Chỉ vài năm trước, dọc quốc lộ 14 từ đô thị Pleiku xuống Đắk Nông, hình ảnh quen thuộc không còn là những đồi tiêu xanh tốt mà là các vườn tiêu trụi lá, trụ trơ giữa nắng gió. Đây là hậu quả của một cuộc khủng hoảng nông nghiệp nghiêm trọng khi hàng ngàn ha hồ tiêu chết vì dịch bệnh và giá tiêu lao dốc.
Giai đoạn 2014 – 2015, giá tiêu từng đạt đỉnh 200.000 – 250.000 đồng/kg, kéo theo làn sóng mở rộng diện tích ồ ạt. Tại Gia Lai, diện tích hồ tiêu vượt quy hoạch gấp đôi, lên hơn 12.000 ha năm 2017. Người dân vay vốn, phá cà phê, mua đất trồng tiêu, trong khi giống và kỹ thuật thiếu kiểm soát.
Hệ quả đến rất nhanh. Dịch bệnh “chết nhanh, chết chậm” lan rộng, cộng thêm mưa kéo dài gây ngập úng khiến gần 10.200 ha hồ tiêu Tây nguyên bị thiệt hại, Gia Lai trở thành tâm điểm. Cùng lúc, giá tiêu lao dốc, từ hơn 200.000 đồng/kg xuống chỉ còn 36.000 – 40.000 đồng/kg vào năm 2020.
Không ít gia đình rơi vào cảnh khánh kiệt vì hồ tiêu, buộc phải bán tháo tài sản hoặc giao lại cho ngân hàng xử lý, rồi đi làm thuê xa để trả nợ. Tổng dư nợ của các hộ trồng tiêu trên địa bàn Tây nguyên ước khoảng 12.000 tỉ đồng. Diện tích hồ tiêu tại Gia Lai cũng thu hẹp chỉ còn vài ngàn ha, phần lớn sinh trưởng kém, phát triển cầm chừng.
Dù trải qua giai đoạn lao dốc, cây tiêu Gia Lai đang dần hồi sinh. Những nông dân kiên trì, canh tác bài bản, không chạy theo phong trào đã chứng minh vùng đất đỏ bazan ở Chư Sê, Chư Pưh… vẫn phù hợp với cây “vàng đen”.
Sau những năm lao dốc, giá tiêu hiện đã phục hồi mạnh, tạo động lực cho người trồng quay lại với loại cây này. Tại xã Ia Ko, ông Nguyễn Tấn Lục duy trì canh tác tiêu theo hướng hữu cơ với khoảng 700 trụ. Nhờ đó, vườn tiêu phát triển ổn định, ít sâu bệnh.
Vụ này, mỗi trụ cho khoảng 3 kg tiêu tươi, với giá tiêu dao động 140.000 – 150.000 đồng/kg, gia đình ông Lục ước thu hơn 300 triệu đồng, mức thu nhập từng khó tưởng tượng chỉ vài năm trước.
Câu chuyện của ông Lục không phải ngoại lệ. Ông Nguyễn Kim Anh, Trưởng phòng Kinh tế xã Kon Gang, cho biết toàn xã có khoảng 650 ha hồ tiêu, trong đó hơn 600 ha đang kinh doanh. Năng suất bình quân đạt khoảng 4 tấn/ha. Dù thời tiết bất lợi và nhiều diện tích đã già cỗi, nhưng với giá tiêu ở mức 150.000 – 160.000 đồng/kg, người dân vẫn phấn khởi bước vào vụ thu hoạch.
Theo ông Hoàng Phước Bính, nguyên Phó chủ tịch Thường trực Hiệp hội Hồ tiêu Chư Sê, giá tiêu trong nước hiện dao động khoảng 150.000 – 152.000 đồng/kg, mức cao nhất từ đầu năm.
“Diễn biến này phản ánh rõ quy luật cung – cầu khi nguồn cung toàn cầu suy giảm sau nhiều năm giá thấp và dịch bệnh. Sản lượng hồ tiêu năm 2025 ước giảm 10 – 15%, thậm chí một số vùng giảm mạnh hơn do thời tiết bất lợi và diện tích già cỗi. Trong khi đó, diện tích trồng mới những năm gần đây chưa đủ bù đắp sản lượng thiếu hụt. Chính sự thu hẹp nguồn cung đã giúp giá tiêu duy trì ở mức cao, tạo lợi thế cho người sản xuất”, ông Bính nói.
Hiện tổng diện tích hồ tiêu Gia Lai khoảng 8.500 ha, sản lượng năm 2025 ước đạt trên 27.000 tấn. Tỉnh định hướng đến năm 2030 ổn định diện tích khoảng 10.000 ha, tập trung vào canh tác hữu cơ, ứng dụng công nghệ cao và nâng chất lượng sản phẩm.
Sau cú “vấp ngã” do phát triển nóng, nông dân Gia Lai đã rút ra bài học quan trọng: không chạy theo phong trào mà hướng tới sản xuất bền vững. Với đà tăng của giá tiêu hiện nay, cùng sự thay đổi trong tư duy canh tác, “vàng đen” đang dần lấy lại vị thế, mở ra hy vọng phục hồi ổn định cho ngành hồ tiêu trong thời gian tới.
Nội dung được nêu trong công văn Cục Hàng không gửi Bộ Xây dựng, dự kiến áp dụng đến hết 30/6 nếu được thông qua. Theo đề xuất, toàn bộ chuyến bay nội địa sẽ được giảm 15% giá dịch vụ điều hành bay và 20% phí cất, hạ cánh tại các sân bay trên cả nước.
Theo tính toán, nếu triển khai trong ba tháng, doanh thu của các đơn vị khai thác hạ tầng sẽ giảm. Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) dự kiến giảm khoảng 30 tỷ đồng, Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV) giảm 45,6 tỷ đồng; các đơn vị SAC và VDO (thuộc Tập đoàn Sun Group) giảm khoảng 2,7 tỷ đồng.
Tuy vậy, Cục Hàng không cho rằng mức ảnh hưởng không lớn. Dẫn số liệu của ACV giai đoạn 2023-2025, cơ quan này cho biết chi phí chiếm khoảng 52% doanh thu, phần chênh lệch thu - chi mỗi năm vẫn nộp ngân sách bình quân khoảng 1.353 tỷ đồng.
Ngoài ra, các đơn vị nói trên đang được giảm 50% phí nhượng quyền khai thác cảng hàng không. Do đó, việc giảm giá dịch vụ lần này được đánh giá không ảnh hưởng đáng kể đến cân đối tài chính của hoạt động khai thác hạ tầng do Nhà nước quản lý.
Song song, Cục Hàng không đề xuất Bộ Xây dựng báo cáo Chính phủ cho phép áp dụng phụ thu nhiên liệu với vé nội địa hạng phổ thông cơ bản trong 3 tháng. Khoản phụ thu sẽ tính theo chi phí nhiên liệu thực tế và nằm ngoài khung giá trần hiện hành.
Theo cơ quan này, căng thẳng tại Trung Đông khiến giá nhiên liệu hàng không Jet A-1 biến động mạnh, duy trì ở mức cao tại châu Á và gây áp lực lớn lên các hãng bay. Vì vậy, cơ chế phụ thu được xem là giải pháp tạm thời, linh hoạt để ứng phó với biến động chi phí.
Tại buổi làm việc với Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà chiều 17/4, Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho biết ngành y tế đang đẩy mạnh tiếp cận các công nghệ điều trị hiện đại nhằm nâng cao năng lực chẩn đoán và điều trị trong nước.
Một trong những hướng được đề cập là việc tham gia các chương trình thử nghiệm lâm sàng quốc tế đối với vaccine mRNA điều trị ung thư và các vaccine thế hệ mới, qua đó từng bước tiếp cận các phương pháp điều trị cá thể hóa đang được nghiên cứu trên thế giới.
Ở mảng điều trị, ngành y tế đã chủ động lựa chọn và triển khai các hướng thử nghiệm lâm sàng đối với các công nghệ mới. Trọng tâm là liệu pháp tế bào miễn dịch CAR-T và liệu pháp tế bào gốc, trong đó có chương trình hợp tác với Nhật Bản, cùng với các công nghệ in 3D và cá thể hóa trong chấn thương chỉnh hình.
Song song, trí tuệ nhân tạo đang được ứng dụng trong giải trình tự gen thế hệ mới nhằm hỗ trợ điều trị ung thư và tầm soát trước sinh, góp phần nâng cao khả năng phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.
Theo Bộ trưởng, các hoạt động trên nằm trong kế hoạch triển khai Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Sau khi rà soát danh mục công nghệ chiến lược, Bộ Y tế đã lựa chọn các lĩnh vực cần thiết, có khả năng đáp ứng trực tiếp nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân.
Trong lộ trình này, việc tham gia các chương trình thử nghiệm lâm sàng quốc tế, trong đó có vaccine mRNA điều trị ung thư và các vaccine thế hệ mới, được xem là bước tiếp cận nhằm từng bước nâng cao năng lực nghiên cứu và ứng dụng công nghệ trong nước.
Bộ trưởng Y tế cũng cho biết hệ thống y tế trong nước đã có bước phát triển, tạo nền tảng tiếp cận công nghệ cao. Năm 2025, tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt trên 95%, số bác sĩ đạt 15 người trên 10.000 dân, nhiều kỹ thuật chuyên sâu đã được triển khai tại các cơ sở khám chữa bệnh.
Bộ Y tế đang xây dựng lộ trình thực hiện chính sách miễn viện phí và thí điểm để bảo hiểm y tế chi trả các dịch vụ tầm soát, chẩn đoán sớm. Cùng với đó, ngành y tế đẩy mạnh chuyển đổi số khi phần lớn bệnh viện đã triển khai hồ sơ bệnh án điện tử, hàng chục triệu hồ sơ sức khỏe cá nhân được thiết lập, hướng tới hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế.
Ngành y tế dự kiến đầu tư phát triển 5 đại học trọng điểm lĩnh vực y dược, trình Thủ tướng phê duyệt trong quý 4/2026, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và nguồn nhân lực.
Phó thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà lưu ý ngành y tế cần đặc biệt quan tâm chế độ đãi ngộ cho đội ngũ cán bộ y tế, nhất là nhân viên y tế tuyến cơ sở. Bộ Y tế cũng cần rà soát tổng thể nguồn lực để phân định rõ phần tự chủ của cơ sở khám chữa bệnh và phần ngân sách nhà nước ưu tiên cho phòng chống dịch, y tế dự phòng và tuyến cơ sở.
Phó thủ tướng yêu cầu ngành y tế xây dựng chiến lược dài hạn về phát triển nhân lực, trong đó xem xét hỗ trợ tài chính cho sinh viên y khoa cam kết làm việc tại cơ sở y tế. Ngành cũng cần sớm hoàn thiện hồ sơ bệnh án điện tử, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư để phục vụ quản lý, theo dõi, đánh giá sức khỏe người dân, nhất là trong triển khai khám sức khỏe định kỳ và tầm soát bệnh.
"Ngành y tế cần chuyển mạnh từ chữa bệnh sang phòng bệnh, tiến tới mục tiêu khám, sàng lọc sức khỏe định kỳ miễn phí cho người dân", Phó thủ tướng nói và yêu cầu xử lý triệt để tình trạng thiếu thuốc, vật tư y tế.
Một nhiệm vụ cấp bách khác là chuẩn bị điều kiện đưa vào vận hành Bệnh viện Bạch Mai 2 và Việt Đức 2, trong đó bảo đảm nguồn nhân lực trước mắt và lâu dài. Phó thủ tướng cũng yêu cầu có cơ chế mạnh mẽ thúc đẩy phát triển kinh tế tư nhân, đẩy mạnh xã hội hóa y tế để giảm tải cho khu vực công và nâng cao hiệu quả cung ứng dịch vụ y tế.
Ngày 23.4, Sở Y tế TP.HCM cho biết đã công bố quyết định kỷ luật khiển trách đối với ông Dương Thanh, Giám đốc Bệnh viện đa khoa Bà Rịa.
Theo đó, ông Dương Thanh, với vai trò là Giám đốc Bệnh viện đa khoa Bà Rịa nhưng chưa thực hiện đúng, chưa thực hiện đầy đủ chức trách, nhiệm vụ được giao. Ông để xảy ra những sai phạm, thiếu sót trong quá trình quản lý, điều hành ở một số lĩnh vực. Cụ thể là công tác tổ chức cán bộ; tài chính; đấu thầu, mua sắm thiết bị y tế, xây dựng, sửa chữa cơ bản; chuyên môn khám chữa bệnh; công tác dược; công tác tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh; công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực…
Những sai phạm này được nêu tại kết luận số 1432 ngày 30.1 của Sở Y tế về việc kiểm tra toàn diện hoạt động Bệnh viện đa khoa Bà Rịa. Các thiếu sót, vi phạm trên có tính chất kéo dài, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý và uy tín của Bệnh viện đa khoa Bà Rịa.
Ngoài ra, Sở Y tế TP.HCM còn có văn bản phê bình, rút kinh nghiệm đối với 3 Phó giám đốc Bệnh viện đa khoa Bà Rịa.
Kết luận kiểm tra toàn diện đối với Bệnh viện đa khoa Bà Rịa, trong giai đoạn từ 1.1.2024 đến 30.9.2025 của Sở Y tế TP.HCM, cho thấy nhiều sai phạm về tài chính, tổ chức cán bộ, khám chữa bệnh, dược và đấu thầu...
Về tài chính, bệnh viện bị đánh giá có hệ thống kiểm soát nội bộ yếu kém, việc cập nhật các quy định pháp luật về kế toán, thuế và quản lý tài sản công còn chậm và thiếu chính xác. Sự phối hợp giữa các phòng ban không đồng bộ khiến số liệu kế toán thiếu minh bạch, tiềm ẩn rủi ro pháp lý. Đáng chú ý, bệnh viện chưa tuân thủ đầy đủ quy định về thuế, có nguy cơ bị truy thu và xử phạt.
Tính đến cuối tháng 9.2025, bệnh viện đã mất khả năng thanh toán hơn 97 tỉ đồng nợ cho các nhà cung cấp. Đồng thời, đơn vị còn ghi nhận doanh thu từ bảo hiểm y tế cao hơn thực tế trong nhiều năm, với tổng số tiền phải điều chỉnh giảm hơn 104 tỉ đồng. Sai sót này bị xác định là nghiêm trọng, làm sai lệch báo cáo tài chính, ảnh hưởng đến việc xác định lợi nhuận, trích lập quỹ và mức độ tự chủ tài chính, vi phạm quy định của luật Kế toán 2015.
Ngoài ra, việc quản lý thu chi chưa chặt chẽ, chi trả thu nhập và chế độ cho viên chức thiếu rà soát, một số khoản chi cho đối tượng ngoài chưa được quy định rõ ràng, công khai trong quy chế nội bộ.
Trong lĩnh vực khám chữa bệnh, bệnh viện cũng bộc lộ nhiều hạn chế như quản lý hồ sơ bệnh án chưa đảm bảo, thiếu giám sát thực hiện phác đồ chuyên môn, bố trí nhân lực và cơ sở vật chất tại khoa cấp cứu chưa phù hợp. Công tác dinh dưỡng, kiểm soát nhiễm khuẩn và quản lý chất lượng còn nhiều bất cập, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn người bệnh.
Lĩnh vực dược cũng tồn tại nhiều vấn đề trong bảo quản thuốc, hoạt động dược lâm sàng, quản lý sử dụng thuốc và kháng sinh; một số gói thầu thuốc không đạt tỷ lệ thực hiện tối thiểu.
Sở Y tế TP.HCM yêu cầu bệnh viện làm rõ trách nhiệm tập thể, cá nhân liên quan, xây dựng kế hoạch khắc phục, thu hồi các khoản chi sai, đồng thời cân đối tài chính để từng bước xử lý khoản nợ lớn, đảm bảo hoạt động ổn định và đúng quy định.
