Hướng tới mục tiêu chăm sóc sức khỏe toàn dân, TP.HCM đang chủ động đưa dịch vụ y tế đến gần người dân, đẩy mạnh khám, tầm soát sớm ngay từ cộng đồng, mục tiêu phòng ngừa từ gốc giảm gánh nặng bệnh tật.
Ngồi trên xe lăn có sự hỗ trợ của tình nguyện viên, bà T.N. (62 tuổi, ngụ phường Tăng Nhơn Phú) đã có mặt tại Trạm y tế phường Tăng Nhơn Phú từ sớm để được thăm khám, tầm soát bệnh lý ung thư miễn phí sáng 5-4.
Bà N. cho hay gia đình vốn có hoàn cảnh khó khăn, thường đi bán vé số, nhiều năm nay cả hai vợ chồng bà đều không có điều kiện thăm khám sức khỏe thường xuyên.
“Thường tôi chỉ đi khám huyết áp, đái tháo đường tại bệnh viện chứ không có cơ hội đi tầm soát ung thư. Vài hôm trước khu phố có đến nhà phát cho vợ chồng tôi giấy mời nên cả hai vợ chồng tranh thủ nghỉ việc để đi khám. Việc khám như thế này rất có ý nghĩa với chúng tôi, hơn nữa đến khám mới biết trạm y tế có cơ sở khang trang hiện đại”, bà N. cho hay.
Cách trung tâm TP khoảng 70km, xã Phú Giáo là địa phương còn hạn chế để tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng nâng cao. Bệnh viện Nhi đồng 2 đã tổ chức tầm soát dị tật trẻ em tại địa phương này. Trường hợp phát hiện bé có bệnh lý tim mạch hoặc bệnh lý phức tạp, các chuyên gia sẽ hướng dẫn phụ huynh, kịp thời chuyển các em đến tuyến trên điều trị.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, bác sĩ Phạm Xuân Hải – Phó giám đốc điều hành Trạm y tế phường Tăng Nhơn Phú – cho hay ban đầu số phiếu mời người dân tham dự khám bệnh và tầm soát ung thư dự kiến khoảng 500 người.
Tuy nhiên, trong ngày đầu tiên (trước đó ngày 4-4, trạm y tế được Sở Y tế TP.HCM cho phép khám trước) đơn vị phát 200 phiếu nhưng đã khám đến 295 người do lượng người dân đến đông, đội ngũ y tế làm việc liên tục đến chiều muộn.
Sang ngày thứ hai, số phiếu dự kiến là 300. Tuy nhiên tình trạng người dân không có thư mời vẫn đến tham gia khá phổ biến. Riêng trong buổi sáng có hơn 20 trường hợp từ các địa bàn lân cận tìm đến sau khi biết thông tin chương trình qua các phương tiện truyền thông.
Theo bác sĩ Hải, về nguyên tắc người tham gia cần có thư mời để đảm bảo kiểm soát số lượng, đúng đối tượng. Thống kê cho thấy chỉ trong ngày đầu đã có gần 100 người ngoài danh sách được khám bổ sung. Đáng chú ý nhóm này chủ yếu là người trẻ, có ý thức chủ động tầm soát bệnh, đặc biệt là ung thư. Trạm y tế đã tạo điều kiện hết mức để ai đến cũng được thăm khám.
Giám đốc Sở Y tế TP.HCM Tăng Chí Thượng cho biết TP.HCM là đô thị đặc biệt, đông dân, năng động, phát triển rất nhanh, đồng thời cũng đối diện nhiều thách thức ngày càng rõ nét về sức khỏe cộng đồng như từ bệnh truyền nhiễm, bệnh không lây nhiễm, già hóa dân số đến sức khỏe tâm thần, sức khỏe học đường và nhiều vấn đề y tế mới phát sinh trong đời sống đô thị hiện đại.
Điều này đặt ra cho ngành y tế không thể chỉ chờ người dân đến bệnh viện khi đã có bệnh mà phải đi trước một bước, đến với người dân khi họ còn khỏe. Thông điệp quan trọng của chương trình là ngành y tế chủ động đến với người dân, thay vì chờ người dân mắc bệnh mới đến bệnh viện.
Theo người đứng đầu ngành y tế TP.HCM, trong đợt này TP cũng đã triển khai các đội chăm sóc sức khỏe tại cộng đồng để quản lý tình trạng sức khỏe người dân. Đặc biệt là nhóm yếu thế, người cao tuổi, để hỗ trợ và thực hiện tầm soát sớm, hướng dẫn điều trị kịp thời, không để bệnh diễn tiến nặng. Đây là một nỗ lực lớn nhằm chuyển từ chữa bệnh sang chăm sóc sức khỏe.
Việc tổ chức khám, tầm soát sẽ được kiểm soát chặt chẽ, chỉ những cơ sở y tế đủ điều kiện theo quy định của Bộ Y tế mới được tham gia. Danh sách các cơ sở đủ năng lực sẽ được công khai để người dân lựa chọn. Người dân có thể lựa chọn khám tại bất kỳ cơ sở phù hợp, không phụ thuộc địa bàn cư trú.
Một nội dung quan trọng nữa là khẩn trương chuẩn bị các giải pháp để tiến tới mục tiêu khám sức khỏe cho mọi người dân trong năm 2026 theo chỉ đạo của TP. Đây là mục tiêu lớn, rất nhân văn, đồng thời cũng là bước đi cần thiết để TP chủ động hơn trong quản lý sức khỏe dân cư.
“Đây là nhiệm vụ không dễ, bởi quy mô dân số lớn, nhu cầu đa dạng và áp lực nguồn lực rất cao nhưng khó không có nghĩa là không làm mà là phải làm cho đúng, làm có trọng tâm, có lộ trình, có giải pháp phù hợp và có sự phối hợp chặt chẽ của cả hệ thống. Đây không phải là một chiến dịch ngắn hạn mà trở thành nền tảng cho quản lý sức khỏe người dân một cách lâu dài, khoa học và hiệu quả hơn”, ông Thượng nói.
Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường khẳng định một TP muốn phát triển nhanh, bền vững, có chất lượng sống tốt thì trước hết phải là một TP có người dân mạnh khỏe, có môi trường sống an toàn, có hệ thống y tế đủ năng lực chăm lo sức khỏe cho nhân dân từ sớm, từ xa, ngay từ cơ sở.
Nhận thức sâu sắc điều đó, trong thời gian qua TP.HCM luôn quan tâm đầu tư cho công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.
Lãnh đạo TP.HCM đề nghị ngành y tế tiếp tục đổi mới hoạt động cơ sở, nâng cao chăm sóc sức khỏe người dân ban đầu, triển khai hiệu quả các mô hình chăm sóc sức khỏe liên tục, tăng cường quản lý sức khỏe người dân theo nguyên lý y học gia đình.
Trong vài năm trở lại đây, cụm từ "ăn lành mạnh" trở thành một xu hướng phổ biến, đặc biệt trên mạng xã hội. Những bữa ăn được trình bày đẹp mắt, ít dầu mỡ, nhiều rau xanh, nước ép hay thực đơn "không tinh bột" thường được xem là chuẩn mực của sức khỏe.
Tuy nhiên, đằng sau vẻ ngoài hấp dẫn đó là không ít ngộ nhận, khiến nhiều người áp dụng sai cách và đối mặt với những hệ lụy khó lường.
- Đường "tự nhiên" tốt hơn đường tinh luyện: Nhiều người tin rằng mật ong hay các loại siro tự nhiên là lựa chọn lành mạnh hơn đường trắng.
Tuy nhiên, về bản chất, tất cả đều là đường và cung cấp năng lượng tương đương. Việc tiêu thụ quá nhiều, dù dưới dạng "tự nhiên", vẫn làm tăng nguy cơ tăng cân và rối loạn chuyển hóa. Những vi chất có trong đường chưa tinh chế là không đáng kể và không đủ để bù đắp rủi ro.
- Thực phẩm không gluten (protein chính trong lúa mì và các loại ngũ cốc) luôn tốt hơn: Xu hướng "ăn không gluten" đang phổ biến, nhưng không phải ai cũng cần tránh gluten.
Chỉ những người mắc bệnh không dung nạp gluten mới cần loại bỏ hoàn toàn. Với đa số, ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, gạo lứt hay bánh mì nguyên cám mới là lựa chọn tốt nhờ giàu chất xơ và có lợi cho hệ tiêu hóa. Điều quan trọng không phải là "có gluten hay không" mà là giá trị dinh dưỡng tổng thể.
- Dầu dừa là chất béo lành mạnh: Dầu dừa thường được ca ngợi như "siêu thực phẩm", nhưng thực tế lại chứa tới khoảng 85% chất béo bão hòa. Loại chất béo này có thể làm tăng cholesterol xấu và nguy cơ bệnh tim mạch nếu dùng nhiều.
Dầu dừa có thể dùng với lượng nhỏ, nhưng không nên thay thế hoàn toàn các loại dầu thực vật giàu chất béo không bão hòa như dầu ô liu hay dầu hạt cải.
- Trứng gây hại cho tim mạch: Trứng từng bị "kết tội" vì chứa cholesterol, nhưng các nghiên cứu gần đây cho thấy cholesterol trong thực phẩm không ảnh hưởng mạnh đến cholesterol máu như từng nghĩ.
Thay vào đó, chất béo bão hòa mới là yếu tố đáng lo ngại hơn. Trứng vẫn có thể nằm trong chế độ ăn cân bằng, miễn là được chế biến lành mạnh, chẳng hạn như luộc hoặc chần thay vì chiên với nhiều dầu mỡ.
- Ngũ cốc là bữa sáng hoàn hảo: Ngũ cốc thường được quảng bá là thực phẩm lành mạnh, nhưng thực tế nhiều loại chứa lượng đường và chất béo cao. Điều này khiến tổng năng lượng tăng đáng kể, không phù hợp nếu đang kiểm soát cân nặng.
Những lựa chọn như cháo yến mạch thường tốt hơn. Nếu dùng ngũ cốc, cần chú ý khẩu phần và thành phần trên nhãn.
- Nước ép là cách tốt nhất để ăn rau quả: Nước ép trái cây và rau củ tiện lợi nhưng không phải "con đường tắt" cho dinh dưỡng. Khi ép, lượng đường tự do tăng lên trong khi chất xơ giảm.
Vì vậy, nước ép chỉ nên tính là một phần trong khẩu phần rau quả mỗi ngày và giới hạn khoảng 150ml. Ăn nguyên quả vẫn là lựa chọn tối ưu hơn cho sức khỏe.
- Thực phẩm lên men luôn tốt: Các thực phẩm lên men như kim chi hay sữa chua được cho là có lợi cho đường ruột. Điều này đúng ở mức độ nhất định, nhưng không phải tất cả đều "tốt vô điều kiện".
Nhiều sản phẩm chứa lượng muối hoặc đường cao, có thể ảnh hưởng đến tim mạch nếu tiêu thụ nhiều. Lợi ích của thực phẩm lên men vẫn đang được nghiên cứu thêm, do đó cần sử dụng có chọn lọc.
- Cơ thể cần "thải độc" thường xuyên: Các chế độ "detox" được quảng bá rầm rộ với lời hứa làm sạch cơ thể. Tuy nhiên, cơ thể con người đã có hệ thống giải độc tự nhiên thông qua gan, thận và phổi.
Việc nhịn ăn hay dùng sản phẩm giải độc chỉ mang lại cảm giác "nhẹ người" tạm thời nếu bạn giảm đồ ăn không lành mạnh, nhưng không có tác dụng lâu dài nếu thói quen cũ quay lại. Một lối sống cân bằng mới là giải pháp bền vững.
- Thịt đỏ luôn có hại: Thịt đỏ thường bị gắn với nguy cơ bệnh tim và ung thư, nhưng không phải hoàn toàn cần loại bỏ. Đây vẫn là nguồn cung cấp protein và sắt quan trọng. Vấn đề nằm ở lượng tiêu thụ và cách chế biến.
Ăn quá nhiều thịt đỏ hoặc thịt chế biến sẵn mới làm tăng nguy cơ bệnh tật. Lựa chọn thịt nạc và ăn ở mức vừa phải là cách tiếp cận hợp lý.
- Mọi chất béo đều xấu: Không phải tất cả chất béo đều có hại. Chất béo không bão hòa, có trong dầu thực vật, cá béo hay các loại hạt, lại có lợi cho tim mạch. Ngược lại, chất béo bão hòa cần được hạn chế. Vì vậy, thay vì "tránh chất béo", điều quan trọng là lựa chọn đúng loại chất béo và cân đối trong khẩu phần ăn.
Theo theo chuyên gia dinh dưỡng người Anh, Hannah Elliott, những lầm tưởng về dinh dưỡng thường xuất phát từ thông tin thiếu kiểm chứng hoặc bị đơn giản hóa quá mức. Thực tế, không có thực phẩm "tốt tuyệt đối" hay "xấu hoàn toàn".
Một chế độ ăn lành mạnh cần sự cân bằng, đa dạng và phù hợp với nhu cầu cá nhân. Hiểu đúng bản chất thực phẩm sẽ giúp mỗi người đưa ra lựa chọn sáng suốt hơn cho sức khỏe lâu dài.
Trong khi các vận động viên đa môn phối hợp thường đánh giá thể lực qua những bài kiểm tra khắc nghiệt như bơi tính giờ, nâng tạ đến giới hạn hay đo công suất ngưỡng chức năng (FTP), Bryan Johnson, doanh nhân công nghệ 48 tuổi nổi tiếng với nỗi ám ảnh về sự trường thọ, lại đề xuất một phương pháp đơn giản và ít tốn sức hơn để đo lường mức độ lão hóa của cơ thể.
Tại sự kiện The Long Play của Business Insider diễn ra hôm 14/4 ở San Francisco, Johnson đã giới thiệu bài kiểm tra thăng bằng một chân, một chỉ số thay thế cho phép xác định liệu tuổi sinh học của một người có đang tương xứng với tuổi thực hay không.
Người thực hiện chỉ cần một chiếc đồng hồ bấm giờ và một không gian đủ để đứng bằng một chân trong trạng thái nhắm mắt. Cách thực hiện bài kiểm tra: Bắt đầu bấm giờ, nhắm mắt và đứng trên một chân; sau đó đo thời gian có thể duy trì tư thế này trước khi mất thăng bằng. Theo thang đo của Johnson, nếu chỉ duy trì được từ 0 đến 7 giây, cơ thể bạn đang tương đương với độ tuổi 60-80; từ 7 đến 15 giây tương ứng với độ tuổi 40-60 và nếu đạt từ 15 đến 30 giây, cơ thể bạn đang ở trạng thái của tuổi 20-40.
"Khi tuổi tác tăng cao, não bộ có xu hướng teo lại khiến khả năng giữ thăng bằng dần mất đi. Đó là lý do tại sao ở người cao tuổi, các sự cố té ngã thường dẫn đến những hệ lụy sức khỏe rất nghiêm trọng", doanh nhân giải thích.
Nhận định của Johnson nhận được sự đồng thuận từ giới khoa học. Một nghiên cứu quy mô nhỏ trên những người hơn 50 tuổi của Mayo Clinic, công bố năm 2024, cho thấy trong số các bài kiểm tra chức năng, khả năng giữ thăng bằng trên một chân là chỉ số bị ảnh hưởng mạnh mẽ nhất bởi quá trình lão hóa. Các nhà nghiên cứu tại Mayo Clinic nhận định đây là "thước đo có giá trị về tình trạng suy nhược, mức độ sống độc lập và nguy cơ té ngã của một cá nhân". Tuy nhiên, nghiên cứu này không tập trung vào nhóm người dưới 50 tuổi và cũng không đưa ra các số liệu cụ thể để đối chiếu trực tiếp thời gian thăng bằng với độ tuổi sinh học như cách Johnson đề xuất.
Bài kiểm tra thăng bằng không phải là khái niệm mới. Hệ thống y tế Cleveland Clinic khuyến cáo đây không phải là một bài đánh giá thăng bằng toàn diện và "còn lâu mới trở thành một chỉ số hoàn hảo để đánh giá tuổi thọ". Tuy nhiên, xét theo tiêu chuẩn của Johnson, nhiều người có thể tìm thấy sự an tâm khi kết quả kiểm tra, đặc biệt là trên chân thuận, vẫn phản ánh đúng phong độ thể chất cần thiết ở độ tuổi của họ.
Bryan Johnson là một triệu phú công nghệ nổi tiếng, doanh nhân và nhà đầu tư người Mỹ. Bên cạnh đó, ông còn là người đam mê cải thiện sức khỏe và kéo dài tuổi thọ, đầu tư vào các dự án nghiên cứu sinh học để làm chậm quá trình lão hóa, nâng cao chất lượng cuộc sống. Johnson từng gây tranh cãi khi áp dụng các phương pháp cực đoan như uống sinh tố dinh dưỡng liều cao, trị liệu bằng ánh sáng đỏ, thậm chí là tiêmmáu của con trai để trẻ hóa.
Viêm là phản ứng bảo vệ tự nhiên của cơ thể trước chấn thương hoặc nhiễm trùng. Nếu tình trạng này kéo dài âm thầm trong nhiều tháng hoặc nhiều năm, nó có thể chuyển thành viêm mạn tính, gây hại cho sức khỏe. Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH), tình trạng viêm kéo dài có thể làm tổn thương các mô khỏe mạnh và gây rối loạn chức năng chuyển hóa theo thời gian.
Viêm mạn tính có liên quan đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, từ bệnh tim, tiểu đường đến viêm khớp và ung thư. Bên cạnh thay đổi lối sống, chế độ ăn cân bằng, giàu thực phẩm chống viêm có thể giúp giảm viêm tự nhiên và cải thiện sức khỏe tổng thể. Dưới đây là 7 loại thực phẩm hỗ trợ giảm viêm và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Cá béo
Cá hồi, cá thu, cá mòi chứa nhiều axit béo omega-3 (EPA và DHA). Những chất béo này giúp giảm các chỉ số viêm trong máu đồng thời hỗ trợ sức khỏe tim mạch. Theo NIH, omega-3 hỗ trợ điều hòa phản ứng viêm trong cơ thể. Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy ăn cá thường xuyên có thể giảm nguy cơ bệnh tim.
Các loại quả mọng
Những loại quả mọng nhiều màu sắc không chỉ làm đẹp món ăn mà còn chứa các hợp chất bảo vệ tế bào. Dâu tây, việt quất chứa chất chống oxy hóa gọi là anthocyanin, có khả năng trung hòa các gốc tự do có hại, giúp giảm stress oxy hóa - yếu tố liên quan chặt chẽ đến viêm mạn tính và lão hóa.
Thêm một ít quả mọng vào bữa sáng, sinh tố hoặc sữa chua có thể tăng cường "lá chắn" tự nhiên cho cơ thể.
Rau lá xanh
Rau xanh như rau bina, cải xoăn, bông cải xanh là nhóm thực phẩm có tác dụng bảo vệ cơ thể rất tốt. Các loại như rau bina, bông cải xanh cung cấp vitamin, khoáng chất và hợp chất thực vật giúp giảm stress oxy hóa. Chúng giàu vitamin K, vitamin C và polyphenol, hỗ trợ cân bằng miễn dịch.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC) khuyến nghị ăn rau xanh thường xuyên để giảm nguy cơ bệnh mạn tính như tim mạch và tiểu đường.
Các loại hạt
Hạnh nhân, hạt óc chó, hạt lanh, hạt chia chứa chất béo tốt, chất xơ, magie và vitamin E. Những dưỡng chất này hỗ trợ điều hòa quá trình viêm đồng thời cải thiện cholesterol. Đặc biệt, óc chó giàu ALA - một dạng omega-3 có nguồn gốc thực vật, liên quan đến giảm viêm. Chỉ cần ăn một nắm nhỏ các loại hạt mỗi ngày cũng có lợi cho sức khỏe tim mạch.
Cà chua
Cà chua giàu lycopene - một chất chống oxy hóa mạnh có tác dụng giảm viêm và bảo vệ tim. Lycopene có thể giảm tổn thương oxy hóa liên quan đến bệnh mạn tính. Đặc biệt, cà chua nấu chín có thể giúp cơ thể hấp thụ lycopene tốt hơn.
Nghệ
Nghệ đã được sử dụng từ lâu trong ẩm thực và y học cổ truyền. Hoạt chất chính curcumin có đặc tính chống viêm và chống oxy hóa mạnh, có thể tác động đến các tác nhân gây viêm trong cơ thể. Kết hợp nghệ với tiêu đen giúp tăng khả năng hấp thu và phát huy hiệu quả tốt hơn.
Ngũ cốc nguyên hạt
Carbohydrate tinh chế có thể làm tăng viêm, trong khi ngũ cốc nguyên hạt lại có tác dụng ngược lại. Yến mạch, gạo lứt, kiều mạch chứa chất xơ, vitamin nhóm B, chất chống oxy hóa, hỗ trợ tiêu hóa và cân bằng chuyển hóa. Chế độ ăn giàu chất xơ còn nuôi dưỡng hệ vi khuẩn đường ruột - yếu tố quan trọng trong kiểm soát viêm.
