Phi hành đoàn trên tàu vũ trụ Orion thuộc nhiệm vụ Artemis II đang trong ngày thứ tư trên chuyến bay 10 ngày quay quanh Mặt Trăng. Đây là sự kiện được đánh giá mang tính lịch sử bởi khôi phục lại hoạt động thám hiểm không gian của con người ngoài Trái Đất. Artemis II còn là chuyến bay có người lái lên Mặt Trăng đầu tiên chứng minh tính ưu việt của công nghệ truyền dữ liệu bằng tia laser, hứa hẹn cách mạng hóa cách thức liên lạc giữa các tàu vũ trụ.
Tàu Orion hiện mang theo O2O, hệ thống liên lạc laser được phát triển tại Phòng thí nghiệm Lincoln của của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) phối hợp với Trung tâm không gian Goddard của NASA. Công nghệ này có khả năng truyền dữ liệu băng thông cao hơn từ không gian so với các hệ thống tần số vô tuyến (RF) truyền thống. Trong sứ mệnh Artemis II, O2O sử dụng chùm tia laser để gửi video và hình ảnh độ phân giải cao về bề mặt Mặt Trăng xuống Trái Đất với tốc độ tới 260 Mb/giây (Mbps).
“Truyền dữ liệu trong không gian luôn là một thách thức lớn”, Farzana Khatri, kỹ sư hệ thống trưởng kiêm thành viên cấp cao của Nhóm Truyền thông Quang học và Lượng tử thuộc Phòng thí nghiệm Lincoln, cho biết trên trang MIT. “Cách thức truyền qua RF đã hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình. Phổ tần RF hiện bị tắc nghẽn nghiêm trọng và cũng không hoạt động hiệu quả ở khoảng cách xa hơn trong không gian. Truyền dữ liệu qua laser (lasercom) có thể giải quyết vấn đề”.
Phòng thí nghiệm Lincoln đã phát triển O2O trong hơn hai thập kỷ. NASA tích hợp công nghệ này vào Artemis II và các sứ mệnh trong tương lai nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về thám hiểm không gian đường dài và thu thập dữ liệu lớn.
Tàu vũ trụ Orion đã thu thập được lượng dữ liệu khổng lồ trong ngày đầu tiên của sứ mệnh. Theo Khatri, trước đây, những dữ liệu này nằm trên tàu vũ trụ cho đến khi hạ cánh xuống biển, thậm chí có thể mất nhiều tháng để được chuyển xuống. Nhưng với O2O hoạt động ở tốc độ cao nhất, tất cả dữ liệu có thể đưa xuống Trái Đất trong vòng vài giờ để phân tích. Nhờ đó, NASA có thể “livestream” mọi hoạt động trong sứ mệnh Artemis II.
“Với tốc độ 260 megabit mỗi giây, O2O giúp truyền video độ phân giải cao 4K từ Mặt Trăng”, Steve Horowitz, quản lý dự án O2O, cho biết trên website NASA. “Ngoài video và hình ảnh, O2O sẽ truyền và nhận quy trình, hình ảnh, kế hoạch bay và đóng vai trò là cầu nối giữa Orion và trung tâm điều khiển nhiệm vụ trên Trái Đất”.
Cốt lõi của O2O là thiết bị đầu cuối quang học dạng module linh hoạt và có khả năng mở rộng (MAScOT). Có kích thước bằng một con mèo nhà, MAScOT gồm một kính viễn vọng 4 inch được gắn trên một giá đỡ xoay hai trục (gimbal) với hệ thống quang học phía sau cố định. Gimbal định hướng chính xác kính viễn vọng và theo dõi chùm tia laser, qua đó các tín hiệu liên lạc được phát ra và nhận theo hướng người nhận hoặc người gửi dữ liệu mong muốn. Bên dưới gimbal là hệ thống quang học gồm các thấu kính hội tụ ánh sáng, cảm biến theo dõi, gương chuyển hướng nhanh và một số thành phần khác để định hướng chùm tia laser một cách chính xác.
Theo Axios, MAScOT là một phần của Dự án trình diễn chuyển tiếp truyền laser tích hợp (LCRD), gồm thiết bị đầu cuối dạng modem và bộ khuếch đại ILLUMA-T, được phóng lần đầu lên Trạm Vũ trụ Quốc tế ISS vào tháng 11/2023. Trong 6 tháng tiếp theo, nhóm nghiên cứu của MIT đã thực hiện các thí nghiệm kiểm tra, đánh giá chức năng cơ bản, hiệu suất và tiện ích của hệ thống.
Ban đầu, nhóm đã kiểm tra xem liên kết quang ILLUMA-T đến LCRD có hoạt động ở tốc độ dữ liệu lý tưởng là 622 Mbps tải xuống và 51 Mbps tải lên hay không. Trên thực tế, tốc độ dữ liệu thậm chí còn cao hơn mong đợi với 1,2 Gb/giây (Gbps) tải xuống và 155 Mbps tải lên. MAScOT được vinh danh trong Giải thưởng R&D 100 năm 2025, sau đó được sử dụng cho Artemis II và sẽ hỗ trợ các sứ mệnh không gian trong tương lai.
“Thành công của chúng tôi với ILLUMA-T đặt nền tảng cho việc truyền phát video độ phân giải HD đến và đi từ Mặt Trăng”, Jade Wang, đồng trưởng nhóm nghiên cứu Nhóm Truyền thông Quang học và Lượng tử, cho biết. “Bạn có thể hình dung tốc độ cho phép phi hành gia Artemis sử dụng để kết nối với bác sĩ, phối hợp các hoạt động nhiệm vụ và phát trực tiếp chuyến đi lên Mặt Trăng”.
Trong sứ mệnh Artemis II, một nhóm vận hành chuyên trách của Phòng thí nghiệm Lincoln đảm nhiệm nhiệm vụ theo dõi các vấn đề kết nối kéo dài 10 ngày của phi hành đoàn từ các trạm mặt đất ở Houston (Texas) và White Sands (New Mexico) của Mỹ, thậm chí cả một trạm mặt đất ở Australia giúp quan sát tàu vũ trụ tốt hơn từ bán cầu Nam. Trước khi phóng, nhóm đã thực hiện một loạt mô phỏng từ trước đến khi phóng, hành trình lên Mặt Trăng và trở về, cho đến khi hạ cánh xuống biển vào cuối sứ mệnh.
“Những bài học kinh nghiệm từ sứ mệnh Artemis II sẽ mở đường cho con người quay trở lại bề mặt Mặt Trăng và xa hơn nữa, cuối cùng là đến Sao Hỏa”, Khatri nói thêm. “Thông qua các chương trình Artemis, O2O sẽ đặt nền tảng cho kết nối dữ liệu tốc độ cao từ không gian, tạo nên di sản cho thế hệ tương lai”.
Tàu Artemis II rời bệ phóng tối 1/4 (5h35 ngày 2/4 giờ Hà Nội), đưa bốn phi hành gia bay quanh Mặt Trăng, đánh dấu sứ mệnh có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA).
Nếu không có vấn đề lớn nào khác phát sinh trong Artemis II, NASA sẽ thử nghiệm tàu Orion và các trạm đổ bộ Mặt Trăng trên quỹ đạo Trái Đất trong nhiệm vụ Artemis III năm 2027. Cơ quan này đặt mục tiêu thực hiện chuyến đổ bộ Mặt Trăng đầu tiên vào năm 2028 với nhiệm vụ Artemis IV. Đến thập niên 2030, NASA kỳ vọng bắt đầu phát triển các khu định cư, robot tự hành và trạm đổ bộ chở hàng, hướng đến thiết lập sự hiện diện bền vững trên bề mặt Mặt Trăng.
Bảo Lâm tổng hợp
Toàn cảnh Trái Đất nhìn từ Artemis II
Phi hành đoàn Artemis II vượt mốc ‘nửa đường tới Mặt Trăng’
Điểm đặc biệt của bốn phi hành gia Artemis II
Chương trình Mặt Trăng mới của Mỹ khác gì 54 năm trước?
Dù đang nắm giữ ngôi vương trong làng trình duyệt với thị phần áp đảo, nhưng trình duyệt Chrome vẫn thường xuyên bị phàn nàn vì sự bảo thủ trong việc cập nhật các tính năng tiện ích. Tuy nhiên, bản cập nhật từ ngày 7.4 đã mang đến một 'hơi thở' mới, giải quyết triệt để nỗi ám ảnh về số lượng tab khổng lồ của những người thường xuyên làm việc cường độ cao.
Thay đổi đáng chú ý nhất chính là sự xuất hiện của Vertical Tabs (Tab dọc). Thay vì dồn ép các trang web thành những ô vuông tí hon ở cạnh trên khiến bạn không thể đọc nổi tiêu đề, giờ đây người dùng có thể chuyển dải tab sang thanh bên trái.
Chỉ với một cú nhấp chuột phải và chọn 'Show Tabs Vertically', toàn bộ tiêu đề trang web sẽ hiện ra rõ ràng. Khi cần không gian hiển thị nội dung, thanh bên này có thể thu gọn lại thành một hàng icon (favicon) tinh tế, giúp màn hình trở nên thoáng đãng hơn bao giờ hết.
Không chỉ dừng lại ở việc sắp xếp tab, Google còn nâng cấp mạnh mẽ chế độ đọc (Reading Mode). Thay vì chỉ là một bảng phụ nhỏ bên lề, tính năng này giờ đây cung cấp một giao diện toàn trang, loại bỏ hoàn toàn các quảng cáo gây nhiễu và định dạng rắc rối.
Điểm cộng lớn cho bản cập nhật này là khả năng tùy biến sâu khi người dùng có thể thay đổi phông chữ, màu sắc nền, khoảng cách dòng theo ý thích. Đặc biệt, tính năng chuyển văn bản thành giọng nói (Text-to-speech) cho phép người dùng nghe nội dung trang web như một cuốn sách nói chuyên nghiệp, với quyền lựa chọn giọng đọc và tốc độ phát linh hoạt.
Nhiều chuyên gia công nghệ nhận định, những thay đổi này tuy không quá hào nhoáng nhưng lại cực kỳ thực tế. Google đang tập trung vào việc làm cho Chrome bớt gây phiền nhiễu và hỗ trợ tốt hơn cho các tác vụ hằng ngày. Với những ai dành hàng giờ đồng hồ mỗi ngày trên trình duyệt, đây thực sự là một bản nâng cấp đáng giá.
Theo BGR, mặc dù Google chưa công bố chính thức qua thông cáo báo chí, nhưng nhiều người dùng YouTube Premium đã nhận được email thông báo về sự thay đổi này khi cố gắng nâng cấp lên gói Family.
Cụ thể, gói YouTube Premium Family sẽ tăng từ 22,99 USD lên 26,99 USD mỗi tháng. Người dùng cá nhân cũng sẽ thấy hóa đơn hằng tháng của mình tăng từ 13,99 USD lên 15,99 USD. Đối với gói Premium Lite, mức giá sẽ tăng từ 7,99 USD lên 8,99 USD. Ngoài ra, người đăng ký YouTube Music Premium cũng sẽ phải trả thêm, với mức giá mới là 11,99 USD thay vì 10,99 USD. Gói dành cho sinh viên cũng tăng từ 7,99 USD lên 8,99 USD.
Mức tăng giá cao nhất trong đợt này là 4 USD cho gói Family, đánh dấu lần điều chỉnh giá đầu tiên kể từ năm 2022. Gói đăng ký Premium thông thường đã tăng giá lần gần đây nhất vào năm 2023.
Trong khi việc tăng giá này gây thất vọng cho nhiều người dùng, YouTube vẫn cung cấp lựa chọn tiết kiệm thông qua gói Premium Lite, với các tính năng cơ bản như không có quảng cáo, phát video trong nền và tải xuống video. Gói Premium Lite có thể giúp người dùng tiết kiệm khoảng 7 USD mỗi tháng, tuy nhiên cũng có một số hạn chế về nội dung như không có quyền truy cập YouTube Music và một số tính năng khác.
Với việc YouTube đang nỗ lực chống lại việc sử dụng trình chặn quảng cáo, gói Premium trở thành một lựa chọn hấp dẫn để trải nghiệm YouTube mà không bị làm phiền bởi quảng cáo. Google đã thực hiện nhiều biện pháp để giảm thiểu việc sử dụng trình chặn quảng cáo, bao gồm cả việc chặn người dùng AdBlock trên Chrome.
Mặc dù vậy, việc tăng giá dịch vụ trong bối cảnh lạm phát tăng có thể khiến người dùng phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quyết định nâng cấp hoặc hạ cấp gói đăng ký của mình. Bên cạnh gói đăng ký hằng tháng, người dùng cũng có thể chuyển sang gói hằng năm để giúp tiết kiệm hơn, dĩ nhiên sẽ yêu cầu khoản tiền chi trả ban đầu nhiều hơn.
Hàng chục robot hình người do Trung Quốc sản xuất tham gia cuộc chạy đua bán marathon (21 km) tổ chức ngày 19/4, với khả năng vận động cải thiện rõ rệt so với năm trước, cho thấy bước tiến nhanh của công nghệ chỉ sau một năm.
Ở lần tổ chức đầu tiên hồi năm ngoái, cuộc đua gặp nhiều sự cố. Nhiều robot không thể xuất phát đúng cách, phần lớn không hoàn thành cự ly. Robot nhanh nhất khi đó mất khoảng 2 giờ 40 phút để về đích.
Sau một năm, sự thay đổi diễn ra rõ rệt. Số lượng robot tham gia chạy đua năm nay tăng gấp nhiều lần năm ngoái chỉ có hơn 20. Một số mẫu robot cạnh tranh nhóm đầu, trong đó robot về nhất hoàn thành đường đua trong 50 phút 26 giây. Thành tích này nhanh hơn vài phút so với kỷ lục thế giới bán marathon của Jacob Kiplimo, vận động viên người Uganda vừa lập tại Lisbon tháng trước.
Robot chiến thắng do Honor - nhà sản xuất điện thoại thông minh nổi tiếng của Trung Quốc phát triển. Dù đạt tốc độ cao, robot này vấp ngã ngay trước vạch đích do va vào lan can và cần đến sự hỗ trợ để đứng dậy. Các robot và vận động viên thi đấu trên hai làn riêng để tránh va chạm.
Dù các ứng dụng thương mại của robot hình người vẫn trong giai đoạn thử nghiệm, màn trình diễn tại cuộc đua cho thấy tiềm năng lớn của công nghệ này, từ thay thế lao động trong môi trường nguy hiểm đến ứng dụng trong quân sự.
Trung Quốc đang thúc đẩy phát triển robot hình người với mục tiêu trở thành cường quốc trong lĩnh vực này, thông qua nhiều chính sách hỗ trợ từ trợ cấp đến đầu tư hạ tầng cho doanh nghiệp trong nước.
Xu hướng cũng được thể hiện tại chương trình Gala Tết Nguyên đán của CCTV hồi tháng 2, khi hơn một chục robot hình người của Unitree Robotics trình diễn các động tác võ thuật phức tạp với kiếm, gậy và nhị khúc côn, phối hợp cùng các diễn viên nhí trên sân khấu.
Theo công ty nghiên cứu thị trường công nghệ Counterpoint Research, Trung Quốc đang giữ vị trí áp đảo về triển khai robot hình người, chiếm hơn 80% trong tổng số 16.000 robot được lắp đặt trên toàn cầu năm 2025. Hai công ty dẫn đầu thị trường nội địa là AgiBot và Unitree, mỗi công ty đã xuất xưởng hơn 5.000 robot hình người năm ngoái, mức cao nhất thế giới. Unitree cũng cam kết tăng năng lực sản xuất mỗi năm lên 75.000 robot.
Các công ty Trung Quốc đang nỗ lực phát triển phần mềm AI nhằm giúp robot hình người đạt hiệu quả làm việc cao hơn trong môi trường thực tế. Họ đầu tư mạnh vào việc thu thập dữ liệu thực quy mô lớn, trang bị cảm biến cho công nhân
và triển khai thêm nhiều robot hình người tại các nhà máy.
