Giải mã ‘ma trận’ màu sắc switch của bàn phím cơ

Phi hành đoàn trên tàu vũ trụ Orion thuộc nhiệm vụ Artemis II đang trong ngày thứ tư trên chuyến bay 10 ngày quay quanh Mặt Trăng. Đây là sự kiện được đánh giá mang tính lịch sử bởi khôi phục lại hoạt động thám hiểm không gian của con người ngoài Trái Đất. Artemis II còn là chuyến bay có người lái lên Mặt Trăng đầu tiên chứng minh tính ưu việt của công nghệ truyền dữ liệu bằng tia laser, hứa hẹn cách mạng hóa cách thức liên lạc giữa các tàu vũ trụ.

Tàu Orion hiện mang theo O2O, hệ thống liên lạc laser được phát triển tại Phòng thí nghiệm Lincoln của của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) phối hợp với Trung tâm không gian Goddard của NASA. Công nghệ này có khả năng truyền dữ liệu băng thông cao hơn từ không gian so với các hệ thống tần số vô tuyến (RF) truyền thống. Trong sứ mệnh Artemis II, O2O sử dụng chùm tia laser để gửi video và hình ảnh độ phân giải cao về bề mặt Mặt Trăng xuống Trái Đất với tốc độ tới 260 Mb/giây (Mbps).

"Truyền dữ liệu trong không gian luôn là một thách thức lớn", Farzana Khatri, kỹ sư hệ thống trưởng kiêm thành viên cấp cao của Nhóm Truyền thông Quang học và Lượng tử thuộc Phòng thí nghiệm Lincoln, cho biết trên trang MIT. "Cách thức truyền qua RF đã hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình. Phổ tần RF hiện bị tắc nghẽn nghiêm trọng và cũng không hoạt động hiệu quả ở khoảng cách xa hơn trong không gian. Truyền dữ liệu qua laser (lasercom) có thể giải quyết vấn đề".

Phòng thí nghiệm Lincoln đã phát triển O2O trong hơn hai thập kỷ. NASA tích hợp công nghệ này vào Artemis II và các sứ mệnh trong tương lai nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về thám hiểm không gian đường dài và thu thập dữ liệu lớn.

Tàu vũ trụ Orion đã thu thập được lượng dữ liệu khổng lồ trong ngày đầu tiên của sứ mệnh. Theo Khatri, trước đây, những dữ liệu này nằm trên tàu vũ trụ cho đến khi hạ cánh xuống biển, thậm chí có thể mất nhiều tháng để được chuyển xuống. Nhưng với O2O hoạt động ở tốc độ cao nhất, tất cả dữ liệu có thể đưa xuống Trái Đất trong vòng vài giờ để phân tích. Nhờ đó, NASA có thể "livestream" mọi hoạt động trong sứ mệnh Artemis II.

"Với tốc độ 260 megabit mỗi giây, O2O giúp truyền video độ phân giải cao 4K từ Mặt Trăng", Steve Horowitz, quản lý dự án O2O, cho biết trên website NASA. "Ngoài video và hình ảnh, O2O sẽ truyền và nhận quy trình, hình ảnh, kế hoạch bay và đóng vai trò là cầu nối giữa Orion và trung tâm điều khiển nhiệm vụ trên Trái Đất".

Cốt lõi của O2O là thiết bị đầu cuối quang học dạng module linh hoạt và có khả năng mở rộng (MAScOT). Có kích thước bằng một con mèo nhà, MAScOT gồm một kính viễn vọng 4 inch được gắn trên một giá đỡ xoay hai trục (gimbal) với hệ thống quang học phía sau cố định. Gimbal định hướng chính xác kính viễn vọng và theo dõi chùm tia laser, qua đó các tín hiệu liên lạc được phát ra và nhận theo hướng người nhận hoặc người gửi dữ liệu mong muốn. Bên dưới gimbal là hệ thống quang học gồm các thấu kính hội tụ ánh sáng, cảm biến theo dõi, gương chuyển hướng nhanh và một số thành phần khác để định hướng chùm tia laser một cách chính xác.

Theo Axios, MAScOT là một phần của Dự án trình diễn chuyển tiếp truyền laser tích hợp (LCRD), gồm thiết bị đầu cuối dạng modem và bộ khuếch đại ILLUMA-T, được phóng lần đầu lên Trạm Vũ trụ Quốc tế ISS vào tháng 11/2023. Trong 6 tháng tiếp theo, nhóm nghiên cứu của MIT đã thực hiện các thí nghiệm kiểm tra, đánh giá chức năng cơ bản, hiệu suất và tiện ích của hệ thống.

Ban đầu, nhóm đã kiểm tra xem liên kết quang ILLUMA-T đến LCRD có hoạt động ở tốc độ dữ liệu lý tưởng là 622 Mbps tải xuống và 51 Mbps tải lên hay không. Trên thực tế, tốc độ dữ liệu thậm chí còn cao hơn mong đợi với 1,2 Gb/giây (Gbps) tải xuống và 155 Mbps tải lên. MAScOT được vinh danh trong Giải thưởng R&D 100 năm 2025, sau đó được sử dụng cho Artemis II và sẽ hỗ trợ các sứ mệnh không gian trong tương lai.

"Thành công của chúng tôi với ILLUMA-T đặt nền tảng cho việc truyền phát video độ phân giải HD đến và đi từ Mặt Trăng", Jade Wang, đồng trưởng nhóm nghiên cứu Nhóm Truyền thông Quang học và Lượng tử, cho biết. "Bạn có thể hình dung tốc độ cho phép phi hành gia Artemis sử dụng để kết nối với bác sĩ, phối hợp các hoạt động nhiệm vụ và phát trực tiếp chuyến đi lên Mặt Trăng".

Trong sứ mệnh Artemis II, một nhóm vận hành chuyên trách của Phòng thí nghiệm Lincoln đảm nhiệm nhiệm vụ theo dõi các vấn đề kết nối kéo dài 10 ngày của phi hành đoàn từ các trạm mặt đất ở Houston (Texas) và White Sands (New Mexico) của Mỹ, thậm chí cả một trạm mặt đất ở Australia giúp quan sát tàu vũ trụ tốt hơn từ bán cầu Nam. Trước khi phóng, nhóm đã thực hiện một loạt mô phỏng từ trước đến khi phóng, hành trình lên Mặt Trăng và trở về, cho đến khi hạ cánh xuống biển vào cuối sứ mệnh.

"Những bài học kinh nghiệm từ sứ mệnh Artemis II sẽ mở đường cho con người quay trở lại bề mặt Mặt Trăng và xa hơn nữa, cuối cùng là đến Sao Hỏa", Khatri nói thêm. "Thông qua các chương trình Artemis, O2O sẽ đặt nền tảng cho kết nối dữ liệu tốc độ cao từ không gian, tạo nên di sản cho thế hệ tương lai".

Tàu Artemis II rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội), đưa bốn phi hành gia bay quanh Mặt Trăng, đánh dấu sứ mệnh có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA).

Nếu không có vấn đề lớn nào khác phát sinh trong Artemis II, NASA sẽ thử nghiệm tàu Orion và các trạm đổ bộ Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất trong nhiệm vụ Artemis III năm 2027. Cơ quan này đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ Mặt Trăng đầu tiên vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV. Đến thập niên 2030, NASA kỳ vọng bắt đầu phát triển các khu định cư, robot tự hành và trạm đổ bộ chở hàng, hướng đến thiết lập sự hiện diện bền vững trên bề mặt Mặt Trăng.

Bảo Lâm tổng hợp
Toàn cảnh Trái Đất nhìn từ Artemis II

Phi hành đoàn Artemis II vượt mốc 'nửa đường tới Mặt Trăng'

Điểm đặc biệt của bốn phi hành gia Artemis II

Chương trình Mặt Trăng mới của Mỹ khác gì 54 năm trước?

Tàu Orion rời quỹ đạo Trái Đất tiến đến Mặt Trăng

Tin Gốc: https://vnexpress.net/cong-nghe-giup-truyen-du-lieu-khi-tau-orion-bay-quanh-mat-trang-5058631.html

Chip mới do GS Joshua Yang, Jian Zhao từ Đại học Nam California (USC) dẫn đầu có thể hoạt động hoàn hảo ở mức nhiệt 700 độ C (khoảng 1300 độ F) - nóng hơn cả dung nham núi lửa và vượt xa mọi tiêu chuẩn chịu nhiệt trên công nghệ chip hiện nay. "Bạn có thể gọi đây là một cuộc cách mạng", Yang nói. "Đây là loại bộ nhớ chịu nhiệt tốt nhất từng được chứng minh".

Cho đến nay, hầu hết chip nhớ trên các thiết bị điện tử hiện đại đều phải đối mặt cùng một hạn chế: nhiệt độ. Theo ScitechDaily, khi nhiệt độ tăng trên 200 độ C, hiệu năng chip bắt đầu suy giảm, thậm chí khiến hệ thống hỏng hóc hơn. Các kỹ sư đã dành hàng thập kỷ để cố gắng vượt qua giới hạn trên nhưng không mấy thành công.

Trong khi đó, công nghệ mới được nghiên cứu ứng dụng memristor, một linh kiện nano có khả năng vừa lưu trữ thông tin vừa thực hiện các phép tính. Về cấu trúc, nó giống như một chồng lớp nhỏ, với hai điện cực bao quanh một lớp gốm mỏng. Nhóm sử dụng vonfram làm điện cực trên cùng, oxit hafni làm lớp cách điện ở giữa và graphene ở dưới cùng. Vonfram nổi tiếng là kim loại có điểm nóng chảy cao nhất, trong khi graphene lại cực kỳ bền và chịu nhiệt tốt.

Sự kết hợp này mang lại kết quả ấn tượng. Chip giữ được dữ liệu đã lưu trữ trong hơn 50 giờ ở nhiệt độ 700 độ C mà không cần thêm tác động bên ngoài. Nó cũng chịu được hơn một tỷ chu kỳ chuyển mạch ở cùng mức nhiệt độ này, đồng thời hoạt động chỉ với 1,5 V.

Bước đột phá này không phải là mục tiêu ban đầu, thay vào đó chỉ là sự tình cờ. Khi đó, đội ngũ chủ yếu nghiên cứu một thiết kế khác dựa trên graphene nhưng không đạt được hiệu quả như mong đợi. Nhưng khi xem xét khả năng chịu nhiệt, họ nhận ra việc tương tác giữa graphene và vonfram có những "hành vi lạ": các nguyên tử vonfram di chuyển về phía bề mặt graphene không thể bám vào, nên đã di chuyển ra xa thay vì tạo thành đường dẫn điện. Điều này ngăn chặn sự hình thành đoản mạch và giữ cho thiết bị hoạt động ngay cả trong điều kiện nhiệt độ cực cao.

Bằng cách sử dụng kính hiển vi điện tử, quang phổ và mô phỏng ở cấp độ lượng tử, nhóm nghiên cứu đã xác nhận chính xác cách thức hoạt động của quá trình này ở cấp độ nguyên tử. "Sau khi xác định các vật liệu khác có tính chất tương tự, việc sản xuất chip chịu nhiệt dựa trên công nghệ này trên quy mô lớn trở nên dễ dàng hơn", theo Yang. "Mức 700 độ C cũng chưa phải là ngưỡng cuối cùng".

Theo chuyên gia này, ngoài ứng dụng cho thiết bị điện tử ở môi trường khắc nghiệt hay các trung tâm dữ liệu trên Trái Đất, công nghệ mới có tiềm năng sử dụng cho các cuộc thám hiểm không gian. Chẳng hạn, sao Kim có nhiệt độ bề mặt nằm trong phạm vi 700 độ C, và các sứ mệnh trước đây đã thất bại một phần vì những thiết bị điện tử thông thường không thể chịu được sức nóng này.

Dù kết quả đầy hứa hẹn, nhóm nghiên cứu cho biết công nghệ này vẫn còn ở giai đoạn sơ khai. Yang nhấn mạnh, chỉ riêng bộ nhớ là chưa đủ để xây dựng một hệ thống máy tính hoàn chỉnh. Các mạch logic chịu nhiệt độ cao cũng cần được phát triển và tích hợp. Ngoài ra, việc chế tạo hiện tại được thực hiện thủ công ở quy mô rất nhỏ trong phòng thí nghiệm, vì vậy việc mở rộng quy mô sản xuất sẽ cần thời gian.

"Đây là bước đầu tiên", Yang cho biết. "Vẫn còn một chặng đường dài phía trước. Nhưng xét về mặt logic, bạn có thể thấy: giờ đây điều đó đã trở nên khả thi. Thành phần còn thiếu đã được tạo ra".

Tin Gốc: https://vnexpress.net/my-phat-trien-chip-chiu-duoc-muc-nhiet-700-do-c-5062078.html

Nhà phân tích nổi tiếng Gene Munster của công ty quản lý tài sản Deepwater Asset Management (Mỹ), nhận định trên CNBC, nếu Steve Jobs được coi là một trong những nhà sáng tạo sản phẩm vĩ đại nhất trong lịch sử hiện đại của Mỹ, Tim Cook có một vai trò rất khác. Thay vì đi theo con đường sản phẩm với độ tinh tế và tiên phong, ông chọn khai thác những gì hiện có, nhưng nâng tầm chúng trở thành biểu tượng, là sản phẩm nhiều người muốn sở hữu và khiến họ gắn bó nếu đã sử dụng.

Cook nổi tiếng ở Thung lũng Silicon với vai trò chuyên gia vận hành, người đã cải tổ chuỗi cung ứng của Apple sau khi gia nhập công ty năm 1998 với tư cách phó chủ tịch điều hành phụ trách bán hàng và vận hành toàn cầu. Khi ông đến, Apple đang trên bờ vực phá sản. Khi ông trở thành CEO năm 2011, giá trị công ty đạt 350 tỷ USD. Còn hiện tại, con số là hơn 4.000 tỷ USD.

"Rất ít người dám đi theo bước chân của Jobs, nhưng cũng không nhiều người làm được điều Cook đã làm, đó là đưa Apple lên tầm cao mới", Business Insider bình luận.

Kế thừa những gì hiệu quả nhất

Cook đã bảo vệ những giá trị cốt lõi mà Jobs đã truyền đạt tại Apple. Nói với CBS Sunday Morning, ông cho biết vẫn coi Apple là đứa con tinh thần của Jobs và bản thân chỉ là người kế thừa.

"Dấu ấn của ông ấy thấm đẫm trong công ty này", Cook nói. "Chúng tôi rất kính trọng ông ấy, luôn là như vậy".

Thực tế, sau 15 năm lãnh đạo, sản phẩm chủ lực của Apple vẫn là iPhone, iPad và máy Mac - những thứ có từ thời Jobs. Di sản của Jobs là trở thành gương mặt đại diện của Apple, tích cực thúc đẩy sự đơn giản, tinh tế trong thiết kế hướng đến người dùng.

Còn Cook biến chúng trở thành biểu tượng địa vị và sự gắn bó, theo Cnet. Các sản phẩm Apple rất được ưa chuộng và bán rất chạy khi ông lên nắm quyền CEO. Tuy nhiên, ông vẫn tập trung vào iPhone, xem đây là trung tâm của tăng trưởng và sử dụng nó như bàn đạp cho hệ sinh thái thiết bị thống nhất mới. Khi iPhone đã nằm trong túi của người dùng, bằng giao diện iOS dễ sử dụng, tính tương thích cao với macOS, watchOS và các nền tảng khác của công ty, người dùng càng gắn bó với dòng điện thoại thông minh này hơn.

Năm 2017, iPhone X mở ra kỷ nguyên mới với thiết kế điện thoại không có nút Home, màn hình tràn viền nhưng giá cao hơn. Lần đầu tiên, giá iPhone chạm mốc 1.000 USD. Các sản phẩm về sau cũng mang dấu ấn riêng, như cụm camera hình vuông, màn hình "tai thỏ" và Dynamic Island. Hàng loạt công ty Android nhanh chóng tung ra sản phẩm tương tự, góp phần lan tỏa iPhone đến nhiều người hơn.

"Nếu bắt chước là hình thức tâng bốc thực tế nhất, giai đoạn của Cook chứng kiến nhiều sản phẩm ra đời với thiết kế công khai giống hệt sản phẩm của Apple", Cnet bình luận. "Xu hướng đó vẫn chưa dừng lại".

iPhone dù không nhiều nâng cấp đột phá vẫn duy trì vị thế thống trị trong gần hai thập kỷ trên thị trường điện thoại thông minh vốn biến động theo từng tháng. Tại nhiều quốc gia, iPhone vẫn là thiết bị bán chạy dù là sản phẩm đắt đỏ.

Năm 2014, Apple giới thiệu Apple Watch, gọi là "sản phẩm cá nhân hóa nhất từng tạo ra". Năm 2016, AirPods ra đời. Trong cả hai trường hợp, Apple đều tham gia vào phân khúc thị trường quen thuộc, nhưng vẫn có thể định giá cao hơn cho một sản phẩm chủ yếu nhắm đến người dùng iPhone và cung cấp những cải tiến vượt trội so với các sản phẩm hiện có.

Dù vẫn có thất bại, chẳng hạn với kính thông minh Vision Pro đắt tiền, nhìn chung mảng thiết bị đeo mang lại thành công lớn cho Apple dưới thời Cook. Doanh thu của bộ phận này đạt hơn 41 tỷ USD trong năm tài chính 2022, chiếm 10% tổng doanh thu và tăng từ 25 tỷ USD ba năm trước đó. Dù giảm xuống còn 35,7 tỷ USD trong năm tài chính 2025, đây vẫn là con số mà các đối thủ mơ ước.

Mảng dịch vụ của Apple cũng thăng hoa dưới thời Cook. Tỷ suất lợi nhuận gộp của Apple, vốn luôn ở mức 38%, đã tăng dần trong những năm qua, đạt 48% trong quý tài chính kết thúc vào tháng 3, có sự đóng góp lớn từ mảng dịch vụ. Doanh thu năm tài chính 2025 của quảng cáo, dịch vụ đám mây, nội dung số và thanh toán tăng 14% lên 109,2 tỷ USD, chiếm 26% tổng doanh thu.

"Thế mạnh cốt lõi của Apple dưới thời Cook là khả năng tích hợp chặt chẽ phần cứng, phần mềm và dịch vụ thành một trải nghiệm người dùng liền mạch", Nitin Seth, CEO công ty tư vấn Incedo và cựu CEO Flipkart, nói với CNBC. "Đó vẫn là một trong những yếu tố khác biệt lớn nhất của công ty".

Bậc thầy ngoại giao

Trong quãng thời gian điều hành Apple, Cook được biết đến là người "lão luyện" về chuỗi cung ứng. Ông đã vạch ra kế hoạch chuyển hướng sản xuất sang Trung Quốc khoảng 25 năm trước và thiết lập quan hệ đối tác với Foxconn. Chuỗi cung ứng vững chắc là yếu tố cho phép công ty sản xuất sản phẩm với quy mô và giá cả đủ để đáp ứng nhu cầu, đặc biệt khi iPhone trở nên phổ biến. Kể cả khi biến động thị trường, Apple vẫn luôn được đối tác ưu tiên.

Ông cũng tìm ra cách để Apple phát triển mạnh mẽ giữa cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung. Mối quan hệ của ông với Tổng thống Donald Trump vốn không hề êm đẹp trong nhiệm kỳ đầu. Nhưng ở nhiệm kỳ thứ hai, ông tham gia quyên góp và cùng với các giám đốc điều hành công nghệ hàng đầu khác tham dự lễ nhậm chức năm 2025. Apple cũng là một trong những nhà tài trợ doanh nghiệp cho dự án phòng khiêu vũ của Nhà Trắng.

Yếu tố then chốt để duy trì thiện cảm của Trump là cam kết trong việc xây dựng nhà máy. Tháng trước, Apple công bố mở rộng chương trình sản xuất tại Mỹ, bổ sung bốn đối tác gồm Bosch, Cirrus Logic, TDK và Qnity Electronics vào chuỗi cung ứng nội địa. Các công ty này sẽ sản xuất vật liệu và linh kiện thiết yếu cho loạt sản phẩm của Apple bán trên toàn thế giới, với kế hoạch đầu tư 400 triệu USD cho chương trình mới này đến năm 2030.

"Tôi luôn là một người hâm mộ lớn của Tim Cook, và cả Steve Jobs nữa", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social hôm 21/4 sau khi Cook thông báo rời vị trí CEO. "Nếu Steve không ra đi sớm và vẫn điều hành công ty thay vì Tim, công ty có lẽ cũng sẽ phát triển tốt, nhưng không thể tốt bằng dưới thời Tim".

Lựa chọn phù hợp của Apple

Dù đạt được thành tựu, chiến lược sản phẩm của Apple thường bị nhận xét là đi sau đối thủ. Trong làn sóng AI, công ty được đánh giá chỉ tích hợp âm thầm vào hệ điều hành thay vì tung ra sản phẩm AI mang tính bước ngoặt, gần như không có phản ứng tức thời đủ mạnh ở cấp độ sản phẩm, khiến hãng tụt nhịp trong cuộc đua định hình trải nghiệm AI mới.

Một vấn đề khác nằm ở cách Apple gắn AI vào hệ sinh thái hiện có thay vì xây dựng một nền tảng AI độc lập đủ sức cạnh tranh. Siri ra mắt sớm nhưng chậm cải tiến so với các mô hình trợ lý ảo dạng chatbot hiện đại. Việc thiếu một mô hình ngôn ngữ lớn mang dấu ấn riêng khiến Apple phụ thuộc vào đối tác.

Tuy nhiên, cách tiếp cận thận trọng cũng phản ánh triết lý nhất quán của Cook: ưu tiên quyền riêng tư và kiểm soát chất lượng. Apple tránh thu thập dữ liệu quy mô lớn như các đối thủ, dẫn đến hạn chế tốc độ phát triển AI. Hãng cũng thường chờ đợi công nghệ đủ chín muồi mới áp dụng. Trong bối cảnh AI đang trở thành lớp giao diện mới của công nghệ, chiến lược này đặt công ty trước áp lực phải chứng minh họ sẽ sớm bắt kịp, hoặc sẽ tái định nghĩa cuộc chơi.

Theo Tripp Mickle, tác giả cuốn After Steve, Tim Cook chú trọng phương pháp hơn là phép màu. "Trong khi Jobs được coi là một nhà đổi mới vĩ đại, người đã giới thiệu những sản phẩm làm thay đổi cả ngành công nghiệp, Cook nổi tiếng với việc dẫn dắt sự thành công về kinh doanh".

Nhiều chuyên gia đánh giá, Cook là lựa chọn đúng đắn của Apple thời hậu Steve Jobs. "Tài năng của Cook không nằm ở việc thiết kế chiếc iPhone tiếp theo, mà ở việc xây dựng chuỗi cung ứng hiệu quả nhất trên thế giới và biến một công ty phần cứng thành một đế chế dịch vụ định kỳ", Chris Ballard, CEO Check Capital Management, nói với Business Insider.

Andrés Avila Páez, nhà đồng sáng lập của Arturito AI, đánh giá di sản của Cook là "kỹ thuật vận hành thuần túy". "Steve Jobs có ý tưởng và tạo ra iPhone. Tim Cook hình dung và thiết kế một thứ thậm chí còn khó hơn: cỗ máy sản xuất và tiêu thụ 200 triệu chiếc mỗi năm mà không gặp sự cố", ông nói.

"Nhiệm vụ của Cook không chỉ là phát triển Apple sau khi Jobs rời đi", Ben Bajarin, CEO công ty nghiên cứu công nghệ tiêu dùng Creative Strategies, viết trên X. "Ông ấy còn bảo tồn càng nhiều bản sắc cốt lõi, giá trị và văn hóa hoạt động của Apple ngày càng tốt lên, dẫn dắt công ty vượt qua một kỷ nguyên hoàn toàn khác".

Tin Gốc: Vnexpress