Tiếng loa từ xe trật tự phường vang lên, hàng chục người bán hàng hai bên đường tàu Cổ Nhuế (phường Đông Ngạc, Hà Nội) thu dọn đồ đạc. Người bán rong ôm mẹt hàng chạy vào ngõ nhỏ, người có sạp cố định cụp ô, kéo bàn lùi vào trong vạch sơn. Khi xe tuần tra đi qua vài phút, hàng hóa bày trở lại sát mép đường.
Những “vòng lặp đuổi – chạy”, tái lấn chiếm đang diễn ra tại nhiều điểm trong danh sách 231 chợ tự phát (chợ cóc) mà Hà Nội lên kế hoạch xóa bỏ.
Theo kế hoạch 373 của Hà Nội, 75 điểm phải giải tỏa trong giai đoạn một (trước 31/1) và 118 điểm trong giai đoạn hai (trước 30/6), số còn lại hoàn tất vào năm 2027. Trong 170 điểm đã thống kê, có khoảng 7.200 hộ kinh doanh; 61 điểm còn lại ước tính liên quan sinh kế gần 3.000 hộ.
Sau các đợt ra quân, lượng người bán tại một số chợ cóc như Ngọc Hà, Nghĩa Đô, Cầu Giấy, Từ Liêm, Tây Tựu, Hà Đông, Kiến Hưng giảm rõ rệt. Một số tiểu thương trụ lại khu vực này đã chuyển sang thuê cửa hàng, tình trạng lấn chiếm vỉa hè giảm.
Tại đường Trần Quốc Vượng, phường Cầu Giấy, điểm nằm trong diện giải tỏa đợt 1 với khoảng 70 hộ kinh doanh, hiện còn gần một nửa. Bà Vân, 58 tuổi, bày vài nải chuối cạnh cột điện, phần lớn hàng giấu trong ngõ. “Tôi bán hàng nhà trồng, lúc bán lúc nghỉ nên không muốn vào chợ thuê sạp”, bà nói.
Ở chiều ngược lại, một số điểm vẫn tái diễn khi vắng lực lượng tuần tra. Quanh chợ Văn La (phường Kiến Hưng) hôm 3/4, vỉa hè, lòng đường vẫn có vài chục tiểu thương bán rau quả. Tại ngõ 199 Hồ Tùng Mậu (phường Phú Diễn), khoảng 20 hàng quán vẫn bày bán dưới lòng đường.
Việc bị tịch thu hàng hóa không làm nhiều người bỏ cuộc. Trưa 7/4, bà Lê Thị Hồng, 60 tuổi, dọn hàng ra ngõ 189 Hoàng Hoa Thám dù trước đó một giờ vừa bị tịch thu mẹt hoa quả. “Tuổi cao, tôi đi chợ mong kiếm tiền trang trải qua ngày”, bà kể.
Những đợt ra quân liên tục buộc một bộ phận tiểu thương rút khỏi vỉa hè, tìm thuê mặt bằng. Nhưng theo họ, việc lùi vào trong đồng nghĩa với giảm doanh thu và gánh thêm chi phí. Tháng 3, chị Thanh Thủy, 43 tuổi, và bà Nguyễn Giàng, 59 tuổi, chung tiền thuê mặt bằng giá hai triệu đồng mỗi tháng tại ngõ 189 Hoàng Hoa Thám. Từ khi “vào nhà”, sạp thịt lợn của chị Thủy giảm doanh số từ 30 kg xuống 20 kg một ngày do khách ngại dừng xe.
Quầy rau của bà Giàng cũng vắng khách. Ngày đắt hàng bà lãi 200.000-300.000 đồng, nay phải trích doanh thu trả tiền thuê chỗ. “Đỡ nỗi lo bị đuổi nhưng lùi vào nhà ế ẩm quá”, bà Giàng nói.
Để thực hiện Kế hoạch 373, nhiều địa phương áp dụng lộ trình ba bước: tuyên truyền, ra quân xử lý cao điểm và duy trì chốt trực. Tuy nhiên, cơ quan chức năng thừa nhận việc dẹp chợ cóc đang rơi vào “vòng lặp đuổi – chạy”.
Trung tá Đỗ Quốc Minh, Phó trưởng Công an phường Ngọc Hà, cho biết việc dẹp chợ cóc khó khăn do hình thức này không tốn phí mặt bằng, vòng quay vốn nhanh. Người bán thường tái lấn chiếm ngay khi vắng bóng lực lượng chốt trực.
Trung tá Lê Xuân Thọ, Phó trưởng Công an xã Gia Lâm, cho biết lỗi không chỉ ở người bán. Thói quen tiện lợi, tấp xe lề đường mua hàng của người dân đã dung dưỡng chợ cóc. Hệ quả là nhiều tiểu thương dù có sạp trong chợ nhưng ế ẩm, đành tràn ra đường đón khách.
Để giải quyết sinh kế, phường Ngọc Hà đưa khoảng 10 hộ khó khăn vào kinh doanh tại chợ Cống Vị. Xã Gia Lâm đã xử lý dứt điểm các chợ dưới 50 hộ, còn những điểm lớn như chợ Sủi (300 hộ), chợ DX8 (hơn 100 hộ) phải giãn tiến độ để tránh xáo trộn sinh kế. Chính quyền xã cũng hỗ trợ hàng trăm hộ từ chợ tạm DX8 chuyển vào chợ mới Kim Âu.
Tại phường Khương Đình, chính quyền bố trí 100 chỗ ngồi trong chợ chính cho tiểu thương điểm tự phát 129 Nguyễn Trãi với phí 8.000-10.000 đồng một ngày. Tuy nhiên, theo ông Phạm Thanh Nam, Phó giám đốc Ban quản lý dự án đầu tư – hạ tầng phường Khương Đình, số lượng đăng ký chuyển vào rất ít.
Bài toán dẹp chợ tại đây thời gian tới còn nan giải bởi ngoài điểm 129 Nguyễn Trãi, điểm nóng ngõ 66 Kim Giang với khoảng 200 hộ cũng buộc phải giải tỏa trước cuối năm.
“Ra quân dẹp đường thì nhanh, nhưng xóa bỏ buôn bán vỉa hè là bài toán dài hơi, đòi hỏi giải quyết đồng thời sinh kế người bán lẫn thói quen người mua”, ông Thọ nói.
Chờ 1 - 2 phút là bình thường, nhưng việc để người giao hàng đợi quá lâu là thiếu tôn trọng, nhất là giữa trời nắng gắt hay mưa lớn.
Lê Đạt (21 tuổi, sinh viên tại TP.HCM) cho biết vì ở ký túc xá nên anh thường xuyên đặt đồ ăn qua ứng dụng. Mỗi khi đặt hàng, anh đều chú ý điện thoại để kịp thời nghe máy khi shipper gọi và xuống nhận ngay, tránh để họ phải chờ đợi.
Đạt cho rằng không nên để người giao phải chờ đợi quá lâu. Nhận hàng trễ không chỉ ảnh hưởng đến thời gian của shipper mà còn làm gián đoạn các đơn hàng khác, thậm chí khiến họ mất cơ hội nhận thêm cuốc mới.
Trong trường hợp lỡ để shipper đợi lâu, Đạt nói sẽ chủ động xin lỗi, và nếu có thể thì gửi thêm tiền tip.
“Đặt hàng cần có trách nhiệm. Nếu chưa thể ra lấy ngay thì ít nhất nên báo trước cho shipper hoặc nhờ họ gửi ai đó”, Đạt bày tỏ.
Còn Hồng My (19 tuổi, TP.HCM) nói mỗi khi có đơn hàng, cô luôn chờ sẵn, cầm điện thoại để theo dõi. Một phần vì mong nhận được đồ sớm, phần khác là để tránh lỡ cuộc gọi giao hàng.
“Mình thường xuyên quan sát bản đồ trên ứng dụng để biết người giao hàng đang ở đâu. Khi thấy họ còn cách vài trăm mét, mình sẽ chủ động ra đứng đợi sẵn, không làm mất thời gian của nhau”, My nói.
My cũng chuẩn bị sẵn tiền mặt, hoặc thanh toán chuyển khoản trước. “Trời nắng thế này mà để mấy anh shipper đứng chờ thì tội lắm”, cô chia sẻ.
Phúc Như (27 tuổi, TP.HCM) cho biết mỗi lần đặt đồ ăn trên ứng dụng, cô thường tận dụng tối đa các mã khuyến mãi để giảm chi phí, sau đó dùng chính phần tiền tiết kiệm được để tip lại cho người giao hàng. Như nói đây là cách vừa không tốn thêm nhiều tiền mà lại giúp đỡ người giao thêm một chút.
Như nói thu nhập mỗi đơn của shipper thực tế không cao, trung bình khoảng 12.000 đồng. Ngay cả khi giao đơn ghép, có khi ba đơn chỉ khoảng 25.000 đồng chứ không phải 36.000 đồng như nhiều người nghĩ. Chưa kể, việc định vị trên ứng dụng đôi khi không chính xác, khiến shipper phải chạy thêm 1 - 2km là chuyện thường gặp.
Duy Quốc (23 tuổi, Huế) từng có thời gian làm người giao hàng, chủ yếu giao vào giờ cao điểm, cả những ngày nắng gắt lẫn mưa to. Anh cho biết thu nhập mỗi đơn không cao, khoảng 11.000-13.000 đồng, những ngày mưa có thêm phụ phí thì đỡ hơn một chút.
“Tiền tip tuy nhỏ, chỉ 1.000 - 2.000 đồng, nhưng cũng đủ khiến mình cảm thấy vui. Hay khách ra nhận hàng nhanh, đứng chờ sẵn càng vui hơn, dù sao họ cũng tôn trọng mình”, Quốc bày tỏ.
Quốc gặp nhiều kiểu khách khác nhau. Có người thân thiện, chủ động tip thêm, dù nhận hàng trễ vẫn vui vẻ xin lỗi nên khiến anh cảm thấy nhẹ lòng. Ngược lại, cũng có những trường hợp để shipper chờ 15 - 20 phút dưới trời nắng nóng hoặc mưa lớn mà không một lời giải thích cũng khiến anh không khỏi chạnh lòng.
Alec Gast và Luyện Nguyễn (cùng 35 tuổi) quen nhau 19 năm trước, khi học chung lớp 10 tại trường phổ thông ở Chicago, bang Illinois, Mỹ. Kỷ niệm thời học sinh của họ là lần cô gái gốc Việt chặn đường Alec ở cầu thang để xác minh anh có phải em trai của thầy dạy Văn khó tính không. Alec gật đầu còn Luyện cười rồi chạy đi. "Nụ cười lém lỉnh của cô ấy khiến tôi ngơ ngẩn vài giây", Alec hồi tưởng.
Sau khi tốt nghiệp, họ mất liên lạc. Luyện sang Thụy Sĩ học ngành y, còn Alec làm kỹ sư xây dựng ở quê nhà.
Năm 2021, Alec nhận ra "cô gái cầu thang" 14 năm trước giữa sân bay Chicago mùa dịch Covid. Anh cất tiếng gọi. Cả hai dừng lại hỏi thăm, trao đổi số điện thoại. Sau lần gặp này, Chàng kỹ sư Mỹ và cô bác sĩ nội trú Việt hẹn hò.
Nhưng khi có ý định tiến tới hôn nhân, họ gặp sự phản đối từ gia đình cô gái. Ông Binh, bố của Luyện, đánh giá cao Alec nhưng e ngại anh là người ngoại quốc, có sự khác biệt lớn về phong tục, lối sống và gốc rễ văn hóa.
Gia đình ông Binh định cư ở Mỹ 25 năm, vẫn gìn giữ truyền thống Việt Nam. Bốn anh chị của Luyện đều kết hôn với người gốc Việt, sống quây quần và giữ nếp sinh hoạt như còn ở quê nhà Quảng Ngãi. Cứ cuối tuần, đại gia đình lại tụ họp nấu phở, đổ bánh xèo. Việc cô con gái út muốn lấy một người ngoại quốc đã phá vỡ nếp nhà.
Năm 2023, gia đình nhiều lần họp và khuyên Luyện chia tay. Đầu năm 2024, ông Binh yêu cầu con gái phải lựa chọn giữa gia đình và Alec. "Vịt và gà có thể sống hòa thuận trong một cái sân, nhưng khi có biến cố, vịt tìm về vịt, gà theo đàn gà. Khác biệt gốc rễ lớn lắm, sớm muộn cũng tan đàn xẻ nghé thôi con", người cha nói.
Áp lực từ người thân khiến Luyện từng muốn dừng lại.
"Nhưng mỗi lần tôi muốn bỏ cuộc, Alec nói đợi em cả đời cũng được", Luyện kể. Sự kiên nhẫn ấy giúp cô có thêm động lực. Cô quyết định nói chuyện với bố và khẳng định nếu không được gia đình chấp nhận Alec, cô sẽ sống độc thân.
Trong thời gian đó, Alec chủ động chứng minh tình cảm bằng hành động. Dù làm việc từ 4h sáng đến 19h, anh vẫn tranh thủ đến đón Luyện mỗi khi cô tan ca đêm. Anh tự học nấu món Việt, mang cơm đến bệnh viện cho bạn gái. Mỗi cuối tuần, Alec đến nhà Luyện dùng bữa, tự học văn hóa Việt truyền thống từ cách cầm đũa cho đến bưng mâm sao cho đúng lễ giáo.
Ông Binh nói bắt đầu quan sát chàng trai Mỹ nhiều hơn thay vì chỉ phản đối. "Tôi thấy sự chân thành ở cậu ấy. Alec nỗ lực hòa nhập vào văn hóa Việt mà không gượng ép", ông kể.
Dịp Tết năm 2025, gia đình Alec đến thăm nhà Luyện. Tại đây, Alec chủ động dọn dẹp nhà cửa, nấu nướng và chuẩn bị mâm cúng tổ tiên. Anh cũng làm quen và ăn thử các món ăn đặc trưng như sầu riêng, trứng vịt lộn, mắm tôm. Sau dịp này, gia đình ông Binh chính thức đồng ý cho hai người kết hôn.
Tháng 5/2025, Alec xin phép bố mẹ vợ tương lai làm lễ cầu hôn. Anh chuẩn bị một không gian ngập hoa tại vườn bách thảo Chicago rồi rủ Luyện đi chơi cuối tuần. Khi cô bước vào vòng hoa, chàng quỳ xuống giơ ra chiếc nhẫn. Gia đình hai bên từ chỗ nấp ùa ra chúc phúc.
Hơn hai năm, tình yêu biến họ thành những phiên bản tốt hơn. Trong mắt Luyện, chồng sắp cưới là cuốn "bách khoa toàn thư" giải đáp mọi câu hỏi lịch sử, địa lý, khoa học của cô. Ngược lại với Alec, Luyện là mảnh ghép "làm dịu thế giới vốn chỉ xoay quanh bản vẽ và bê tông cốt thép".
Tháng 3, họ về Việt Nam thăm quê và tổ chức tiệc ra mắt. Lễ cưới chính thức sẽ diễn ra vào ngày 23/5 tới tại Mỹ.
Nói về quãng thời gian đã qua, Alec cho biết sự mạnh mẽ của Luyện đã giúp họ gắn bó. "Tôi biết ơn Luyện vì cô ấy luôn giữ vững niềm tin vào mối quan hệ này", Alec nói.
Tàu vũ trụ Artemis II của NASA rời bệ phóng vào ngày 2/4 (theo giờ Hà Nội), mang theo các phi hành gia Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch và Jeremy Hansen bay quanh mặt trăng.
Họ không chỉ thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu mà còn phải thích nghi với cuộc sống thường nhật trong môi trường không trọng lực - nơi cách trái đất hơn 434.000km.
Bởi vậy, từ việc gội đầu, đánh răng đến trang điểm nhẹ, đặc biệt với các nữ phi hành gia, mọi hoạt động cá nhân đều đối mặt với những thách thức riêng trong không gian.
Trong môi trường vi trọng lực, nước không chảy xuống mà kết thành những giọt lơ lửng, dính như keo. Tóc dài cũng bị đẩy dựng lên và bay tự do theo mọi hướng.
Các sản phẩm dạng bột hay nước hoa gần như không thể sử dụng vì nguy cơ các hạt nhỏ bay vào phổi hoặc làm hỏng thiết bị. Do đó nữ phi hành gia phải thay bằng các sản phẩm dạng kem. Việc vệ sinh cũng được tối giản nhằm tiết kiệm nguồn nước quý giá.
Nữ phi hành gia Kellie Gerardi từng chia sẻ với tạp chí Glamour về việc NASA cung cấp bộ dụng cụ vệ sinh cá nhân cho mỗi người. Tuy nhiên họ có thể tùy chỉnh theo sở thích như chọn loại kem đánh răng riêng.
“Bạn hiếm khi thấy phi hành gia trang điểm cầu kỳ như trên trái đất. Nhưng họ vẫn mang theo những thứ giúp bản thân trông tươi tắn hơn”, cô nói.
Những buổi tắm vòi sen sang trọng là điều không tưởng trong không gian. Thay vào đó, phi hành gia dùng khăn ướt để lau người nhanh. Việc gội đầu được thực hiện bằng túi nước bằng nhựa hoặc giấy bạc kết hợp dầu gội không cần xả, thường mất khoảng 20-25 phút.
Khi cạo râu, phi hành gia chỉ sử dụng dao cạo thông thường và kem không mùi với lượng dùng được kiểm soát chặt chẽ cho hành trình dài ngày.
Chia sẻ về chuyện làm đẹp, nữ phi hành gia Serena Aunon-Chancellor cho biết, cô thường mang theo bút kẻ mắt, phấn mắt và có thể là chì kẻ mày. Dù không gian ở tàu vũ trụ khiến việc trang điểm phiền phức hơn nhưng một số nữ phi hành gia vẫn làm đẹp mỗi ngày.
"Tôi thấy da mình trông trẻ hơn trong không gian do sự dịch chuyển chất lỏng trong cơ thể khi ở quỹ đạo. Khi gọi video về trái đất, nhiều người cũng nhận xét như vậy”, nữ phi hành gia nói.
Ngoài ra, các nữ phi hành gia thường để tóc buông tự nhiên để giúp thông thoáng, giảm nguy cơ bít nang tóc, gàu hoặc vi khuẩn phát triển.
Trường hợp nổi tiếng là nữ phi hành gia Sunita Williams - người từng mắc kẹt ngoài không gian 288 ngày. Khi rời trái đất, bà có mái tóc nâu dài. Nhưng khi trở về bằng tàu SpaceX Dragon ở ngoài khơi bang Florida (Mỹ), qua mũ bảo hiểm, nhiều người nhận ra mái tóc của bà đã chuyển sang màu trắng. Sự thay đổi này được cho là do hormone căng thẳng như adrenaline và cortisol làm suy giảm tế bào sản sinh melanin.
Trong nhiệm vụ Futura năm 2015, nữ phi hành gia Samantha Cristoforetti của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) tiết lộ, cô sử dụng túi xà phòng đặc biệt để chăm sóc da.
Một video lan truyền trên mạng xã hội cho thấy, cô bơm dung dịch lên tay, chất lỏng gần như “dính” trên da do sức căng bề mặt, sau đó lau khô bằng khăn và treo gần hệ thống thông gió để hong khô.
Không thể đến tiệm làm móng, các phi hành gia phải tự cắt móng tay và hút sạch phần vụn để tránh chúng bay lơ lửng trong khoang. Ngay cả việc đánh răng cũng không đơn giản. Họ phải nuốt kem đánh răng hoặc nhổ vào khăn do không có trọng lực.
Hiểu biết về nhu cầu của nữ phi hành gia đã thay đổi đáng kể kể từ năm 1963 khi Valentina Tereshkova trở thành người phụ nữ đầu tiên bay vào không gian ở tuổi 26.
Đến năm 1978, khi NASA tuyển nhóm nữ phi hành gia đầu tiên, nhiều điều chỉnh đã được thực hiện, từ trang phục, dù, mũ bảo hiểm đến thiết bị hỗ trợ như quần thấm hút tối đa (MAG). Đây là loại tương tự tã người lớn, được sử dụng trong lúc phóng, hạ cánh và đi bộ ngoài không gian.
Thậm chí, NASA còn từng thiết kế một bộ trang điểm riêng cho nữ phi hành gia. Trong đó bao gồm mascara kẻ mắt, son bóng và má hồng. Năm 2018, cơ quan này chia sẻ hình ảnh lưu trữ và cho biết các kỹ sư NASA với trí tưởng tượng phong phú, cho rằng nữ phi hành gia sẽ cần trang điểm nên họ đã thiết kế hẳn một bộ dụng cụ.
Phi hành gia đã nghỉ hưu Rhea Seddon cho biết một số người thực sự muốn có mỹ phẩm khi làm việc ngoài không gian vì không muốn bản thân trông nhợt nhạt, nên đã đề nghị mang theo vài món cơ bản.
