do tiếp xúc với nhiệt.
Sau đây, WHO chỉ ra những tác hại nghiêm trọng của nắng nóng đối với sức khỏe, đồng thời đưa ra lời khuyên quan trọng về việc sử dụng quạt, máy lạnh khi nhiệt độ trên 40 độ C.
Khi thời tiết quá nóng, cơ thể không kịp tỏa nhiệt, khiến nhiệt tích tụ bên trong, làm tăng nguy cơ kiệt sức và say nắng.
Cơ thể khi cố gắng tự làm mát cũng gây căng thẳng cho tim và thận. Hậu quả là nhiệt độ cực đoan có thể làm trầm trọng thêm các nguy cơ sức khỏe từ các bệnh mạn tính như các bệnh về tim mạch, tâm thần, hô hấp và tiểu đường và gây tổn thương thận cấp tính, theo trang web của WHO.
Những người làm việc ngoài trời như lao động chân tay, vận động viên hay nhân viên bảo vệ thường xuyên phải tiếp xúc với nhiệt độ cao, nên dễ rơi vào tình trạng căng thẳng do nhiệt, đặc biệt khi hoạt động kéo dài.
WHO đưa ra một số lời khuyên như sau:
Tránh nắng trực tiếp: Hạn chế ra ngoài và hoạt động gắng sức vào thời điểm nóng nhất trong ngày, ưu tiên ở trong bóng râm. Lưu ý, nhiệt độ cảm nhận dưới ánh nắng có thể cao hơn 10 - 15°C. Nên dành 2 - 3 giờ mỗi ngày ở nơi mát mẻ.
Giữ không gian sống thông thoáng: Tận dụng không khí ban đêm để làm mát nhà bằng cách mở cửa sổ. Ban ngày, đóng cửa, kéo rèm để hạn chế ánh nắng trực tiếp và tắt bớt thiết bị điện không cần thiết.
Làm mát cơ thể và uống đủ nước: Mặc quần áo rộng, nhẹ, thoáng; tắm nước mát; có thể dùng khăn ẩm hoặc xịt khoáng để hạ nhiệt. Uống nước thường xuyên (khoảng 1 ly mỗi giờ, tổng 2 - 3 lít/ngày).
Đặc biệt lưu ý nhóm dễ bị ảnh hưởng do nắng nóng như người trên 65 tuổi, người mắc bệnh tim, phổi, thận, người khuyết tật, người sống một mình, cùng trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
Chỉ sử dụng quạt máy khi nhiệt độ không khí dưới 40 độ C. Ở nhiệt độ trên 40 độ C, quạt sẽ làm nóng cơ thể.
Nếu sử dụng máy lạnh, nên đặt ở mức khoảng 27 độ C và kết hợp quạt để tăng hiệu quả làm mát, giúp căn phòng cảm thấy mát hơn khoảng 4 độ C. Cách này còn có thể giảm tới 70% chi phí điện cho việc làm mát, theo WHO.
Bệnh nhân vào Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo trong tình trạng vết thương ở cổ tay phải chảy máu thành tia. Kíp cấp cứu không còn bắt được mạch quay tay phải bệnh nhân, các ngón tay hạn chế vận động nguy cơ hoại tử hoặc tàn phế vĩnh viễn.
ThS.BS.CK1 Phan Xuân Khải - đang luân phiên công tác đợt 9 tại Côn Đảo - hội chẩn trực tuyến với lãnh đạo Bệnh viện Chấn thương Chỉnh hình TP HCM ở đất liền, quyết định phẫu thuật nối mạch máu và thần kinh ngay tại đảo. Mổ thám sát cho thấy tổn thương nghiêm trọng, bệnh nhân đứt hoàn toàn động mạch quay, thần kinh giữa, gân gấp cổ tay quay và gân gấp nông các ngón.
Êkíp khâu gân, sau đó vi phẫu nối động mạch quay bằng chỉ siêu nhỏ, kết hợp bơm rửa dung dịch chống đông để tránh tắc mạch, rồi khâu nối thần kinh giữa theo kỹ thuật bao bó sợi. Khi tháo dây garo, động mạch quay đập trở lại, máu lưu thông tốt, bàn tay nhanh chóng hồng và ấm. Bệnh nhân được cố định bằng nẹp mặt lưng với cổ tay gấp 45 độ.
Ngày 17/4, gần một tuần sau mổ, sức khỏe bệnh nhân tiến triển tốt. Mạch máu thông suốt, mạch quay rõ, các ngón tay cử động được, SpO2 đầu ngón tay đạt 98-100%.
Đây là ca mổ nối bộ phận cơ thể đứt lìa đầu tiên được thực hiện ngay tại Côn Đảo - nơi cách đất liền khoảng 300 km theo đường hàng không và vốn có điều kiện y tế còn nhiều thiếu thốn.
Giám đốc Sở Y tế TP HCM Tăng Chí Thượng đánh giá êkíp đã xử trí thành công ca mổ cấp cứu phức tạp, đòi hỏi kỹ thuật cao. Những trường hợp này cho thấy hiệu quả của việc cử bác sĩ tuyến cuối ra hỗ trợ y tế tại Côn Đảo, giúp người bệnh được can thiệp kịp thời ngay tại chỗ, không phải chuyển vào đất liền.
Côn Đảo, trước thuộc tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu, nay là đặc khu của TP HCM, được đặc biệt chú trọng đầu tư y tế nhằm nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, với mục tiêu "không để ai bị bỏ lại phía sau". Từ đầu tháng 9/2025, Sở Y tế TP HCM luân phiên các bác sĩ giỏi từ các bệnh viện lớn của thành phố ra công tác một tháng tại Trung tâm Y tế Quân dân y Côn Đảo.
