Bác sĩ chuyên khoa 2 Huỳnh Tấn Vũ, Đơn vị Điều trị Ban ngày, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3 cho biết, trong nhịp sống hiện đại, áp lực công việc cùng thói quen sinh hoạt thiếu điều độ khiến tình trạng mất ngủ và “nội nhiệt” (nóng trong, bứt rứt) ngày càng phổ biến.
Trước khi tìm đến thuốc, việc điều chỉnh chế độ dinh dưỡng được xem là nền tảng quan trọng. Trong đó, củ sen – phần thân rễ nằm sâu trong bùn của cây sen – được xem là một đại diện tiêu biểu của phương pháp “thực trị” phương Đông, có khả năng làm dịu hệ thần kinh và hỗ trợ thanh nhiệt từ bên trong.
Củ sen có tên khoa học Nelumbo nucifera. Các nghiên cứu hiện đại cho thấy đây là nguồn vi chất phong phú.
Đáng chú ý, nhóm vitamin B – đặc biệt là vitamin B6 (pyridoxine) – đóng vai trò quan trọng trong quá trình tổng hợp các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin và dopamine, những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến tâm trạng và giấc ngủ.
Bên cạnh đó, củ sen chứa nhiều kali và magie nhưng ít natri, giúp hỗ trợ giãn mạch, ổn định huyết áp và thư giãn cơ thể. Hàm lượng vitamin C cao mang lại khả năng chống oxy hóa, góp phần tăng cường miễn dịch.
Ngoài ra, các hợp chất phenolic như catechin và axit gallic còn có tác dụng kháng viêm và bảo vệ tế bào thần kinh.
Đối với mất ngủ và căng thẳng thần kinh, củ sen phát huy tác dụng qua hai cơ chế chính.
Thứ nhất, vitamin B6 tham gia vào quá trình chuyển hóa tryptophan thành serotonin và melatonin – 2 chất quan trọng giúp điều hòa tâm trạng và nhịp sinh học. Thiếu hụt vitamin này có thể góp phần gây rối loạn giấc ngủ và lo âu.
Thứ 2, với tình trạng “nóng trong người”, củ sen giúp làm mát cơ thể nhờ hàm lượng nước và chất điện giải dồi dào, từ đó giảm cảm giác khô miệng, bứt rứt.
Đồng thời, các hợp chất như tannin và vitamin K còn giúp tăng độ bền thành mạch, hỗ trợ giảm các biểu hiện do “huyết nhiệt” như chảy máu cam, chảy máu chân răng hoặc nổi mụn.
Theo y học cổ truyền, tác dụng của củ sen thay đổi tùy theo cách chế biến.
Vì vậy, người mất ngủ do thể hư nên ưu tiên dùng củ sen đã nấu chín. Ngược lại, nếu mất ngủ đi kèm biểu hiện “thực nhiệt” như bốc hỏa, táo bón, miệng khô, có thể dùng củ sen tươi với lượng phù hợp.
Từ lâu, củ sen đã được sử dụng trong nhiều món ăn – bài thuốc quen thuộc:
Trên thực tế, các biến chứng tiểu đường, đặc biệt là tổn thương thần kinh và rối loạn tuần hoàn máu, thường biểu hiện rõ hơn vào ban đêm. Khi cơ thể nghỉ ngơi, lưu lượng máu đến chân giảm và sự chú ý của não bộ không còn bị phân tán, khiến cảm giác đau trở nên rõ rệt hơn, theo chuyên trang sức khỏe Verywell Health (Mỹ).
Nếu cơn đau chân ban đêm xuất hiện các dấu hiệu sau thì không nên chủ quan với tiểu đường.
Đây là kiểu đau phổ biến nhất liên quan đến tiểu đường. Người bệnh thường cảm thấy bàn chân như bị nóng rát, kim châm hoặc có cảm giác như điện giật. Cơn đau thường xuất hiện rõ khi nằm nghỉ và có xu hướng nặng hơn vào ban đêm.
Nguyên nhân chính là do đường huyết tăng cao trong thời gian dài làm tổn thương các dây thần kinh ngoại biên. Khi đó, tín hiệu cảm giác bị rối loạn, khiến não nhận được những tín hiệu đau ngay cả khi không có kích thích thực sự. Đồng thời, cơ chế kiểm soát cảm giác đau của cơ thể cũng suy giảm, làm cơn đau trở nên dai dẳng hơn.
Ngoài cảm giác đau, người bệnh có thể kèm theo tê bì hoặc giảm cảm giác ở bàn chân. Đây là dấu hiệu cho thấy tổn thương thần kinh đang tiến triển và cần được kiểm tra sớm.
Chuột rút là tình trạng cơ co thắt đột ngột, gây đau dữ dội và thường xảy ra khi đang ngủ. Nếu hiện tượng này xuất hiện thường xuyên, đặc biệt ở người có nguy cơ cao, thì có thể liên quan đến tiểu đường.
Chuột rút do tiểu đường thường xảy ra ở bắp chân, kéo dài vài phút, sau đó có thể để lại cảm giác đau âm ỉ. Nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần thì không nên chủ quan.
Một kiểu đau khác dễ bị bỏ qua là cảm giác đau âm ỉ, nặng chân hoặc mỏi sâu trong cơ. Cơn đau này thường không rõ vị trí cụ thể và có thể xuất hiện nhiều hơn vào ban đêm.
Người bệnh đôi khi còn thấy chân lạnh, da nhợt hoặc dễ mệt khi đi lại. Đây là dấu hiệu quan trọng vì nếu kéo dài có thể dẫn đến loét hoặc tổn thương nghiêm trọng ở chi dưới.
Không phải lúc nào đau chân cũng được mô tả là đau. Một số người cảm thấy chân rất khó chịu, như có kiến bò hoặc ngứa sâu bên trong, khiến họ phải liên tục cử động chân mới dễ chịu hơn.
Tình trạng này thường xuất hiện vào buổi tối hoặc khi nằm nghỉ, làm người bệnh khó ngủ hoặc ngủ không sâu. Đây là biểu hiện của hội chứng chân không yên, một rối loạn có liên quan đến tiểu đường, đặc biệt khi đã có tổn thương thần kinh, theo Verywell Health.
Một bác sĩ khuyến khích mọi người nên thực hiện thói quen sau đây vì nó có thể giúp giảm thiểu rủi ro tim mạch, đột quỵ mà mọi người phải đối mặt ngay khi vừa thức dậy.
Hầu hết mọi người đều bắt tay ngay vào các hoạt động hằng ngày khi ngủ dậy, nhưng đây chính là thời điểm quy trình sinh học nguy hiểm bắt đầu vận hành. Sau nhiều giờ ngủ, cơ thể trải qua sự chuyển đổi đột ngột làm tăng nguy cơ tai biến mạch máu não và nhồi máu cơ tim.
Bác sĩ Alberto Sanagustín, đang làm việc tại Tây Ban Nha, giải thích tại sao vào sáng sớm, đặc biệt là từ 6 đến 10 giờ sáng, lại ghi nhận số lượng lớn các biến cố tim mạch. Nguyên nhân là do một chuỗi các phản ứng nội bộ được kích hoạt khi thức dậy.
Chính vì vậy, bác sĩ khuyên hãy đặt 1 ly nước hoặc một chai nước ngay cạnh giường, điều này sẽ giúp ích rất nhiều cho bạn, theo tờ Express (Anh).
Bác sĩ Sanagustín giải thích: Có thể giúp ngăn ngừa mối nguy hiểm này bằng cách uống một ly nước ở nhiệt độ phòng ngay khi thức dậy, thậm chí trước cả khi ra khỏi giường. Bước đơn giản này có tác dụng tích cực ngay lập tức đối với hệ tuần hoàn. Nước hỗ trợ bù nước cho cơ thể và khuyến khích máu lưu thông được thông suốt hơn. Quan trọng hơn, theo bác sĩ, điều này "gửi tín hiệu ngay lập tức" đến cơ thể để điều chỉnh các mạch máu và tăng huyết áp vừa đủ để chống lại việc mất thăng bằng. Ông mô tả đây là cách không chỉ giúp lưu thông máu an toàn mà còn tăng cường quá trình hydrat hóa tổng thể cho các cơ quan, theo Express.
Khi vừa thức dậy, não bộ giải phóng một lượng lớn cortisol và adrenaline để “đánh thức” cơ thể và chuẩn bị cho ngày mới. Tuy nhiên, đây cũng là các hormone gây căng thẳng. Theo bác sĩ Sanagustín, sự gia tăng đột ngột này có thể khiến động mạch trở nên cứng hơn, co lại, làm tim phải chịu áp lực tăng lên. Chính sự tăng huyết áp vào buổi sáng này được xem là một trong những yếu tố nguy cơ đầu tiên trong ngày.
Cùng lúc đó, cơ thể còn giải phóng một chất gọi là PAI-1. Theo bác sĩ Sanagustín, chất này làm suy giảm cơ chế “tự làm sạch” của cơ thể - vốn có nhiệm vụ phá vỡ các cục máu đông nhỏ có thể hình thành khi dòng máu đang ở trạng thái nhạy cảm nhất. Vì vậy, uống một cốc nước ngay sau khi thức dậy được xem là bước khởi đầu đơn giản nhưng quan trọng, giúp bảo vệ hệ tim mạch trước những biến đổi sinh học bất lợi này.
Trong các hướng dẫn dinh dưỡng hiện đại, hai chuyên gia Maggie Bell và Talia Follador chỉ ra hàm lượng chất xơ đóng vai trò then chốt trong việc điều tiết đường huyết. Cụ thể, carbohydrate làm tăng lượng đường trong máu nhanh chóng, trong khi chất xơ, protein và chất béo hoạt động như một hệ thống "phanh hãm", giúp cơ thể hấp thu đường từ từ. Do đó, người bệnh tiểu đường hoặc tiền tiểu đường hoàn toàn an tâm bổ sung cả hai loại hoa quả này vào thực đơn hàng ngày nếu biết cách phối hợp thực phẩm hợp lý.
Một quả táo trung bình 182 gram cung cấp khoảng 25 gram carbohydrate, bao gồm 19 gram đường tự nhiên và 4,5 gram chất xơ. Chuyên gia Follador khuyên người dùng nên nhai kỹ cả vỏ táo. Lớp vỏ ngoài chứa phần lớn chất xơ hòa tan cùng các enzyme đặc biệt giúp ức chế quá trình chuyển hóa tinh bột. Thói quen gọt vỏ làm mất đi lớp bảo vệ tự nhiên này, khiến đường huyết tăng vọt ngay sau khi ăn.
Tương tự, một quả cam lớn 184 gram chứa 21 gram carbohydrate và 4,5 gram chất xơ, đồng thời đáp ứng 109% nhu cầu vitamin C hàng ngày. Hàm lượng polyphenol và vitamin C dồi dào trong quả họ cam quýt giúp cơ thể cải thiện quá trình chuyển hóa glucose, giảm tình trạng kháng insulin và chống viêm nhiễm về lâu dài.
Tuy nhiên, giới chuyên môn cảnh báo mọi người hạn chế uống nước cam ép nguyên chất. Quá trình vắt nước loại bỏ hoàn toàn chất xơ, đưa lượng đường cô đặc đi thẳng vào máu, trừ khi bạn dùng kèm thức uống này trong một bữa ăn dồi dào protein.
Để tối ưu hóa lợi ích từ trái cây, chuyên gia Bell đề xuất phương pháp kết hợp táo hoặc cam với các nhóm thực phẩm chứa đạm và chất béo lành mạnh. Bạn có thể thưởng thức hoa quả cùng các loại hạt, bơ đậu phộng hoặc sữa chua. Chiến lược dinh dưỡng này làm chậm đáng kể quá trình tiêu hóa, ngăn chặn triệt để tình trạng mức đường trong máu tăng đột biến.
Bên cạnh cách chọn lựa và chế biến trái cây, các chuyên gia khuyên mọi người áp dụng thêm ba thói quen sinh hoạt nhằm bảo vệ hệ chuyển hóa. Đầu tiên, bạn nên đi bộ nhẹ nhàng khoảng 10 phút sau bữa ăn nhằm hạ mức đường huyết đỉnh hiệu quả. Tiếp theo, mỗi người cần chủ động dành thời gian thư giãn, tránh căng thẳng mãn tính - tác nhân hàng đầu gây rối loạn insulin. Cuối cùng, bạn phải kiểm soát nghiêm ngặt khẩu phần ăn, khéo léo phối hợp các nhóm chất đệm thay vì kiêng khem tiêu cực bất kỳ thực phẩm tự nhiên nào.
