Liệu đây có phải là “bức tranh đứt gãy” giữa kỳ vọng của thế hệ trẻ với thực tại khắc nghiệt của thị trường lao động vốn sôi động và biến đổi nhanh hiện nay?
Số liệu từ Tổng cục Thống kê quý 1-2026 cho ra một con số đáng suy gẫm. Cả nước có gần 1,6 triệu thanh niên (15-24 tuổi) đang rơi vào tình trạng “3 không” như trên. Đáng lo ngại hơn khi tỉ lệ thất nghiệp ở nhóm tuổi này lên đến 8,9%, cao gấp nhiều lần tỉ lệ thất nghiệp chung cả nước.
Tại sao trong bối cảnh các ngành kinh tế số (công nghệ thông tin, điện tử, viễn thông…) và dịch vụ lưu trú, ăn uống đang tăng trưởng và “khát” nhân lực, nhiều người trẻ vẫn đứng ngoài cuộc hoặc bất lực trong việc giành lấy một công việc? Câu trả lời nằm ở sự lệch pha giữa kỹ năng và kỳ vọng cá nhân.
Một bộ phận gen Z bước vào thị trường với nhu cầu chọn việc theo tiêu chuẩn cá nhân cao, ưu tiên sự tự do và mức đãi ngộ lý tưởng. Tuy nhiên sự thật là họ đang thiếu hụt kinh nghiệm thực tế cùng các kỹ năng số cơ bản để đáp ứng yêu cầu thực chiến từ doanh nghiệp.
Trong xã hội học, tình trạng “3 không” này nếu kéo dài không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn tạo ra “hiệu ứng vết sẹo”. Khi rời xa các định chế giáo dục và lao động quá lâu, người trẻ dễ rơi vào trạng thái mất kết nối xã hội, kỹ năng bị mai một và tâm lý tự ti gia tăng.
Chính vì thế khoảng trống trong hồ sơ năng lực càng dài, cánh cửa trở lại môi trường nghề nghiệp càng hẹp lại. Đáng lo ở chỗ tỉ lệ “3 không” tại nông thôn (13%) và ở nữ giới (12,8%) cao hơn hẳn thành thị. Điều đó chứng tỏ áp lực đô thị và rào cản tiếp cận công nghệ vẫn là điểm nghẽn lớn chưa có lời giải triệt để.
Kinh tế số và chuyển đổi số tại Việt Nam dù mới ở giai đoạn đầu nhưng đang tăng tốc cực nhanh (chiếm gần 3% tổng lao động có việc làm và đang tiếp tục mở rộng). Đây chính là kỷ nguyên vươn mình thực tế nhất và chắc chắn nó không chờ đợi những người đứng yên.
Thách thức 1,6 triệu thanh niên nói trên không chỉ là bài toán của các cơ quan quản lý mà còn là lời cảnh tỉnh cho chính mỗi bạn trẻ đang ở trạng thái “3 không”. Đừng để mình bị động chờ một công việc trong mơ đúng ý hoặc ảo tưởng năng lực cá nhân, không màng đến những chuyển động thực tế của thị trường lao động.
Thay vào đó cần chủ động lấp đầy khoảng trống kỹ năng của mình bằng các khóa đào tạo ngắn hạn, thậm chí chấp nhận những vị trí khởi đầu khiêm tốn chính là cách duy nhất để mình không bị “đá” khỏi quỹ đạo phát triển. Đừng để mác “thanh niên 3 không” trở thành rào cản ngăn bạn chạm tới tương lai vì trong kỷ nguyên số, đứng yên đồng nghĩa với việc đang lùi lại phía sau.
Bé gái người Mỹ mất tích bí ẩn ở chuồng ngựa được tìm thấy sau 32 năm
Truyền thông Mỹ đưa tin, vụ mất tích của Christina Marie Plante tại thị trấn Payson (bang Arizona) vào năm 1994 từng làm dấy lên một chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn với sự tham gia của nhiều tình nguyện viên.
Hồ sơ ghi lại, ngày 15/5/1994, Plante (khi đó 13 tuổi) rời khỏi nhà ở thị trấn Payson để đi bộ đến một chuồng ngựa gần đó rồi không quay trở lại.
Sau khi bé gái “biến mất không dấu vết”, lực lượng chức năng cùng các tình nguyện viên đã tổ chức tìm kiếm trên diện rộng. Tuy nhiên, dù tiến hành nhiều cuộc phỏng vấn và các biện pháp điều tra, vụ án vẫn không có manh mối rõ ràng.
Vụ mất tích của Plante vì thế được xếp vào diện “nguy cấp và có dấu hiệu đáng ngờ”. Hồ sơ sau đó được đưa vào cơ sở dữ liệu quốc gia về trẻ em mất tích, nhưng theo thời gian, vụ việc rơi vào bế tắc.
Tuy nhiên, trong thông báo ngày 1/4, văn phòng cảnh sát địa phương cho biết, vụ việc đã có kết quả giải quyết thành công: Christina được tìm thấy còn sống sau 32 năm.
Theo đó, bước ngoặt xuất hiện khi các điều tra viên tận dụng những tiến bộ về công nghệ và kỹ thuật điều tra hiện đại để xác nhận danh tính của Plante.
Tuy nhiên, nhằm "tôn trọng quyền riêng tư và đảm bảo sức khỏe tinh thần" cho nạn nhân, giới chức địa phương từ chối công bố các chi tiết liên quan đến thời gian, địa điểm tìm thấy nạn nhân.
“Vì sự riêng tư và sức khỏe của Plante, chúng tôi sẽ không công bố thêm thông tin vào thời điểm này”, thông báo nêu rõ.
Trong các chia sẻ, cơ quan chức năng cũng ghi nhận vai trò của các chương trình rà soát án tồn, giúp “mang lại câu trả lời được chờ đợi từ lâu cho gia đình và cộng đồng”.
Cơ quan này cũng khẳng định sẽ tiếp tục theo đuổi các vụ án chưa được giải quyết, đồng thời kêu gọi bất kỳ ai có thông tin liên quan đến các vụ án tồn khác hãy cung cấp cho cơ quan chức năng.
Thị trấn không cho trẻ em dùng smartphone
Từ năm 2023, phụ huynh và nhà trường của thị trấn Greystones, hạt Wicklow thực hiện sáng kiến mang tên "It Takes a Village" (Cần cả một cộng đồng). Mục tiêu là không cho trẻ em tiếp xúc với điện thoại thông minh trước khi lên cấp hai (13 tuổi), nhằm bảo vệ các em trước áp lực của mạng xã hội. Mô hình này thu hút sự quan tâm của nhiều quốc gia châu Âu.
Dù không mang tính bắt buộc về mặt pháp lý, 70% phụ huynh có con học tiểu học tại đây đã ký cam kết không mua điện thoại thông minh cho con.
Bà Rachel Harper, hiệu trưởng Trường Tiểu học St Patrick, người khởi xướng dự án, cho biết ý tưởng hình thành sau đại dịch Covid-19. Khi học sinh trở lại lớp, bà nhận thấy sự căng thẳng gia tăng ở nhóm trẻ 8-9 tuổi.
Harper liên lạc với hiệu trưởng của 7 trường tiểu học ở Greystones để cùng tiến hành khảo sát thông qua phụ huynh. Hơn một nửa số phiếu trả lời cho biết con cái họ mắc hội chứng lo lắng, nhiều người đã đưa con đi khám tâm lý. Một số lớn phụ huynh nói "ngay cả việc đưa con đến lớp cũng là một thách thức".
Từ kết quả này, Rachel Harper quyết định cần phải hành động. Nhưng nếu chỉ "cấm" ở từng gia đình hoặc từng trường, hiệu quả sẽ thấp. Bà đề nghị thị trấn đồng loạt "nói không" với việc cho trẻ dùng smartphone.
"Chúng tôi không tước đi quyền lợi của trẻ, mà chỉ muốn trì hoãn thời điểm các em dùng thiết bị cá nhân cho đến khi có đủ kỹ năng tự bảo vệ mình trong không gian mạng", bà Harper nói.
Sau các buổi họp tại nhà hát thị trấn với sự tham gia của đại diện gia đình, bác sĩ và các tổ chức xã hội, các hiệu trưởng trường tiểu học trong vùng đã ký thư ủng hộ quy tắc. Để giúp trẻ rời xa màn hình, chính quyền địa phương tổ chức thêm nhiều hoạt động thay thế như tiệc trên bãi biển không dùng thiết bị công nghệ, mở các quán cà phê giao lưu trực tiếp và tăng cường câu lạc bộ thể thao.
Hướng đi của Greystones được củng cố bởi các nghiên cứu khoa học. Nghiên cứu của Imperial College London cho thấy trẻ dùng mạng xã hội trên ba giờ mỗi ngày có nguy cơ mắc trầm cảm và lo âu cao. Các nền tảng này được thiết kế để giữ chân người dùng dựa trên cơ chế dopamine, khiến trẻ liên tục kiểm tra thông báo và rơi vào trạng thái "sợ bỏ lỡ" (FOMO).
Nỗ lực của Greystones đi ngược lại xu hướng chung tại Ireland. Theo báo cáo năm 2023 của tổ chức CyberSafeKids, 93% trẻ em 8-12 tuổi nước này sở hữu thiết bị thông minh cá nhân. Gần 25% trẻ 6 tuổi đã có điện thoại thông minh và tỷ lệ này vọt lên 74% ở nhóm 12 tuổi.
Khi mới ra đời, mô hình của Greystones từng bị hoài nghi là thiếu thực tế. Tuy nhiên, việc bảo vệ trẻ em trên môi trường trực tuyến hiện trở thành vấn đề toàn cầu. Trong khi Australia đã cấm mạng xã hội với người dưới 16 tuổi và nhiều nước châu Âu cân nhắc giới hạn độ tuổi, phụ huynh tại Greystones đã chọn cách tự vạch ra ranh giới ngay từ gia đình, với quan điểm cần sức mạnh của cả cộng đồng để nuôi dạy một đứa trẻ.
Thanh Thanh (Theo Telegraph, Journal, The Star)
Tin Gốc: https://vnexpress.net/thi-tran-khong-cho-tre-em-dung-smartphone-5059975.html