Phái đoàn Mỹ và Iran ngày 11/4 bắt đầu đàm phán trực tiếp tại thủ đô Islamabad của Pakistan, lần đầu tiên kể từ năm 1979, nhằm chấm dứt cuộc xung đột bùng phát từ cuối tháng 2. Sự kiện kết thúc rạng sáng 12/4, nhưng các bên không đạt được thỏa thuận nào sau 21 giờ thương lượng.
“Chúng tôi đã đàm phán với thiện chí”, Phó tổng thống Mỹ JD Vance nói. “Chúng tôi rời khỏi đây với một đề xuất rất đơn giản, đó là đề nghị cuối cùng và tốt nhất của Mỹ. Hãy chờ xem liệu Iran có chấp nhận nó hay không”.
Giới chức Iran xác nhận cuộc đàm phán với Mỹ kết thúc mà không đạt được thỏa thuận, cho rằng “những yêu cầu quá đáng của Washington” đã gây cản trở nỗ lực này.
Diễn biến làm dấy lên lo ngại Mỹ và Iran trở lại thế đối đầu, tiếp tục cuộc xung đột đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng, tác động tiêu cực đến nền kinh tế toàn cầu.
Nguy cơ xung đột leo thang trở lại
Một trong những yếu tố được chú ý nhiều nhất lúc này là các động thái tiếp theo của Tổng thống Donald Trump, người từng dọa “xóa sổ một nền văn minh” ngay trước khi Washington và Tehran đạt lệnh ngừng bắn hai tuần hôm 8/4.
Lệnh ngừng bắn đến nay vẫn được duy trì, nhưng ông chủ Nhà Trắng đã có những tuyên bố cứng rắn. Ngay sau khi đàm phán kết thúc, Tổng thống Trump tuyên bố hải quân Mỹ sẽ phong tỏa eo biển Hormuz, khẳng định mục đích là để gỡ bỏ toàn bộ thủy lôi và mở cửa hoàn toàn eo biển, thêm rằng Iran không được phép thu lợi từ kiểm soát tuyến hàng hải này.
Truyền thông Mỹ dẫn các nguồn thạo tin cho biết ông Trump cùng cố vấn còn cân nhắc tiến hành các cuộc tấn công mang tính hạn chế nhằm vào Iran nhằm phá vỡ thế bế tắc trên bàn đàm phán.
Ông Trump cũng không loại trừ việc nối lại chiến dịch ném bom toàn diện nhằm vào Iran, song các quan chức cho rằng điều này ít có khả năng xảy ra hơn do nguy cơ khiến khu vực trở nên bất ổn hơn nữa, Tổng thống Mỹ cũng không muốn các cuộc xung đột kéo dài.
Trong khi đó, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố vẫn kiểm soát eo biển Hormuz và cảnh báo “đối phương sẽ mắc kẹt trong vòng xoáy chết chóc nếu có tính toán sai lầm”.
Những phát biểu này cho thấy Mỹ vẫn sẵn sàng tiếp tục biện pháp quân sự, còn Iran không coi những thiệt hại họ hứng chịu là lý do để điều chỉnh lập trường, mà tiếp tục nhấn mạnh yếu tố chủ quyền và lợi ích quốc gia.
“Vấn đề không phải ở chiến thuật thương lượng, mà là khác biệt về lợi ích. Mỹ tìm cách áp đặt các giới hạn đối với chương trình hạt nhân của Iran, giảm leo thang trong khu vực và bảo đảm an toàn hàng hải, coi đây là các nhu cầu an ninh”, Fatemeh Aman, chuyên gia về Iran – Pakistan, nhà nghiên cứu tại viện chính sách Hội đồng Đại Tây Dương, nói với DW.
“Iran yêu cầu dỡ bỏ trừng phạt, được công nhận và được bảo đảm an ninh, tức là đàm phán về vị thế chứ không chỉ về các giới hạn. Mục tiêu cốt lõi của hai bên không tương thích”, bà Aman tiếp tục.
Farwa Aamer, nhà nghiên cứu tại viện chính sách Asia Society, Mỹ, cho rằng Washington muốn có nhượng bộ trước, trong khi Tehran muốn được nới lỏng trước. Với mức độ tin cậy thấp và đòn bẩy cạnh tranh lẫn nhau, không bên nào sẵn sàng nhượng bộ.
“Các cuộc đàm phán kéo dài đã mở ra đối thoại, nhưng để đạt được sự đồng thuận có thể cần một tiến trình dài hơi hơn”, theo bà Aamer.
Khi rời Islamabad, ông Vance không nêu rõ điều gì sẽ xảy ra sau khi lệnh ngừng bắn hết hạn vào ngày 22/4, hoặc liệu thỏa thuận này có được gia hạn hay không. Các nhà phân tích lạc quan thận trọng rằng lệnh ngừng bắn sẽ được duy trì và các cuộc không kích sẽ không tái diễn.
Tuy nhiên, nguy cơ lệnh ngừng bắn đổ vỡ vẫn tồn tại. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 13/4 tuyên bố lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran có thể chấm dứt bất cứ lúc nào. “Thỏa thuận ngừng bắn quy định Mỹ ngừng ném bom, còn Iran sẽ lập tức mở lại eo biển Hormuz, nhưng họ đã không làm vậy. Phía Mỹ sẽ không chấp nhận điều đó”, ông Netanyahu nói.
Chuyên gia Aamer cho rằng nguy cơ lớn nhất nằm ở những sự cố, tính toán sai lầm, hoặc hành động từ các lực lượng đồng minh có thể thử thách giới hạn kiềm chế của Mỹ hoặc Iran.
“Điều quan trọng là lệnh ngừng bắn được duy trì, các kênh trung gian vẫn hoạt động và cả hai bên tiếp tục tiến trình ngoại giao”, bà Aamer nói. “Nếu không có một tiến trình ngoại giao tiếp nối, lệnh ngừng bắn vẫn rất dễ sụp đổ. Nó có thể trụ vững trong ngắn hạn, nhưng thiếu nền tảng ổn định lâu dài”.
Trở lại bàn đàm phán
Mỹ và Iran cũng có thể trở lại bàn đàm phán, vì cả hai bên vẫn có động lực mạnh để nối lại thương lượng. Iran đã phát tín hiệu sẵn sàng tiếp tục đối thoại. Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar kêu gọi tất cả các bên duy trì lệnh ngừng bắn mong manh, đồng thời cho biết họ sẽ tiếp tục nỗ lực thúc đẩy đối thoại.
Nhưng Tổng thống Trump đã nói rõ rằng ông không muốn sa lầy vào các cuộc đàm phán kéo dài. Phó tổng thống Vance cũng cảnh báo Washington sẽ không chấp nhận nếu Tehran tìm cách “qua mặt” họ.
“Không bên nào muốn bị xem là nhượng bộ sau vòng đàm phán thất bại. Nhiều khả năng sẽ có một khoảng lặng để cả hai đánh giá lại vị thế và đòn bẩy của mình”, bà Aman nói. “Nếu đàm phán được nối lại, họ cũng sẽ không bắt đầu từ những vấn đề khó nhất, mà có thể đi từ các bước kỹ thuật, phạm vi hẹp, nhằm giảm rủi ro mà không đòi hỏi nhượng bộ lớn”.
Với Aamer, các kênh ngoại giao hậu trường vẫn có thể tiếp tục được duy trì để tạo điều kiện cho các vòng đàm phán sau. “Tuy nhiên, điều đó sẽ phụ thuộc vào cách Mỹ và Iran xác định các bước đi tiếp theo trong ngắn hạn”, bà kết luận.
Ali Vaez, giám đốc Dự án Iran tại Nhóm Khủng hoảng Toàn cầu, cho rằng các cuộc đàm phán tại Islamabad cho thấy khác biệt giữa hai bên vẫn rất lớn, nhưng ông không cho rằng nỗ lực ngoại giao sẽ sụp đổ ngay lập tức.
Nếu nhìn vào tiền lệ, lần gần nhất Iran đạt được thỏa thuận hạt nhân với Mỹ và các cường quốc vào năm 2015 đã mất tới 18 tháng, với nhiều lần đột phá xen kẽ đổ vỡ.
“Kịch bản có khả năng xảy ra hơn không phải là xung đột tiếp diễn ngay lập tức, mà là một giai đoạn đầy biến động với các tín hiệu răn đe và nỗ lực phút chót nhằm ngăn chặn một cuộc xung đột rộng lớn hơn”, ông Vaez nói. “Lối đi phía trước, nếu có, nằm ở một thỏa thuận hạn chế, có đi có lại, giúp các bên có thêm thời gian để hạ nhiệt căng thẳng”.
Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran tạm kết thúc vào sáng sớm ngày 12-4 và dự kiến sẽ nối lại trong ngày.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội X, Chính phủ Iran cho biết sau gần 15 giờ, các cuộc đàm phán đã kết thúc và các chuyên gia kỹ thuật từ cả hai phía sẽ trao đổi tài liệu. "Các cuộc đàm phán sẽ tiếp tục bất chấp một số khác biệt còn lại", bài đăng viết, mặc dù không nói rõ khi nào đàm phán sẽ bắt đầu lại.
Một phóng viên truyền hình nhà nước Iran cho biết các cuộc đàm phán sẽ tiếp tục trong ngày chủ nhật. Còn Hãng thông tấn FARS của Iran đưa tin Tehran và Washington không đạt được nhất trí về những bất đồng trong vòng đàm phán mới nhất.
Đài CNN dẫn lời một quan chức Nhà Trắng nói rằng các cuộc đàm phán đã kéo dài "15 giờ và vẫn đang tiếp diễn".
Đàm phán ở Islamabad, Pakistan, là cuộc gặp trực tiếp đầu tiên giữa Mỹ và Iran trong hơn một thập kỷ và là các cuộc thảo luận cấp cao nhất kể từ năm 1979. Kết quả của đàm phán có thể quyết định số phận của thỏa thuận ngừng bắn mong manh kéo dài hai tuần và việc mở lại eo biển Hormuz.
Phó tổng thống Mỹ JD Vance, đặc phái viên Steve Witkoff và con rể của Tổng thống Mỹ Donald Trump, Jared Kushner, ngồi xuống bàn đàm phán với Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi.
"Tâm trạng của cả hai bên đều thay đổi và không khí căng thẳng lên xuống thất thường trong suốt cuộc gặp", Hãng tin Reuters dẫn một nguồn tin của Pakistan mô tả vòng đàm phán đầu tiên.
Eo biển Hormuz vẫn là một trong những điểm chính gây "bất đồng nghiêm trọng" trong các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran tại Islamabad, Hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin.
Cũng theo hãng tin này, phía Mỹ đã đưa ra "những yêu cầu quá đáng" trong khi Iran vẫn kiên quyết bảo vệ những thành quả quân sự mà họ đã đạt được.
Một nguồn tin an ninh Iran nói với CNN rằng tình trạng của eo biển Hormuz sẽ không thay đổi cho đến khi Tehran và Washington đạt được một "khuôn khổ chung" để tiếp tục đàm phán.
Khi các cuộc đàm phán bắt đầu, quân đội Mỹ thông báo đang bắt đầu rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz. Quân đội Mỹ xác nhận hai tàu chiến của Washington đã đi qua eo biển và các điều kiện đang được thiết lập để rà phá thủy lôi, trong khi truyền thông nhà nước Iran phủ nhận bất kỳ tàu nào của Mỹ đã đi qua tuyến đường thủy này.
Trước đàm phán, một nguồn tin cấp cao của Iran nói với Reuters rằng Mỹ đã đồng ý giải phóng các tài sản bị đóng băng ở Qatar và các ngân hàng nước ngoài khác.
Ngoài việc giải phóng các tài sản ở nước ngoài, Tehran đang yêu cầu kiểm soát eo biển Hormuz, thanh toán tiền bồi thường chiến tranh và một lệnh ngừng bắn trên toàn khu vực, bao gồm cả Lebanon.
Ngày 11-4, giờ địa phương, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết ông không bận tâm về kết quả các cuộc đàm phán Mỹ - Iran tại Pakistan, khẳng định rằng Washington đã giành được lợi thế trong cuộc chiến này.
"Việc chúng ta có đạt được thỏa thuận hay không không quan trọng với tôi. Lý do là vì chúng ta đã thắng. Chúng ta đang tiến hành các cuộc đàm phán rất sâu rộng với Iran. Chúng ta sẽ thắng bất kể điều gì xảy ra. Chúng ta đã đánh bại họ về mặt quân sự", ông Trump nhấn mạnh.
Tổng thống Mỹ cũng tuyên bố tàu của nước này đang rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz. "Chúng tôi sẽ mở cửa eo biển ngay cả khi chúng tôi không sử dụng nó, bởi vì có rất nhiều quốc gia khác trên thế giới sử dụng nó...", ông Trump nói.
Theo phân tích của các nhà tâm lý học từ Đại học Arizona và Đại học Missouri - Kansas City (cùng ở Mỹ), trung bình mỗi người hiện nay nói ít hơn khoảng 338 từ mỗi ngày qua từng năm - một xu hướng suy giảm đáng kể trong giao tiếp trực tiếp.
Nghiên cứu tổng hợp dữ liệu từ 22 công trình khác nhau với hơn 2.200 người tham gia tại Mỹ cùng một số nước châu Âu, Úc và Mexico trong giai đoạn từ năm 2005 - 2019 để ước tính mức độ giao tiếp hằng ngày của con người, theo trang IFLScience ngày 16-4.
Kết quả cho thấy vào năm 2005, một người trung bình nói khoảng 16.000 từ mỗi ngày, từ những cuộc trò chuyện với gia đình, đồng nghiệp cho đến những câu xã giao đơn giản.
Tuy nhiên sau đó số lượng này liên tục giảm, trung bình giảm 338 từ mỗi ngày qua từng năm. Đến năm 2019, con số chỉ còn khoảng 12.700 từ mỗi ngày, tương đương mức giảm gần 28%.
Dù mỗi ngày chỉ giảm vài trăm từ, song tổng cộng lại mỗi người đã nói ít hơn 120.000 từ trong giao tiếp mỗi năm so với năm trước đó.
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh đây không chỉ là những con số mà phản ánh những cuộc trò chuyện thực sự, cả lớn lẫn nhỏ, đã biến mất khỏi đời sống thường nhật.
Xu hướng này đặc biệt rõ rệt ở giới trẻ. Những người dưới 25 tuổi giảm trung bình khoảng 452 từ mỗi ngày mỗi năm, cao hơn đáng kể so với mức giảm 314 từ ở nhóm từ 25 tuổi trở lên. Điều này cho thấy sự thay đổi trong cách giao tiếp của thế hệ trẻ, vốn gắn liền với công nghệ số.
Nguyên nhân chính được cho là sự phát triển của điện thoại thông minh, mạng xã hội và các dịch vụ tự động.
Thay vì gọi điện đặt đồ ăn, nhiều người chỉ cần vài thao tác trên ứng dụng. Thay vì hỏi đường, họ dùng bản đồ số. Từ đó những tương tác nhỏ tưởng chừng không đáng kể lại đang dần biến mất.
Tuy vậy nhóm nghiên cứu cũng lưu ý nghiên cứu chủ yếu dựa trên dữ liệu từ các xã hội phương Tây, nơi có mức độ cá nhân hóa cao và công nghệ phát triển mạnh. Do đó xu hướng này có thể không hoàn toàn giống ở các nền văn hóa khác.
Điều đáng lo ngại là tác động tiềm ẩn đến sức khỏe tinh thần và sự kết nối xã hội. Con người vốn là sinh vật có tính xã hội cao, và những cuộc trò chuyện trực tiếp mang lại giá trị cảm xúc mà tin nhắn hay mạng xã hội khó thay thế.
Theo các nhà nghiên cứu, giao tiếp bằng lời nói kích hoạt những quá trình tâm lý và xã hội đặc biệt, góp phần cải thiện cảm giác gắn kết và hạnh phúc.
Nghiên cứu nhấn mạnh rằng, chỉ cần tăng thêm vài trăm từ giao tiếp mỗi ngày cũng có thể giúp giảm cảm giác cô đơn.
Trong bối cảnh xã hội ngày càng "im lặng", việc chủ động trò chuyện, dù là những câu hỏi đơn giản như "hôm nay bạn thế nào?", có thể trở thành chìa khóa để duy trì sự kết nối giữa con người với nhau.
Nghiên cứu công bố trên tạp chí Perspectives on Psychological Science.
Báo South China Morning Post ngày 15-4 đưa tin ông Rudolf Goetz, một cựu mục sư 100 tuổi, vẫn duy trì thói quen tập gym đều đặn. Ông là tấm gương cho thấy "không bao giờ là quá già để rèn luyện".
Đều đặn mỗi tuần hai lần, ông Goetz (thường được gọi thân mật là Rudi) đến phòng tập gym tại thị trấn Fuerstenwalde ở thủ đô Berlin (Đức). Đặc biệt, ông không thay đồ tập chuyên dụng mà thường mặc nguyên áo len hoặc áo sơ mi để tập luyện trong khoảng một giờ.
Ông có thể đẩy mức tạ 40kg trên máy tập chân và thực hiện các bài tập cơ bụng một cách thuần thục. Một tờ báo địa phương mô tả câu chuyện của ông là "phi thường".
Ông Marc Baldow, chủ phòng tập, nhận xét: "Nhiều người ở độ tuổi 50 hay 60 đã phải rên rỉ với mức tạ đó".
Trái với suy đoán của nhiều người, ông Goetz không phải là vận động viên chuyên nghiệp, ông chỉ mới bắt đầu tập gym cách đây 9 năm, sau khi cảm thấy chân mình yếu đi và khó đi lại.
Ông chia sẻ: "Tôi cảm thấy yếu ớt. Chân tôi cứ không chịu nghe lời".
Gymer 100 tuổi chia sẻ ông vốn không có vấn đề về sức khỏe và không thay khớp nhân tạo. Tuy nhiên huyết áp của ông Goetz hơi thấp.
Theo ông Baldow, việc duy trì sức mạnh đôi chân là yếu tố ngăn chặn sức khỏe tuột dốc. Tập luyện giúp giảm nguy cơ ngã và gãy xương - điều hay xảy ra ở người lớn tuổi.
Biết ông Goetz là mục sư, nhiều bạn tập đã tìm đến để tâm sự và chia sẻ.
Ông Goetz cho biết: "Tôi nói với mọi người rằng họ nên tập luyện nhiều hơn, vì chưa bao giờ là quá muộn để bắt đầu".
Xu hướng "Granfluencers" (người cao tuổi có ảnh hưởng trên mạng xã hội) đang nở rộ ở Đức.
Bà Johanna Quaas, người chạm mốc 100 tuổi vào năm ngoái, đang giữ kỷ lục Guinness thế giới vì là vận động viên thể dục dụng cụ lớn tuổi nhất.
Đáng chú ý, bà Gisela Raff, 106 tuổi, vẫn tập thể dục mỗi tuần một lần tại một phòng tập cho người cao tuổi ở Berlin.
Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị người trưởng thành nên vận động cường độ vừa ít nhất 150 phút mỗi tuần và tập tăng cường cơ bắp ít nhất 2 buổi/tuần.
Tuy nhiên số liệu thực tế tại Đức năm 2024 cho thấy chỉ 25% người trên 80 tuổi đáp ứng được mức vận động khuyến nghị. Chỉ 10% nhóm tuổi này thực hiện các bài tập tăng cường sức mạnh cơ bắp.
Các chuyên gia thể thao nhấn mạnh rằng không có một công thức chung cho tất cả. Có những người ở 80 tuổi sở hữu thể trạng vượt trội so với các nghiên cứu lý thuyết. Chìa khóa nằm ở sức bền, sự linh hoạt và khả năng phối hợp thăng bằng và nhận thức không gian.
