Với vị thế “tựa sơn hướng thủy”, Đền Bến Dược nằm phía thượng nguồn sông Sài Gòn. Khác với vẻ lộng lẫy của những khối bê tông ở hạ nguồn, công trình này là sự kết tinh từ trái tim và trí tuệ của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TP.HCM cùng đội ngũ trí thức, nghệ nhân tâm huyết.
Được khởi công vào dịp 103 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19.5.1993), Đền Bến Dược mang sức nặng của lời tri ân. Đó là nơi hơn 45.000 người con từ khắp mọi miền ngã xuống vì nền độc lập của mảnh đất Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định qua 2 cuộc kháng chiến trường kỳ.
Ấn tượng về kiến trúc của Đền Bến Dược không nằm ở sự đồ sộ, mà ở trục đường thẳng tắp, dẫn bước người thăm đi qua từng lớp không gian. Mỗi điểm dừng là một nấc cảm xúc của hành trình tưởng niệm: từ tam quan, nhà văn bia, đến tháp chín tầng, đền chính…
Từ cổng Tam quan, người viếng đi qua Nhà văn bia với khối đá Ngũ Hành Sơn nặng 3,7 tấn. Tại đây, bài văn tế Đời đời ghi nhớ của nhà thơ Viễn Phương khắc trên đá như lời nhắc nhở lặng lẽ: “Chiến thắng lớn từ hy sinh to lớn – Ai đếm khăn tang, ai đong máu chiến trường?”.
Chính lời thơ ấy khiến bước chân chúng tôi chậm lại để suy ngẫm trước khi tiến sâu hơn vào trung tâm của khu tưởng niệm. Đường thẳng này không chỉ là lối đi của kiến trúc, mà còn là hành trình đi vào ký ức, nơi mỗi bước chân là một lần đối diện với sự hy sinh.
Vượt qua khoảng sân rộng là tòa tháp chín tầng cao 39 m vươn mình giữa khuôn viên Đền Bến Dược. Phóng mắt từ đỉnh tháp, ngôi đền nép mình bên dòng sông hiền hòa như chưa từng đi qua khói lửa. Nhờ kiến trúc mở, gió sông Sài Gòn có thể lồng lộng thổi vào từng ngóc ngách, giữ cho không gian luôn thông thoáng.
Bên cạnh đó là đền chính, được bố trí theo kiến trúc hình chữ U. Ở vị trí trung tâm là tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh; xung quanh là 3 mặt tường khắc 45.666 tên các anh hùng liệt sĩ. Hình chữ U như vòng tay lớn, bao bọc những người lính đã về với đất mẹ. Trong số đó, hơn 14.000 người con từ hàng chục tỉnh, thành khác đã nằm lại đất này.
Điểm kết của hành trình tưởng niệm là biểu tượng “Hồn thiêng đất nước” cao 16 m, nặng 243 tấn bằng đá granit. Ở khoảng cách gần, công trình mang dáng dấp giọt nước mắt lặng lẽ rơi. Nhưng lùi ra xa, giọt nước mắt bỗng hóa thành ngọn bút sừng sững, kiên nhẫn viết tiếp những trang sử vàng của dân tộc lên nền trời xanh thẳm Củ Chi.
“Làm sao để đưa hơn 45.000 cái tên vào 3 bức tường của đền chính, mà người đời sau vẫn đọc rõ từng quê quán, đơn vị?”.
Câu hỏi hóc búa đó đã theo kiến trúc sư Khương Văn Mười (nguyên Phó chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam) suốt những năm tháng thiết kế Đền Bến Dược, một công trình của những “lần đầu tiên”.
Trong ký ức của kiến trúc sư Khương Văn Mười, thiết kế Đền Bến Dược là hành trình vượt khó đúng nghĩa. Giữa lúc tư liệu về kiến trúc cổ miền Nam còn khan hiếm, vật liệu xây dựng thiếu thốn khi phải đặt tận Bình Dương, ông cùng các cộng sự đã phải “vừa vẽ, vừa mò mẫm” dưới sự góp ý sát sao của các bậc lão thành cách mạng.
“Lúc đó khó lắm, đền không thể làm quá to, mà chữ phải đủ lớn để đứng dưới nhìn lên vẫn đọc được. Nếu làm chữ lớn thì chỉ ghi được hơn chục ngàn tên là hết chỗ”, kiến trúc sư Khương Văn Mười chia sẻ.
Những ngày ấy, chiếc xe cũ của ông Mười gần như chạy liên tục giữa trung tâm thành phố và công trường. Đường xa, nhiên liệu thiếu, nhưng các cuộc thảo luận về việc đưa đất thiêng từ Điện Biên Phủ, Trường Sơn về hội tụ; về việc bố trí vị trí trang trọng nhất cho các mẹ Việt Nam anh hùng gần bàn thờ Bác Hồ thì chưa bao giờ dừng.
Cuối cùng, họ cũng tìm thấy câu trả lời cho bài toán hóc búa: thiết kế vách bia giật cấp 8 tầng. Thay vì một mặt phẳng gây ngộp, vách đá được chia thành các lớp so le chồng lên nhau. Cách làm này vừa giúp bao quát được tầm mắt, vừa tận dụng tối đa không gian sát trần nhà.
Chính lối xếp giật cấp này đã tạo ra hiệu ứng thị giác “vô tận”. Ở góc nghiêng, các tấm bia trông như những lớp sóng đá chạy dài hút mắt. Hệ thống đèn âm được giấu khéo léo ở các khe giật, rọi ngược từ dưới lên.
Lúc này, chúng tôi không thấy sự nặng nề của những bức tường đá, mà là hàng vạn đốm sáng như những vì sao đêm. Sự sắp xếp ấy buộc người ta phải ngước nhìn, tạo ra tâm thế cung kính tự nhiên.
Khi ngồi nhìn lại công trình mang tính bước ngoặt của đời mình, kiến trúc sư Khương Văn Mười chỉ có một nỗi nuối tiếc: “Hồi đó mải làm quá, gặp gỡ toàn những người nổi tiếng, những bậc tiền bối tâm huyết mà không chụp lại được tấm ảnh nào làm kỷ niệm”.
Nhưng có lẽ, nụ cười nghẹn ngào của những người ở lại khi nhìn tên người thân mình trên bia đá chính là “tấm ảnh” giá trị nhất mà ông Mười đã lưu giữ được.
Gần 30 năm, Đền Bến Dược vẫn nằm lặng lẽ giữa khu di tích anh hùng, ôm theo nghĩa tình sâu nặng được gửi gắm trong từng ý tứ của tiền nhân.
Không chỉ là nơi lưu giữ ký ức, nơi đây còn trở thành điểm chạm để những thế hệ hôm nay tìm về, lắng nghe và thấu hiểu quá khứ.
Cô Ngô Thị Đan Phượng, giáo viên Trường THCS Trần Huy Liệu, chia sẻ rằng đến tham quan và tìm hiểu Đền Bến Dược là dịp để các em học sinh chạm vào chiều sâu lịch sử.
“Tôi mong các em lắng lại để cảm nhận những mất mát, hy sinh của các anh hùng liệt sĩ. Từ đó, mỗi em sẽ tự soi lại mình, nhận ra trách nhiệm trong việc gìn giữ, bảo vệ và góp phần xây dựng đất nước hôm nay và mai sau”, cô Phượng nói.
Giờ đây, khi những chuyến xe buýt đường thủy đưa du khách ngược dòng Sài Gòn, Đền tưởng niệm Bến Dược không còn là điểm đến xa xôi. Ngôi đèn này đã trở thành một phần không thể tách rời trong mạch sống của TP.HCM.
Phong trào xây dựng nhà yến ở Gia Lai phát triển rầm rộ tại khu vực phía tây trong nhiều năm gần đây. Xuất phát từ hiệu quả kinh tế cao ở địa phương, nhiều người dân đã mạnh dạn đầu tư vào lĩnh vực này.
Anh Nguyễn Văn Dũng (xã Chư Sê) cho biết ban đầu gia đình chỉ cải tạo nhà ở, dành khoảng 150 m² để nuôi yến. "Sản lượng rất tốt, mỗi năm thu hơn 30 kg. Sau đó chúng tôi đầu tư thêm 2 nhà yến với tổng diện tích hơn 800 m². Tuy nhiên, 2 năm gần đây sản lượng giảm rõ rệt, có nhà giảm tới 40%, đàn yến tăng rất chậm", anh Dũng nói.
Theo nhiều chuyên gia và người có kinh nghiệm, khu vực phía tây Gia Lai có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển nghề nuôi chim yến như môi trường trong lành, khí hậu ôn hòa, diện tích rừng và đồng ruộng lớn, là nguồn cung cấp côn trùng dồi dào.
Chi phí đầu tư nhà yến ở Gia Lai khá lớn, khoảng 3,5 triệu đồng/m² xây dựng và 1,2 triệu đồng/m² cho thiết bị, chưa tính tiền đất. Nhiều hộ đã đầu tư hàng tỉ đồng. Thống kê chưa đầy đủ cho thấy khu vực này hiện có khoảng trên dưới 2.000 nhà yến, sản lượng khoảng 7.000 kg/năm, tập trung ở các địa bàn Chư Sê, Đức Cơ, Ia Pa, Chư Pah, Chư Prông, Krông Pa và Ayun Pa.
Theo tính toán của người nuôi yến lâu năm, một nhà yến Gia Lai thông thường phải mất khoảng 3 năm mới ổn định đàn và bắt đầu hoàn vốn. Tuy nhiên, nhiều nhà yến mới xây vài năm gần đây không đạt được mức tăng đàn như kỳ vọng, khiến thời gian hoàn vốn kéo dài hơn.
Việc nhà yến Gia Lai giảm sản lượng và đàn yến tăng chậm đã khiến nhiều nhà đầu tư chịu thiệt hại đáng kể.
Anh Nguyễn Văn Hiếu (phường Pleiku) đầu tư xây nhà yến tại xã Đức Cơ chia sẻ: "Chúng tôi mua đất hơn 500 triệu đồng, đầu tư thêm khoảng 1,5 tỉ đồng xây nhà yến. Nhưng sau 3 năm, mỗi năm chỉ thu vài trăm tổ, thấp hơn nhiều so với kỳ vọng. Đây là khoản đầu tư thất bại, bán cũng khó mà giữ lại cũng không hiệu quả".
Trong khi đó, anh Nguyễn Đình Kỳ (xã Ia Dom) cho biết gia đình đến với nghề nuôi yến từ năm 2015 một cách tình cờ. Sau khi thấy hiệu quả, gia đình tiếp tục đầu tư, nâng tổng diện tích lên hơn 1.000 m². "Trước đây giá yến thô 22 - 25 triệu đồng/kg, thu nhập ổn định. Nay giá chỉ còn 13 - 15 triệu đồng/kg, sản lượng lại giảm 20 - 30% trong 2 năm qua", anh Kỳ nói.
Trao đổi với PV Thanh Niên ngày 14.4, ông Trần Phước Sỹ, Chủ tịch Hiệp hội yến sào Quảng Đà, xác nhận tình trạng nhà yến Gia Lai giảm sản lượng và số lượng đàn yến là có thật.
Theo ông Sỹ, nguyên nhân chính là biến đổi khí hậu và việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khiến côn trùng, nguồn thức ăn của chim yến, suy giảm. Điều này buộc chim phải bay xa tìm thức ăn, thậm chí chuyển sang khu vực khác có điều kiện tốt hơn.
Ngoài ra, việc phát triển nhà yến ở Gia Lai ồ ạt, thiếu kiểm soát trong những năm gần đây khiến số lượng nhà yến vượt quá khả năng đáp ứng của đàn chim, dẫn đến cạnh tranh và tăng đàn chậm.
"Thời điểm này, người dân không nên tiếp tục xây mới mà cần tập trung chăm sóc các nhà yến hiện có, như kiểm tra hệ thống âm thanh, phun sương tạo ẩm… để giữ đàn yến ổn định", ông Sỹ khuyến nghị.
Ngày 16-4, lãnh đạo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng Buôn Ma Thuột cho biết đang kiểm tra, xử lý thông tin phản ánh việc có cá nhân tự ý múc đất trong lòng hồ thủy lợi đem bán.
Theo ghi nhận trong nhiều ngày tại khu vực lòng hồ thủy lợi Ea Tam, việc múc đất tại lòng hồ rồi dùng hàng chục xe tải chở đi bán diễn ra rất ngang nhiên, công khai.
Trong ngày 15-4, tại khu vực lòng hồ Ea Tam, một máy múc liên tục đào đất tại những vị trí trũng, nơi còn đọng nước, rồi đổ trực tiếp lên các xe tải.
Từ trên cao có thể thấy rõ các tuyến đường đất tạm được mở vòng quanh lòng hồ. Tại một điểm giao nhau, nhiều xe tải dừng chờ, lần lượt tiến vào vị trí máy múc để nhận đất.
Có thời điểm 2 - 3 xe tải cùng "xếp tài" tại khu vực khai thác, phía ngoài còn nhiều xe xếp hàng chờ hoặc đang chở đất đi bán.
Khu vực lòng hồ bị đào xới nham nhở, tạo thành các hố sâu xen kẽ vũng nước. Dấu vết bánh xe cày nát nền đất, hình thành nhiều lối đi tạm chằng chịt.
Sau khi nhận đất, các xe tải chở đến những khu vực lân cận hoặc cách xa 10 - 15km để bán, giá đất cũng thay đổi tùy theo quãng đường vận chuyển.
Sau nhiều lần "truy vết", phóng viên đã nắm được hành trình tiêu thụ số đất lấy từ lòng hồ Ea Tam. Lộ trình chung là các xe tải di chuyển theo đường công vụ ra khu dân cư phía trên. Ghi nhận cho thấy nhiều xe chạy ra đường chính sát khu dân cư, cuốn theo bụi đất mù mịt.
Một số xe chạy ra đại lộ Võ Nguyên Giáp, tiếp tục di chuyển theo đường Lê Duẩn (quốc lộ 14) hướng về phường Thành Nhất rồi rẽ vào các hẻm trên đường Nguyễn Khoa Đăng để đổ đất, sau đó quay lại tiếp tục vận chuyển.
Chúng tôi cũng ghi nhận nhiều chuyến xe chạy theo đại lộ Đông - Tây ra quốc lộ 26, hướng đi Khánh Hòa, để san lấp tại khu vực phường Tân Lập. Xung quanh khu vực này xuất hiện nhiều điểm đổ đất với quy mô lớn.
Theo tìm hiểu, hồ thủy lợi Ea Tam là dự án được UBND tỉnh Đắk Lắk phê duyệt năm 2017, khởi công ngày 5-3-2020 với tổng mức đầu tư 1.468,5 tỉ đồng. Công trình có dung tích hơn 1 triệu m³ nước, phục vụ tưới tiêu, cấp nước sinh hoạt và điều hòa cảnh quan đô thị Buôn Ma Thuột.
Đến ngày 14-3-2025, dự án đã chặn dòng, bắt đầu tích nước. Tuy nhiên nhiều hạng mục vẫn chưa hoàn thiện, trong đó có các tuyến đường quanh hồ và việc xử lý cao trình đáy hồ. Hiện dự án do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng Buôn Ma Thuột làm chủ đầu tư.
Theo tìm hiểu, tại dự án có một gói thầu nạo vét lòng hồ, tuy nhiên nhà thầu đã có văn bản xin tạm dừng thi công. Việc một cá nhân được gọi là "Chung miền Tây" đưa máy móc vào múc đất, vận chuyển đi bán không liên quan đến gói thầu này và chưa rõ được cơ quan nào cho phép. Đáng nói, chủ đầu tư không hề biết có việc múc đất lòng hồ tại dự án này đem đi bán.
Trong vai người cần mua đất san lấp, phóng viên liên hệ thì người tên "Chung miền Tây" báo giá khoảng 800.000 đồng/xe 7m³, nếu lấy số lượng lớn có thể giảm giá.
Khi được hỏi vì sao bán đất ở cự ly khá gần nhưng giá cao, "Chung miền Tây" cho rằng "vấn đề phức tạp", để có đất bán cũng "nhiều vấn đề". Tuy nhiên người này nói nếu khách thiện chí và lấy số lượng lớn thì có thể thương lượng để chốt mức giá phù hợp.
Trao đổi với phóng viên, lãnh đạo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng Buôn Ma Thuột cho biết chưa nắm được việc có cá nhân tự ý múc đất trong lòng hồ đem bán. "Hiện gói thầu nạo vét đã tạm dừng. Nếu có việc khai thác đất trái phép, đơn vị sẽ phối hợp cơ quan chức năng kiểm tra, xử lý", vị này nói.
Về đề nghị cung cấp hồ sơ liên quan gói thầu nạo vét như khối lượng đất bùn cần múc, nơi đổ thải..., chủ đầu tư cho biết sẽ cung cấp sau.
Liên quan đến vụ việc, lãnh đạo UBND phường Buôn Ma Thuột cho biết hiện dự án hồ thủy lợi Ea Tam đang trong quá trình thi công. Dự án do Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng Buôn Ma Thuột làm chủ đầu tư, đơn vị này chịu hoàn toàn trách nhiệm trong việc quản lý khu vực lòng hồ và phạm vi dự án.
Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia cho biết hôm nay 6-4, từ Thanh Hóa đến TP Đà Nẵng và phía đông các tỉnh từ Quảng Ngãi đến Đắk Lắk nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt.
Nhiệt độ cao nhất 35-37 độ C, có nơi trên 39 độ C, độ ẩm thấp nhất từ 40-45%.
Miền Nam nắng nóng diện rộng. Đông Nam Bộ nắng nóng với nhiệt độ cao nhất 35-36 độ C, có nơi trên 36 độ C, độ ẩm thấp nhất từ 45-50%.
Cao nguyên Trung Bộ nắng nóng vài nơi với nhiệt độ cao nhất có nơi trên 35 độ C.
Ngoài ra tại khu vực Tây Bắc Bộ và đồng bằng Bắc Bộ xuất hiện nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt và đang mở rộng ra nhiều nơi.
Nắng nóng ở các khu vực trên khả năng kéo dài trong nhiều ngày tới.
Do ảnh hưởng của nắng nóng và nắng nóng gay gắt kết hợp với độ ẩm trong không khí giảm thấp nên nguy cơ xảy ra cháy nổ ở khu vực dân cư do nhu cầu sử dụng điện tăng cao. Ngoài ra, nắng nóng còn có thể gây mất nước đối với cơ thể người khi tiếp xúc lâu với nền nhiệt độ cao.
Nhiệt độ dự báo trong các bản tin nắng nóng và nhiệt độ cảm nhận thực tế ngoài trời có thể chênh lệch từ 2-4 độ C, thậm chí có thể cao hơn phụ thuộc vào các điều kiện mặt đệm như bê tông, đường nhựa.
TP Hà Nội có mây, ngày nắng nóng. Nhiệt độ thấp nhất 24-26 độ C, cao nhất 34-36 độ C.
Tây Bắc Bộ có mây, ngày nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt. Nhiệt độ thấp nhất 21-25 độ C, cao nhất 33-38 độ C.
Đông Bắc Bộ có mây, ngày nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt. Nhiệt độ thấp nhất 23-26 độ C, cao nhất 35-36 độ C.
Thanh Hóa đến Huế có mây, ngày nắng nóng, có nơi nắng nóng gay gắt. Nhiệt độ thấp nhất 24-27 độ C, cao nhất 35-39 độ C.
Duyên hải Nam Trung Bộ có mây, ngày nắng nóng, phía bắc có nơi nắng nóng gay gắt. Nhiệt độ thấp nhất 24-27 độ C, cao nhất 35-39 độ C.
Cao nguyên Trung Bộ có mây, ngày nắng, có nơi nắng nóng. Nhiệt độ thấp nhất 19-22 độ C, cao nhất 32-35 độ C.
Nam Bộ có mây, ngày nắng, có nơi nắng nóng. Nhiệt độ thấp nhất 24-27 độ C, cao nhất 32-36 độ C.
TP.HCM có mây, ngày nắng nóng. Nhiệt độ thấp nhất 24-26 độ C, cao nhất 34-36 độ C.
