Một chế độ ăn hợp lý vừa giúp ổn định chỉ số glucose máu, vừa đảm bảo thể lực cho người bệnh tiểu đường.
Theo thạc sĩ – bác sĩ Nguyễn Thị Hải Yến, Bệnh viện đa khoa quốc tế Vinmec Smart City, bệnh tiểu đường là một nhóm bệnh rối loạn chuyển hóa đặc trưng bởi tình trạng tăng glucose máu mạn tính, kết hợp với rối loạn chuyển hóa carbohydrat, protein và lipid. Tình trạng này kéo dài sẽ gây tổn thương, suy yếu chức năng của nhiều cơ quan, đặc biệt là tim, mắt, thận và thần kinh.
Trong quá trình điều trị, chế độ ăn là yếu tố quan trọng nhất nhằm điều chỉnh đường huyết, duy trì cân nặng lý tưởng và đảm bảo sức khỏe cho người bệnh. Trước đây, nhiều bệnh nhân thường ăn kiêng quá mức dẫn đến thiếu chất hoặc hạ đường huyết đột ngột, điều này cũng rất nguy hiểm. Do đó, một chế độ dinh dưỡng đúng đắn phải đạt được sự cân bằng, không gây tăng đường huyết sau ăn và cũng không gây hạ đường huyết khi xa bữa ăn.
Chế độ dinh dưỡng của người bệnh cần tuân thủ các nguyên tắc cơ bản sau để đạt hiệu quả điều trị tốt nhất:
Theo bác sĩ Yến, để quản lý đường huyết và cân nặng, người bệnh nên nạp khoảng 30 kcal/kg trọng lượng mỗi ngày.
Cơ cấu bữa ăn cần tuân thủ theo tỷ lệ: Ưu tiên 50 – 60% chất bột đường (loại hấp thu chậm), 15 – 20% đạm để giữ cơ và 20 – 30% chất béo để bảo vệ tim mạch.
Không phải loại tinh bột nào cũng có tác dụng như nhau đối với đường huyết. Bác sĩ Yến khuyên người bệnh nên ưu tiên thực phẩm có chỉ số đường huyết (GI) thấp (< 55%) như gạo lứt, ngũ cốc nguyên hạt, bánh mì đen giúp đường huyết tăng từ từ. Ngược lại, cần hạn chế thực phẩm có GI cao (> 70%) như đường kính, bánh kẹo, nước ngọt, vải, nhãn và các loại tinh bột tinh chế (bánh mì trắng, bột dong).
Để kiểm soát đường huyết hiệu quả, mọi người nên ưu tiên kết hợp đạm từ thịt nạc, cá, trứng với các loại đậu, đỗ; đồng thời thay thế mỡ động vật bằng chất béo lành mạnh từ dầu thực vật hoặc cá.
Ngoài ra, cần bổ sung ít nhất 450 g rau xanh mỗi ngày và ưu tiên ăn rau trước bữa chính để làm chậm quá trình hấp thu đường. Với trái cây, nên chọn các loại ít ngọt như ổi, thanh long, bưởi và nên ăn nguyên miếng thay vì ép lấy nước để tận dụng tối đa lượng chất xơ quý giá.
Bác sĩ Yến cho biết, để tránh tình trạng đường huyết dao động quá lớn, người bệnh cần có kế hoạch phân bổ bữa ăn hợp lý, cụ thể:
Phân bổ bữa ăn: Duy trì 3 bữa chính đúng giờ. Bữa phụ chỉ cần thiết nếu người bệnh có nguy cơ hạ đường huyết về đêm hoặc tập luyện cường độ cao.
Vận động: Đi bộ nhanh hoặc aerobic tối thiểu 30 phút/ngày (ít nhất 150 phút/tuần). Không nên ngưng tập quá 2 ngày liên tiếp.
Thói quen sinh hoạt: Ăn nhạt (dưới 5 g muối/ngày), không hút thuốc lá và hạn chế bia rượu, tránh ngồi một chỗ quá lâu.
Dinh dưỡng cho người tiểu đường không phải là một chế độ ăn kiêng hà khắc, mà là một lối sống khoa học. Việc làm chủ thực phẩm giúp người bệnh “sống chung” hòa bình với bệnh và ngăn ngừa hiệu quả các biến chứng lâu dài.
Ngày 7/4, bác sĩ Hà Cẩm Thương, Phó khoa Sản khoa tự nguyện Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, cho biết thai kỳ của người phụ nữ lớn tuổi nhiều nguy cơ do tiền sử mổ đẻ cũ, đái tháo đường thai kỳ phải uống insulin hằng ngày.
Đến tuần 37, sản phụ chuyển dạ, chỉ định mổ lấy thai. "Đây là ca mổ đầy nguy cơ, gây tê rất khó khăn", bác sĩ nói. May mắn hai bé chào đời đều khỏe mạnh, phản xạ tốt, sức khỏe sản phụ ổn định.
Bác sĩ cho biết mang thai ở tuổi trên 50, sức khỏe tổng thể và sức đề kháng của người mẹ kém hơn nên mệt mỏi nhiều hơn và dễ gặp các biến chứng như huyết áp cao, tiền sản giật, nhau tiền đạo, đái tháo đường thai kỳ, dọa đẻ non, đẻ non.
Ngoài ra, phụ nữ lớn tuổi thường có các bệnh mạn tính như đái tháo đường, tăng huyết áp, tim mạch... Những bệnh lý này có thể trở nên trầm trọng hơn trong thai kỳ, gây nguy hiểm cho cả mẹ và thai nhi.
Bác sĩ khuyến cáo phụ nữ không nên mang thai khi tuổi cao, đặc biệt mang song thai càng nguy hiểm. Nếu thực hiện IVF thì nên chuyển một phôi, đồng thời phải theo dõi quản lý thai chặt chẽ tại cơ sở y tế chuyên khoa có đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm để đảm an toàn cho cả mẹ và con.
Tại Việt Nam, hầu hết phụ nữ mang thai ngoài 50 tuổi đều nhờ can thiệp hỗ trợ sinh sản. Trường hợp lớn tuổi nhất là sản phụ 61 tuổi, ở Hà Nội, mang thai nhờ thụ tinh trong ống nghiệm từ trứng của người hiến tặng và tinh trùng người chồng, bé gái chào đời năm 2018 nặng 2,6 kg. Một sản phụ khác, 60 tuổi, ở Bắc Giang, sinh con lần ba, cũng nhờ thụ tinh ống nghiệm. Một phụ nữ sinh con trai ở tuổi 58 sau khi mãn kinh được hai năm, phải xin noãn của người khác để thụ tinh trong ống nghiệm.
Theo tiến sĩ Anju Sood, chuyên gia dinh dưỡng tại Ấn Độ, tỏi có tính sinh nhiệt nhẹ trong cơ thể. Khi thời tiết nóng, nếu ăn quá nhiều hoặc ăn sai cách, tỏi có thể làm tăng cảm giác nóng, gây ợ nóng hoặc khó chịu đường tiêu hóa. Tuy nhiên, bà nhấn mạnh vấn đề nằm ở cách sử dụng chứ không phải bản thân thực phẩm, theo The Health Site (Ấn Độ).
Nguyên tắc đầu tiên là kiểm soát khẩu phần. Các chuyên gia khuyến nghị chỉ nên dùng khoảng 1 - 2 tép tỏi mỗi ngày. Tiêu thụ tỏi ở mức vừa phải giúp phát huy lợi ích chống oxy hóa và tim mạch, đồng thời hạn chế các tác dụng phụ như đầy hơi, ợ nóng, theo Healthline (Mỹ).
Một sai lầm phổ biến là ăn tỏi sống vào buổi sáng khi chưa ăn gì. Tiến sĩ Rupali Datta, chuyên gia dinh dưỡng ở Ấn Độ, cho biết ăn tỏi sống vào buổi sáng có thể làm tăng kích ứng niêm mạc dạ dày, gây nóng rát, buồn nôn hoặc khó chịu. Trong mùa nóng, tình trạng này dễ xảy ra hơn do hệ tiêu hóa nhạy cảm.
Tỏi - đặc biệt khi ăn sống - có thể gây kích ứng đường tiêu hóa ở một số người, dẫn đến cảm giác nóng rát, đầy hơi hoặc khó chịu dạ dày nếu dùng quá nhiều hoặc ăn khi bụng đói. Các hợp chất sulfur trong tỏi, dù có lợi cho sức khỏe, nhưng cũng có thể “khá mạnh” với niêm mạc tiêu hóa nhạy cảm, theo Cleveland Clinic (Mỹ).
Tỏi sống chứa nhiều allicin nhưng cũng dễ gây “nóng”. Để hạn chế điều này, các chuyên gia khuyên nên dùng tỏi đã nấu chín hoặc tỏi ngâm, vừa giảm độ hăng vừa dễ tiêu hóa hơn. Một mẹo nhỏ là đập dập tỏi và để khoảng 10 phút trước khi chế biến để tối ưu hoạt chất có lợi.
Để giảm cảm giác sinh nhiệt, tỏi nên được dùng cùng rau xanh, dưa leo, cà chua... Đồng thời, việc bổ sung đủ nước giúp cơ thể điều hòa thân nhiệt và hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn trong thời tiết nắng nóng, theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO).
Các chuyên gia nhấn mạnh, tỏi không gây “nóng” nếu được sử dụng đúng cách. Trong mùa nắng nóng, chỉ cần điều chỉnh lượng ăn, thời điểm và cách chế biến, bạn vẫn có thể tận dụng lợi ích của tỏi mà không lo ảnh hưởng đến sức khỏe.
Thời điểm mới phát hiện bệnh, mức đường huyết của anh dao động khoảng 8 đến 12 mmol/L và chỉ số HbA1c ở mức 8,5%. Bác sĩ Dương Minh Tuấn thuộc Khoa Nội tiết Đái tháo đường, nói dù cơ thể thừa cân, chuộng đồ chiên xào và uống nhiều rượu, người đàn ông vẫn kiên quyết từ chối y lệnh.
Bệnh nhân chọn tự thay đổi lối sống kết hợp sử dụng thực phẩm chức năng xách tay không rõ nguồn gốc. Cảm giác không mệt mỏi cùng kết quả thử nghiệm đường máu khi đói bình thường khiến anh tin mình đang đi đúng hướng. Sự tự tin thái quá đó đã phải trả giá bằng việc thị lực suy giảm và cơ thể sụt cân nhanh chóng.
Đến năm thứ thứ 4, trong lúc đang tập thể dục, anh bất ngờ lên cơn đau thắt ngực, ngừng tim và phải nhập viện cấp cứu do mảng xơ vữa âm thầm lắng đọng gây tắc nghẽn mạch vành.
Tạp chí Lancet thống kê tỷ lệ mắc tiểu đường toàn cầu đã tăng từ 7% lên 14% trong ba thập kỷ qua, ảnh hưởng trực tiếp đến hơn 800 triệu người. Tại Việt Nam, dữ liệu từ cơ quan y tế và Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế ghi nhận khoảng 7 triệu người đang sống chung với căn bệnh này.
Hơn một nửa trong số đó đã xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng về tim mạch, mắt, thần kinh và thận. Tỷ lệ mắc mới ở độ tuổi 20 đến 79 đã tăng gấp ba lần kể từ năm 2000. Đáng lo ngại nhất là khoảng 50% ca bệnh không được chẩn đoán kịp thời hoặc bệnh nhân cố tình phớt lờ phác đồ y khoa do thiếu kiến thức.
Bác sĩ Tuấn lý giải tâm lý chối bỏ bệnh tật chính là căn nguyên cốt lõi. Nhiều người sập bẫy "không đau, không mệt" nên mặc định cơ thể vẫn hoàn toàn khỏe mạnh. Một nam bệnh nhân 53 tuổi từng nằng nặc từ chối tiêm insulin, chọn uống thuốc nam truyền miệng. Khi đường huyết giảm được một nửa, ông thoải mái uống rượu rồi rơi vào trạng thái hôn mê với mức đường huyết vọt lên 50 mmol/L.
Một thai phụ 23 tuổi cũng phớt lờ chẩn đoán tiểu đường thai kỳ do tự thử máu thấy kết quả bình thường. Sự cố chấp này khiến thai nhi ngừng tim, còn người mẹ nhập viện trong tình trạng nhiễm toan ceton nặng.
Bên cạnh tâm lý chủ quan, người bệnh còn hiểu sai về cơ chế sinh bệnh. Đái tháo đường không phụ thuộc hoàn toàn vào vóc dáng bên ngoài mà nằm ở chất lượng chuyển hóa nội tại. Người châu Á có yếu tố di truyền và cấu trúc phân bổ mỡ đặc thù, dễ dẫn đến tình trạng kháng insulin ngay cả khi chỉ số khối cơ thể thấp.
Niềm tin mù quáng vào các phương pháp dân gian cũng đẩy bệnh nhân đến bờ vực rủi ro. Nghiên cứu của Viện Chính sách và Quản lý Y tế cho thấy 73% người Việt từng dùng thuốc truyền thống, trong đó 68% lầm tưởng các loại thảo dược hoàn toàn không gây tác dụng phụ.
Trì hoãn can thiệp y khoa đúng cách sẽ tàn phá cơ thể nặng nề, đặc biệt ở nhóm tuổi trẻ. Thời gian mắc bệnh càng kéo dài, cửa sổ phơi nhiễm với tình trạng đường huyết cao càng lớn, khiến các biến chứng mù lòa hay đột quỵ đến sớm hơn. Những người tự ý dùng sản phẩm chức năng trôi nổi đối mặt với nguy cơ suy hô hấp, tụt huyết áp và tử vong nhanh chóng.
Bác sĩ Hà Hải Nam từ Bệnh viện K cảnh báo khi bệnh bùng phát trở lại, bệnh nhân thường phải gánh chịu chi phí phác đồ mới vô cùng đắt đỏ hoặc rơi vào ngõ cụt y khoa. Để kiểm soát căn bệnh này, giới chuyên môn yêu cầu người bệnh duy trì chế độ dinh dưỡng khoa học kết hợp vận động thường xuyên, đồng thời tuân thủ tuyệt đối chỉ định dùng thuốc. Các cơ quan quản lý cũng cần siết chặt giám sát để loại bỏ mạng lưới buôn bán thuốc tiểu đường giả mạo đang tràn lan.
