“Trẻ béo phì có thể phát triển xương sớm, dậy thì sớm nhưng lại dừng phát triển chiều cao sớm, là lý do ban đầu cao lớn hơn bạn bè nhưng bị ‘vượt mặt’ khi bước vào tuổi trưởng thành”, TS Phan Bích Nga, Chủ tịch Chi hội Dinh dưỡng Nhi khoa, nói tại hội thảo Cập nhật các khuyến nghị về vi chất dinh dưỡng trong tăng trưởng chiều cao ở trẻ em”, hôm 18/4 tại Hà Nội.
Tỷ lệ thừa cân béo phì ở trẻ em Việt Nam đang tăng nhanh. Giai đoạn 2010 đến 2020, tỷ lệ này ở trẻ dưới 5 tuổi tăng từ 5% lên 8%. Ở nhóm 5 đến 18 tuổi, con số tăng hơn gấp đôi, từ 7% lên 19%, tập trung nhiều ở lứa tuổi học sinh trung học.
Theo TS Nga, bản chất của béo phì không chỉ là “thừa chất” mà là thừa năng lượng. Khi cơ thể dư thừa năng lượng sẽ xảy ra cơ chế cạnh tranh giữa các tế bào, trong đó tế bào mỡ được ưu tiên phát triển, kéo theo nhiều hệ lụy. Quá trình hấp thu canxi bị ức chế, trong khi hoạt động hủy xương lại gia tăng. Hệ xương vì thế suy yếu, không đủ điều kiện để phát triển chiều cao tối ưu.
Ngoài ra, một trong những hệ quả rõ rệt nhất của béo phì ở trẻ là dậy thì sớm. Khi bước vào dậy thì, cơ thể sẽ tăng trưởng nhanh trong một thời gian ngắn. Nhưng đồng thời, các đầu xương cũng bắt đầu đóng lại. Nếu quá trình này diễn ra sớm, “cửa sổ vàng” để phát triển chiều cao cũng khép lại sớm.
Đồng quan điểm, TS Nguyễn Thị Thu Hậu, Bệnh viện Nhi đồng 2, cũng cho hay béo phì ảnh hưởng đến thể chất, tâm lý và chuyển hóa. Đặc biệt, nó gây tích lũy mỡ và làm giảm khối xương và cơ, giảm cơ hội đạt chiều cao tiềm năng tối đa. Vì vậy, trẻ béo phì cần được can thiệp dinh dưỡng và vận động nhằm tăng chiều cao và tăng khối lượng xương.
Cụ thể, trẻ cần giảm đường, giảm chất béo no, cung cấp đủ canxi, vitamin D, vitamin K2 và các yếu tố hỗ trợ xương như đủ đảm, arginine giúp cải thiện sức khỏe xương. Khuyến khích trẻ vận động trung bình – mạnh ít nhất 60 phút mỗi ngày, tối thiểu 3 ngày/tuần có hoạt động cường độ cao, giảm thời gian tĩnh tại (không tính thời gian học) dưới 2 giờ/ngày.
Tình trạng béo phì chỉ là một trong 4 gánh nặng dinh dưỡng mà trẻ em Việt Nam đang đối mặt, bên cạnh suy dinh dưỡng, thiếu vi chất và gia tăng bệnh không lây nhiễm liên quan đến chế độ ăn uống. PGS Phạm Ngọc Khái, Chủ tịch Hội Dinh dưỡng Việt Nam, cho hay hiện khoảng 20% trẻ em có chiều cao thấp hơn chuẩn, phản ánh tình trạng phát triển chưa tối ưu còn phổ biến. Vì vậy, cần một chiến lược liên ngành, kết hợp dinh dưỡng, y tế và các yếu tố xã hội.
Tầm vóc người Việt có nhiều thay đổi trong những năm qua nhưng vẫn thuộc top thấp, đứng thứ 4 ở khu vực Đông Nam Á với chiều cao trung bình nam giới 168,1 cm, còn nữ 156,2 cm. So với các nước Đông Nam Á, chiều cao của người Việt sau Singapore, Malaysia và Thái Lan. Trước đây 10 năm, người Việt đứng gần thấp nhất trong khu vực, chỉ nhỉnh hơn người Indonesia và Philippines.
Các chuyên gia nhấn mạnh để cải thiện tầm vóc người Việt, chìa khóa không chỉ ăn đủ mà còn phải ăn đúng, cân đối giữa năng lượng và vi chất, đồng thời kết hợp vận động hợp lý.
Đặc biệt, nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí khoa học BMC Nephrology đã cảnh báo về mối liên hệ mật thiết giữa sức khỏe răng miệng và chức năng thận.
Nghiên cứu quốc tế do các nhà khoa học Trường Y Đại học Cincinnati (Mỹ) dẫn đầu, đã bất ngờ phát hiện mối liên quan chặt chẽ giữa bệnh nướu răng và bệnh thận.
Sau khi phân tích bằng chứng từ hơn 150 bài báo, bao gồm các nghiên cứu quan sát, phân tích tổng hợp và thử nghiệm can thiệp, các nhà nghiên cứu đã xác định bằng chứng ngày càng tăng về sự tương tác giữa răng miệng và thận.
Bệnh nha chu và bệnh thận mạn tính có các con đường viêm liên kết với nhau, có thể góp phần vào sự tiến triển của bệnh.
Từ răng miệng đến thận: Viêm nha chu không chỉ là nhiễm trùng tại chỗ. Vi khuẩn dưới đường viền nướu gây viêm mạn tính, tạo ra các tín hiệu viêm xâm nhập vào máu đến thận. Tại đây, chúng thúc đẩy hình thành sẹo, tổn thương mạch máu nhỏ và đẩy nhanh suy giảm chức năng lọc của thận. Đáng chú ý, những người bị viêm nha chu có tỷ lệ mắc bệnh thận mạn tính nặng cao hơn gấp 2,4 lần, theo trang tin nghiên cứu Study Finds.
Từ thận đến răng miệng: Khi chức năng thận suy giảm, chất thải tích tụ trong máu làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến nướu dễ bị tổn thương và chậm lành hơn. Ngoài ra, sự mất cân bằng khoáng chất do bệnh thận còn làm suy yếu xương hàm theo thời gian.
Nghiên cứu mang lại tin vui rằng điều trị nướu răng chỉ bằng cách làm sạch sâu răng và loại bỏ mảng bám, giúp giảm đáng kể viêm nhiễm ở bệnh nhân thận. Thử nghiệm cho thấy điều trị nướu răng giúp cải thiện chức năng thận cho bệnh nhân thận, thông qua cải thiện chỉ số cystatin C, một chỉ số được sử dụng để đánh giá chức năng thận (nồng độ Cystatin C tăng cao trong máu cho thấy thận bị suy giảm chức năng). Đặc biệt, ở bệnh nhân chờ ghép thận, điều trị nướu trước phẫu thuật giúp giảm đáng kể các biến cố tim mạch.
Bằng chứng trong nghiên cứu đã chứng minh rằng đánh răng 2 lần mỗi ngày là yếu tố quan trọng đối với việc duy trì chức năng thận, đặc biệt là trong việc quản lý bệnh mạn tính và giảm nguy cơ tim mạch cho bệnh nhân thận, theo Study Finds.
Các nhà nghiên cứu kết luận rằng: Răng miệng và thận liên quan chặt chẽ với nhau. Để bảo vệ chức năng thận, bạn cần chăm sóc tốt răng miệng, như đánh răng 2 lần mỗi ngày và thăm khám nha khoa định kỳ. Đồng thời, sức khỏe răng miệng nên được đưa vào danh mục kiểm tra trong quá trình chăm sóc thận.
Bảo hiểm xã hội Việt Nam (Bộ Tài chính) vừa có phản hồi thắc mắc của nhiều bạn trẻ liên quan đến bảo hiểm y tế. Cụ thể, có sinh viên đi làm thêm (part-time) 6 tiếng/ngày, đã mua bảo hiểm y tế tại trường nhưng vẫn bị công ty yêu cầu truy thu tiền bảo hiểm xã hội, kèm dọa "không đóng sẽ không trả lương".
Theo Bảo hiểm xã hội, Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi năm 2024 quy định người tham gia bảo hiểm y tế là lao động làm việc theo hợp đồng từ 1 tháng trở lên, kể cả trường hợp thỏa thuận tên gọi khác. Nội dung làm việc gắn với trả công, tiền lương và dưới sự quản lý, điều hành, giám sát của một bên.
Thỏa thuận giữa người lao động và chủ sử dụng lao động có thể là làm việc không trọn thời gian (part-time), có tiền lương trong tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thấp nhất theo quy định.
Như vậy, sinh viên đi làm thêm theo hợp đồng từ 1 tháng trở lên, nếu mức lương tháng bằng hoặc cao hơn tiền lương tối thiểu dùng làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc thì thuộc diện tham gia bảo hiểm y tế bắt buộc.
Cạnh đó, Luật Bảo hiểm y tế sửa đổi năm 2024 cũng nêu một người thuộc nhiều đối tượng tham gia khác nhau thì đóng theo đối tượng đầu tiên mà người đó được xác định theo thứ tự.
Thứ tự tham gia bảo hiểm y tế gồm: (1) Nhóm do người lao động và người sử dụng lao động đóng, (2) nhóm do tổ chức bảo hiểm xã hội đóng, (3) nhóm do ngân sách nhà nước đóng, (4) nhóm được ngân sách nhà nước hỗ trợ mức đóng (bao gồm sinh viên) và (5) nhóm tham gia bảo hiểm y tế theo hộ gia đình.
Chiếu theo thứ tự, nhóm người lao động (1) xếp trên nhóm sinh viên (4). Do vậy sinh viên ký hợp đồng lao động đủ điều kiện thì bắt buộc phải đóng bảo hiểm y tế theo đối tượng người lao động tại doanh nghiệp.
Hiện nay mức đóng bảo hiểm y tế bắt buộc bằng 4,5% tiền lương tháng hoặc 4,5% lương cơ sở, trong đó người sử dụng lao động đóng 3% và người lao động đóng 1,5%. Lương cơ sở hiện hành là 2,34 triệu đồng/tháng.
Như vậy, mức đóng bảo hiểm y tế cho một học sinh, sinh viên trong một năm là: 4,5% × 2,34 triệu đồng × 12 tháng = 1.263.600 đồng/năm.
Nếu đơn vị sử dụng lao động chưa trừ phần tiền đóng bảo hiểm y tế của người lao động trong quá trình làm việc thì người lao động có trách nhiệm đóng phần của mình cho đơn vị, tức 1,5%.
Cơ quan bảo hiểm xã hội cho hay Bộ luật Lao động năm 2019 quy định chủ sử dụng lao động không được dùng việc trả lương để cưỡng ép người lao động thực hiện các nghĩa vụ khác không có trong hợp đồng hoặc trái pháp luật.
Tiền lương là quyền lợi hợp pháp của người lao động tương ứng với công sức đã bỏ ra và phải được thanh toán đầy đủ, đúng hạn.
Khi chấm dứt hợp đồng, doanh nghiệp có nghĩa vụ thanh toán đầy đủ tiền lương cho sinh viên. Phần nợ bảo hiểm y tế (nếu có) phải được giải quyết theo quy định truy thu của pháp luật.
Để tránh vướng mắc, Bảo hiểm xã hội Việt Nam lưu ý sinh viên khi đi làm thêm cần kiểm tra kỹ nội dung hợp đồng, đặc biệt là các điều khoản liên quan đến bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế.
Ví dụ, mình thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm y tế nào, cách theo dõi việc trích nộp bảo hiểm hằng tháng, chủ động trao đổi với đơn vị sử dụng lao động khi có phát sinh chưa rõ ràng. Khi quyền lợi bị ảnh hưởng, bạn trẻ có thể phản ánh tới cơ quan chức năng hoặc tổ chức Công đoàn để được hỗ trợ.
Căng thẳng do nắng nóng kéo dài là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến thời tiết, đồng thời làm trầm trọng các bệnh nền như tim mạch, tiểu đường, hen suyễn và rối loạn tâm thần. Say nắng là một cấp cứu nguy hiểm với tỷ lệ tử vong cao, đặc biệt ở người trên 65 tuổi.
Khi nhiệt độ duy trì ở mức cao cả ngày lẫn đêm, cơ thể phải chịu áp lực tích lũy, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh và tử vong do tiếp xúc với nhiệt.
Sau đây, WHO chỉ ra những tác hại nghiêm trọng của nắng nóng đối với sức khỏe, đồng thời đưa ra lời khuyên quan trọng về việc sử dụng quạt, máy lạnh khi nhiệt độ trên 40 độ C.
Khi thời tiết quá nóng, cơ thể không kịp tỏa nhiệt, khiến nhiệt tích tụ bên trong, làm tăng nguy cơ kiệt sức và say nắng.
Cơ thể khi cố gắng tự làm mát cũng gây căng thẳng cho tim và thận. Hậu quả là nhiệt độ cực đoan có thể làm trầm trọng thêm các nguy cơ sức khỏe từ các bệnh mạn tính như các bệnh về tim mạch, tâm thần, hô hấp và tiểu đường và gây tổn thương thận cấp tính, theo trang web của WHO.
Những người làm việc ngoài trời như lao động chân tay, vận động viên hay nhân viên bảo vệ thường xuyên phải tiếp xúc với nhiệt độ cao, nên dễ rơi vào tình trạng căng thẳng do nhiệt, đặc biệt khi hoạt động kéo dài.
WHO đưa ra một số lời khuyên như sau:
Tránh nắng trực tiếp: Hạn chế ra ngoài và hoạt động gắng sức vào thời điểm nóng nhất trong ngày, ưu tiên ở trong bóng râm. Lưu ý, nhiệt độ cảm nhận dưới ánh nắng có thể cao hơn 10 - 15°C. Nên dành 2 - 3 giờ mỗi ngày ở nơi mát mẻ.
Giữ không gian sống thông thoáng: Tận dụng không khí ban đêm để làm mát nhà bằng cách mở cửa sổ. Ban ngày, đóng cửa, kéo rèm để hạn chế ánh nắng trực tiếp và tắt bớt thiết bị điện không cần thiết.
Làm mát cơ thể và uống đủ nước: Mặc quần áo rộng, nhẹ, thoáng; tắm nước mát; có thể dùng khăn ẩm hoặc xịt khoáng để hạ nhiệt. Uống nước thường xuyên (khoảng 1 ly mỗi giờ, tổng 2 - 3 lít/ngày).
Đặc biệt lưu ý nhóm dễ bị ảnh hưởng do nắng nóng như người trên 65 tuổi, người mắc bệnh tim, phổi, thận, người khuyết tật, người sống một mình, cùng trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
Chỉ sử dụng quạt máy khi nhiệt độ không khí dưới 40 độ C. Ở nhiệt độ trên 40 độ C, quạt sẽ làm nóng cơ thể.
Nếu sử dụng máy lạnh, nên đặt ở mức khoảng 27 độ C và kết hợp quạt để tăng hiệu quả làm mát, giúp căn phòng cảm thấy mát hơn khoảng 4 độ C. Cách này còn có thể giảm tới 70% chi phí điện cho việc làm mát, theo WHO.
