NYTimes ngày 5/4 dẫn các nguồn thạo tin trong chính phủ Mỹ cho biết khi thông tin Iran bắn hạ tiêm kích F-15E khiến hai phi công phải phóng ghế thoát hiểm xuống lãnh thổ đối phương được chuyển về trụ sở Cơ quan Tình báo Trung ương (CIA) tại Langley, các sĩ quan tình báo hàng đầu của Mỹ lập tức vào cuộc.
Các nguồn tin đề nghị giấu danh tính do tính chất nhạy cảm của chiến dịch và công tác tình báo.
Phi công thứ nhất trên chiếc F-15E được giải cứu tương đối nhanh chóng ngay trong ngày 3/4, nhưng quân đội Mỹ không thể xác định được vị trí thành viên tổ lái còn lại, một đại tá giữ vai trò sĩ quan điều khiển vũ khí trên tiêm kích. Hai phi công phóng dù gần như cùng một lúc, nhưng bị tách nhau ra do hướng gió và các yếu tố địa hình khi tiếp đất.
Một chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn được tiến hành, với hàng trăm binh sĩ, hàng chục máy bay từ các quân chủng cùng lực lượng đặc nhiệm tinh nhuệ, nhằm chạy đua với thời gian để giải cứu phi công trước khi lực lượng Iran tiếp cận.
Là cơ quan tình báo hàng đầu của Mỹ, CIA thường xuyên tham gia hỗ trợ các chiến dịch giải cứu phi công Mỹ mắc kẹt sau phòng tuyến đối phương. Theo các nguồn tin, lần này, CIA đã xây dựng một kế hoạch đánh lạc hướng lực lượng Iran để có thêm thời gian tìm ra vị trí phi công mất tích.
Cơ quan này đã cố tình rò rỉ thông tin với một số cơ quan truyền thông ở Trung Đông rằng Mỹ đã tìm thấy phi công thứ hai và đang hộ tống ông này khỏi lãnh thổ Iran bằng đường bộ, dù lúc đó quân đội Mỹ chưa biết phi công mất tích đang ở đâu.
Mục tiêu của kế hoạch nghi binh này là khiến Iran chuyển hướng lực lượng truy lùng tại vùng được xác định là nơi phi công đang ẩn náu, sang các tuyến đường rời khỏi khu vực.
Theo một nguồn tin là quan chức cấp cao giấu tên trong chính phủ Mỹ, chiêu tung hỏa mù này dường như đã khiến lực lượng Iran đang truy lùng phần nào bị bối rối.
Phi công mất tích đã né tránh được lực lượng Iran truy đuổi trong hơn 24 giờ, rồi men theo một ngọn núi cao hơn 2.100 m và ẩn náu trong khe núi ở phía nam thành phố Isfahan, miền trung Iran.
Các phi công Mỹ đều được trang bị thiết bị phát tín hiệu định vị, kèm một thiết bị liên lạc bảo mật để dùng trong trường hợp cần phối hợp với lực lượng giải cứu. Tuy nhiên, họ cũng được huấn luyện để không liên tục phát tín hiệu định vị, đề phòng nguy cơ đối phương lần ra dấu vết.
Quan chức Nhà Trắng từ chối mô tả chi tiết về công nghệ đã giúp CIA tìm ra vị trí của phi công, nhưng cho hay đây là loại “thiết bị đặc biệt”, chỉ được cơ quan này sử dụng. Đây được coi là lý do quân đội Mỹ phải dựa vào CIA để xác định vị trí phi công.
CIA sau đó chuyển thông tin vị trí phi công đến Nhà Trắng và Lầu Năm Góc, dẫn tới quyết định triển khai một trong những chiến dịch táo bạo và tốn kém nhất lịch sử quân đội Mỹ để giải cứu phi công trên đất Iran.
Khi tiến hành chiến dịch, quân đội Mỹ ném bom dữ dội vào khu vực để ngăn lực lượng Iran tiếp cận dãy núi. Không có giao tranh trực diện giữa hai bên, nhưng binh sĩ Mỹ được cho là đã nổ súng để ngăn đối phương áp sát điểm giải cứu.
Quân đội Mỹ cũng hứng tổn thất khí tài trong nỗ lực giải cứu. Bên cạnh hai vận tải cơ MC-130J và trực thăng AH/MH-6 bị phá hủy, một cường kích A-10 đã bị phòng không Iran bắn rơi khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm.
Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng vẫn hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.
Sau 36 giờ mắc kẹt trên lãnh thổ Iran với chỉ một khẩu súng ngắn để tự vệ, đại tá phi công Mỹ cuối cùng được các đặc nhiệm giải cứu thành công, đưa tới Kuwait điều trị vết thương khi nhảy dù.
Tổng thống Donald Trump hôm 5/4 cho hay những chiến dịch đột kích, giải cứu phi công như vậy “rất hiếm khi được tiến hành” bởi mối đe dọa đối với nhân lực và khí tài của quân đội Mỹ.
Tara Buakamsri, giám đốc chương trình Climate Connectors, trong sự kiện hồi cuối tuần giới thiệu nghiên cứu Too Hot To Live: Climate Change In Thailand (Quá nóng để sống: Biến đổi Khí hậu tại Thái Lan) của Owen Mulhern.
Theo nghiên cứu, 19 trong tổng số 20 năm nóng nhất lịch sử rơi vào giai đoạn sau năm 2001. Điều đáng lo ngại là kịch bản nhiệt độ trung bình năm vượt quá 29 độ C, điều kiện chỉ xuất hiện trên khoảng 0,8% diện tích đất liền của Trái Đất, chủ yếu tập trung ở sa mạc Sahara.
Vùng khí hậu như vậy có thể mở rộng mạnh trước tình hình biến đổi khí hậu hiện nay, đặc biệt đáng lo ngại đối với Thái Lan. Các dự báo cho thấy đến cuối thế kỷ này, nhiệt độ trung bình năm (MAT) của Thái Lan có thể vượt mốc 29 độ C, tương đương Sahara ngày nay.
MAT được tính bằng cách lấy trung bình cộng của nhiệt độ tất cả các ngày trong một năm tại một địa điểm nhất định. MAT của Thái Lan hiện vào khoảng 26 độ C, gần ngưỡng nguy hiểm.
Nghiên cứu này nêu ra khái niệm "vùng khí hậu phù hợp cho con người", nói rằng lịch sử cho thấy con người sống tốt nhất ở những nơi có MAT 11-15 độ C. Nghiên cứu cho rằng MAT tăng không chỉ là thêm vài ngày nắng gắt, mà là một bước ngoặt về hệ thống khí hậu. Nó tạo ra môi trường khắc nghiệt, phá vỡ những điều kiện tự nhiên vốn giúp đời sống và kinh tế phát triển ổn định suốt hàng nghìn năm qua.
Bà Buakamsri cho biết những dấu hiệu này đã hiện hữu. Từ tháng 3 đến tháng 5 hàng năm, Thái Lan thường xuyên ghi nhận mức nhiệt trên 40 độ C. Hơn 50 thị trấn, thành phố chạm hoặc vượt mức nhiệt lịch sử.
Tại Thái Lan, nắng nóng cực đoan còn đi kèm hạn hán, lũ lụt xảy ra thường xuyên và thảm khốc hơn, cùng tình trạng mực nước biển dâng đe dọa các cộng đồng ven biển và những vùng kinh tế trọng điểm.
Theo bà Buakamsri, đây không phải những sức ép riêng lẻ, mà là các rủi ro khí hậu chồng lấn, khiến công tác thích ứng trở nên khó khăn và tốn kém hơn nhiều.
"Vì thế, câu hỏi hiện nay không còn đơn thuần là làm thế nào để ứng phó thời tiết nóng hơn, mà là liệu Thái Lan có thể tái thiết kế các đô thị, hệ thống năng lượng, năng lực y tế công cộng và mô hình kinh tế đủ nhanh để duy trì khả năng chống chịu trong môi trường khí hậu khắc nghiệt hơn rất nhiều hay không", bà nói.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm nay nói với phóng viên Fox News rằng thỏa thuận hạt nhân Iran sẽ được "ký kết hôm nay" tại Pakistan. Không rõ ông Trump nói về thỏa thuận và khung thời gian nào, khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran dự kiến bắt đầu sớm nhất vào ngày 22/4. Tehran cũng chưa xác nhận sẽ tham gia đối thoại với Washington.
CNN cùng ngày dẫn nguồn thạo tin cho biết Phó tổng thống Mỹ JD Vance dự kiến lên đường đến Pakistan ngày 21/4 để tham dự vòng đàm phán thứ hai với Iran. Khả năng sự kiện diễn ra vẫn rất mong manh, do hai bên liên tục có những lời lẽ gay gắt nhằm vào đối phương.
Nhà Trắng xác nhận phái đoàn Mỹ sẽ sớm lên đường đàm phán, nhưng chưa rõ thời gian cụ thể.
Tổng thống Mỹ Trump cũng cho biết ông đang nghĩ đến việc thỏa thuận ngừng bắn với Iran sẽ kết thúc tối 22/4, nhưng nói rằng "rất khó có khả năng" gia hạn thêm nếu không đạt thỏa thuận. "Tôi sẽ không vội vàng ký thỏa thuận tồi. Chúng ta có thừa thời gian", ông nói.
Khi được hỏi liệu ông có dự đoán giao tranh sẽ tiếp tục ngay lập tức nếu hai bên không đạt thỏa thuận hay không, ông Trump nói "chắc chắn sẽ dự báo như vậy".
Tổng thống Masoud Pezeshkian cùng ngày khẳng định Iran vẫn duy trì "sự ngờ vực sâu sắc mang tính lịch sử" đối với chính phủ Mỹ, đồng thời chỉ trích "những tín hiệu mâu thuẫn, không mang tính xây dựng" từ các quan chức Mỹ.
"Tôn trọng các cam kết là nền tảng của đối thoại có ý nghĩa. Iran sẽ không khuất phục trước vũ lực", ông viết trên X.
Kể từ khi chiến sự bùng phát hôm 28/2, Mỹ - Iran mới chỉ tiến hành một phiên đàm phán kéo dài 21 giờ tại Islamabad và không đạt được thỏa thuận, dù công tác chuẩn bị cho các cuộc đối thoại tiếp theo vẫn tiếp tục.
Khả năng tổ chức vòng đàm phán thứ hai đang trở nên mong manh, sau vụ khu trục hạm USS Spruance của Mỹ hôm 19/4 nã pháo và bắt tàu hàng Touska mang cờ Iran ở vịnh Oman, với lý do phương tiện này tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa.
Quân đội Iran chỉ trích đây là "hành động cướp biển và vi phạm thỏa thuận ngừng bắn", tuyên bố sẽ sớm đáp trả. Tehran cũng nói rằng "chưa quyết định" có tiếp tục đàm phán với Washington hay không.
“Sáng nay, Lực lượng hải quân của IRGC đã phát hiện và chặn hai tàu vi phạm tại eo biển Hormuz. Hai tàu này đã bị bắt giữ và được điều hướng vào bờ biển Iran”, IRGC nêu trong một tuyên bố, đồng thời cho hay hành động nhằm bảo vệ quyền lợi quốc gia của Iran.
Phía Tehran xác định một tàu chở container treo cờ Panama mang tên MSC Francesca và tàu còn lại là Epaminondas treo cờ Liberia, theo Hãng tin AFP.
IRGC tuyên bố các tàu này bị cáo buộc hoạt động mà không có giấy phép phù hợp, nhiều lần vi phạm các quy định và can thiệp vào hệ thống định vị, gây nguy hiểm cho an toàn hàng hải khi tìm cách bí mật rời khỏi eo biển Hormuz.
Theo trang thông tin theo dõi hàng hải MarineTraffic, vị trí được ghi nhận gần nhất của cả hai tàu đều nằm gần phía bờ biển Iran tại eo biển Hormuz.
Trước đó ngày 22-4, Cơ quan Điều hành thương mại hàng hải của Vương quốc Anh (UKMTO) cho biết IRGC đã nổ súng vào một tàu chở container khi đang ở cách phía đông bắc Oman khoảng 15 hải lý (khoảng 28km), khiến buồng lái bị hư hại nhưng không có thương vong.
Một tàu thứ hai cũng bị tấn công ngay sau đó.
UKMTO cho hay sự việc diễn ra lúc 7h55 giờ địa phương. Tàu pháo của IRGC bị cáo buộc khai hỏa mà không phát cảnh báo trước.
Các hãng thông tấn bán chính thức của Iran như Nour News, Fars và Mehr sau đó đưa tin IRGC đã tấn công tàu thứ ba, mà họ cho đã bị “mắc kẹt” trên bờ biển Iran, nhưng không nêu chi tiết.
Eo biển Hormuz là tuyến hàng hải chiến lược, vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu. Tuần trước Iran thông báo mở lại eo biển Hormuz, tuy nhiên nhanh chóng tuyên bố phong tỏa lại eo biển này cho đến khi lệnh phong tỏa của Hải quân Mỹ được dỡ bỏ.
