Khi Patrick Ciriello mất việc và không tìm được công việc mới trong gần một năm, mọi thứ với người đàn ông 60 tuổi ở Vermont (Mỹ) này dường như sụp đổ, bởi ông là trụ cột kinh tế của gia đình. “Bạn thường nghe về những người rơi xuống đáy vực”, Ciriello nói với Guardian. “Tôi cũng đã ở trong hoàn cảnh đó”.
Trong phần lớn sự nghiệp, Ciriello với tấm bằng thạc sĩ quản lý thông tin đã thiết kế vô số hệ thống phần mềm cho các ngân hàng, trường đại học và công ty dược phẩm. Ông đã trải qua nhiều cú sốc kinh tế, từ sự sụp đổ của bong bóng dotcom, khủng hoảng tài chính năm 2008 cho đến đại dịch Covid-19. Ông cũng mất việc nhiều lần, nhưng thường kiếm được công việc mới sau đó.
Nhưng đến năm 2023, khi cơn sốt AI bùng nổ, mọi thứ dường như khác hẳn. Ciriello cũng mất việc. Ông đã gửi hàng trăm đơn xin việc đến vị trí hỗ trợ IT, dịch vụ khách hàng, thậm chí cả công việc bán hàng tại quầy thực phẩm ở một siêu thị, nhưng đều nhận lại cái lắc đầu.
Không thể tìm công việc mới, Ciriello phải ở trên “ngôi nhà di động” là chiếc xe Toyota Highlander cũ. Vào một tối tháng 3/2024, ông nhận được tin nhắn bí ẩn trên LinkedIn và cuối cùng có công việc mới: huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo.
Sau khi tốt nghiệp trường Y khoa Albert Einstein và thạc sĩ y tế công cộng tại Đại học Brown nhiều năm trước, Rebecca Kimble, 52 tuổi, đã điều trị và cứu sống bệnh nhân tại các phòng cấp cứu trên khắp nước Mỹ, với thu nhập 300.000-500.000 USD mỗi năm. Nhưng vào tháng 2/2022, công việc của bà gặp trục trặc vì vấn đề sức khỏe. Sau hai năm điều trị và trở lại, bà liên tục bị từ chối khi ứng tuyển vào các vị trí.
Nhiều tháng nỗ lực tìm công việc mới không thành công, Kimble nhận ra bản thân có thể không quay lại phòng cấp cứu nữa, và đó là một cú sốc lớn. “Thật kinh khủng. Mỗi lần cố gắng nhưng lại bị từ chối, tôi lại phải trải qua quá trình vật lộn với chứng trầm cảm và lo âu. Tôi nghĩ một phần con người tôi đã chết, nhưng tôi chưa sẵn sàng cho điều đó”. Đầu năm nay, Kimble tìm thấy công việc mới: đào tạo AI trên nhiều nền tảng khác nhau, đánh giá cách các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) phản hồi câu hỏi về y tế.
Giống như Kimble, Anne chuyển sang lĩnh vực đào tạo AI sau khi sự nghiệp học thuật của cô bị đình trệ. Người phụ nữ 60 tuổi yêu cầu giấu tên này có bằng thạc sĩ về khoa học sức khỏe và tiến sĩ về chính sách công, đã dành 18 năm làm việc trong lĩnh vực quản lý giáo dục đại học, giám sát và giảng dạy các chương trình tiến sĩ.
Tuy nhiên, các hội chứng liên quan đến hậu Covid-19 khiến Anne mệt mỏi và giảm trí nhớ. Bà nghỉ việc tháng 4/2023, sau đó ứng tuyển vào khoảng 100 vị trí làm việc từ xa, nhưng đều bị từ chối. Trong một lần tình cờ, Anne tìm thấy công việc huấn luyện AI trên mạng. Từng có mức lương 6 con số trong giới học thuật, bà khi đó kiếm được 26 USD/giờ khi huấn luyện AI của Google, sau đó là Meta, không có bất kỳ phúc lợi nào. “Thật đau lòng và nản chí khi nghĩ đến tất cả thời gian tôi đã dành cho sự nghiệp và những hy sinh tôi đã bỏ ra để có tấm bằng thạc sĩ”, Anne nói.
Ciriello, Kimble, Anne là ba trong số những người trên 50 tuổi tìm đến công việc huấn luyện AI dù sở hữu trình độ chuyên môn cao. Công việc của họ chủ yếu là gắn nhãn và đánh giá thông tin sử dụng để đào tạo các mô hình như ChatGPT của OpenAI hay Gemini của Google. Các dịch vụ thường thông qua bên thứ ba như Mercor, GlobalLogic, TEKsystems, Micro1 hay Alignerr.
So với công việc trước đó, mức thu nhập của những chuyên gia giàu kinh nghiệm này có thể giảm rất sâu. Tuy nhiên, với hầu hết, chúng là công việc làm thêm, hoặc một phương án tạm thời sau khi bị sa thải. So với người huấn luyện phổ thông, nhóm chuyên gia này cũng kiếm nhiều tiền hơn, có thể tới 180 USD/giờ.
Nhưng đối với một số người lao động lớn tuổi như Ciriello, công việc huấn luyện AI lại mang ý nghĩa hoàn toàn khác: nơi nương náu cuối cùng trong một thị trường việc làm khắc nghiệt thời công nghệ, nơi càng lớn tuổi càng khó trụ lại hoặc quay lại làm việc. Đối với nhiều người trong số họ, việc AI “cướp” việc nếu đào tạo chúng hay không là điều không còn quan trọng. Họ cần việc làm ngay bây giờ.
Theo Richard Johnson, Phó chủ tịch Viện Chính sách Công AARP của Mỹ, lao động Mỹ trên 60 tuổi mất thời gian tìm việc mới lâu hơn tới 50% so với độ tuổi 20-30. Chỉ một phần nhỏ tìm được công việc có mức thu nhập trước đây. “Các nhà tuyển dụng cho rằng người lao động lớn tuổi tốn kém hơn, thiếu kỹ năng hiện đại và khó đào tạo hơn so với người trẻ tuổi”, Johnson nói với WSJ.
Urban Institute, một tổ chức phi lợi nhuận chuyên nghiên cứu chính sách xã hội, cuối năm ngoái cho biết khoảng một nửa số người lao động ở Mỹ trong độ tuổi 50-54 bị buộc thôi việc sớm trước khi đến tuổi nghỉ hưu. Một tổ chức khác là Viện Chính sách Kinh tế (Economic Policy Institute) chỉ ra khoảng 5,7 triệu người lao động trên 55 tuổi đã mất việc làm giai đoạn 2020-2025, và nhiều người đến nay vẫn chưa tìm được việc làm ổn định.
Những người đang huấn luyện AI có trình độ cao cho biết công việc này có thể thú vị về mặt trí tuệ, nhưng nó cũng khiến họ phải đối mặt với sự bất ổn của nền kinh tế việc làm tự do. Ciriello cho biết đã phải ngừng một số công việc dán nhãn dữ liệu sau khi cảm thấy bị bóc lột; Anne đánh giá mọi thứ thoải mái hơn công việc cũ; nhưng Kimble cho rằng chúng “không phải là công việc”, chỉ là một hình thức làm thêm.
“Nếu ngày mai, khi được giao một công việc đúng chuyên môn mà tôi nghĩ mình có thể làm được, tôi sẽ đi làm”, bà Kimble nói”. Tôi nhớ phòng cấp cứu”.
Bảo Lâm tổng hợp
Mặt trái của nghề bán dữ liệu cá nhân cho AI
30 tỷ hình ảnh thu thập từ Pokémon Go được dùng để huấn luyện robot
Con người có thể cần huấn luyện để phân biệt khuôn mặt AI tạo
El Nino là pha ấm của El Nino - Dao động Nam (ENSO), chu kỳ khí hậu tự nhiên được thúc đẩy bởi sự biến động nhiệt độ đại dương và áp suất khí quyển ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới. ENSO gây ra tác động dây chuyền lan khắp toàn cầu, ảnh hưởng đến mọi thứ như lượng mưa, hạn hán, bão, sóng nhiệt. ENSO thường tạo ra El Nino ấm rồi đến pha lạnh La Nina cứ sau 2-7 năm.
El Nino được xác nhận xảy ra khi nhiệt độ bề mặt đại dương trung bình tăng ít nhất 0,5 độ C trong năm tháng liên tiếp trở lên so với mức trung bình dài hạn. Tháng trước, Trung tâm Dự báo Khí hậu thuộc Cơ quan Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) thông báo có 62% khả năng El Nino xuất hiện từ tháng 6 đến tháng 8.
Theo chuyên trang thời tiết AccuWeather, nếu xuất hiện như dự đoán, El Nino có thể mạnh lên thành "siêu El Nino" với nhiệt độ mặt biển cao hơn mức trung bình dài hạn ít nhất 2 độ C. Cơ quan Khí tượng Trung Quốc cuối tuần trước cũng cho biết, El Nino ở mức trung bình đến mạnh được dự báo xuất hiện tháng tới và tiếp tục phát triển trong thời gian còn lại của năm. Một số mô hình máy tính, bao gồm cả mô hình tổng hợp được đánh giá cao của châu Âu, cũng dự báo khá mạnh mẽ về khả năng hiện tượng này hình thành, thậm chí có thể phát triển thành siêu El Nino cuối mùa thu.
"El Nino mạnh có thể gây lũ lụt nghiêm trọng, buộc các nhà máy thủy điện giảm sản lượng hoặc ngừng hoạt động, đồng thời gây hư hại đường dây điện và trạm biến áp do sạt lở đất và mực nước dâng cao. Ngược lại, trong trường hợp hạn hán, việc sản xuất điện cũng chịu ảnh hưởng do nguồn cung cấp nước giảm mạnh", Wang Yaqi, kỹ sư cấp cao tại Trung tâm Khí hậu Quốc gia Trung Quốc, cho biết.
Cảnh báo này được đưa ra sau khi giá dầu toàn cầu tăng mạnh do xung đột Trung Đông dẫn đến eo biển Hormuz gần như đóng cửa. Đây vốn là tuyến đường vận chuyển dầu khí lớn, đóng vai trò trọng yếu với nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Ông Wang nhận định, El Nino có thể ảnh hưởng nặng nề đến những cộng đồng phụ thuộc thủy điện như Nam Á, Đông Nam Á và một số vùng thuộc châu Phi, buộc họ phải đốt nhiều nhiên liệu hóa thạch hơn để sản xuất năng lượng, khiến nhu cầu dầu khí tăng mạnh và có thể đẩy giá lên cao hơn nữa.
Thêm vào đó, 2026 được dự báo là một trong những năm nóng nhất lịch sử nếu siêu El Nino xảy ra. Nhiều người cho rằng nhiệt độ tăng cao sẽ thúc đẩy sản xuất quang điện, nhưng thực tế, sức nóng dữ dội có thể làm giảm hiệu suất pin mặt trời, đồng thời làm tăng áp lực lên lưới điện.
"Nhiều người lầm tưởng càng nắng nóng thì năng lượng tạo ra càng lớn. Tuy nhiên, pin mặt trời là chất bán dẫn, và giống như mọi thiết bị điện tử, hiệu suất của chúng giảm khi nhiệt độ tăng", Ioanna Vergini, nhà sáng lập wfy24.com, nền tảng phân tích dữ liệu thời tiết và xu hướng dao động khí hậu, giải thích với Euronews Earth.
Với mỗi độ tăng thêm trên 25 độ C, hiệu suất pin mặt trời giảm khoảng 0,4-0,5%. Trong những đợt nắng nóng cực độ bao trùm Tây Ban Nha và Hy Lạp hè năm ngoái, nhiều trang trại điện mặt trời địa phương sụt giảm sản lượng đáng kể đúng lúc nhu cầu sử dụng điều hòa không khí đạt đỉnh điểm. "Chúng tôi đã theo dõi các trường hợp nhiệt độ bề mặt trên tấm pin đạt đến 65 độ C, dẫn đến công suất lý thuyết giảm gần 20%", Vergini nói thêm.
Tương tự với trường hợp thủy điện, sản lượng quang điện giảm có thể dẫn đến tăng cường đốt nhiều nhiên liệu hóa thạch để phục vụ nhu cầu năng lượng. Điều đó sẽ làm tăng phát thải carbon và chi phí năng lượng nhập khẩu, tạo ra một vòng luẩn quẩn tiêu cực, làm trầm trọng thêm biến đổi khí hậu và gây áp lực lên nền kinh tế.
Siêu El Nino gần đây nhất xảy ra vào năm 2015 và năm sau đó đã phá vỡ kỷ lục nhiệt độ trung bình toàn cầu. Một đợt El Nino khác hình thành năm 2023 và năm 2024 cũng đạt kỷ lục nhiệt độ trung bình toàn cầu, trở thành năm nóng nhất lịch sử.
Dù vậy, Chen Lijuan, trưởng bộ phận dự báo khí hậu của Trung tâm Khí hậu Quốc gia Trung Quốc, kêu gọi thận trọng trước những thông tin cho rằng El Nino năm nay sẽ là đợt mạnh nhất 140 năm hoặc gây ra tình trạng khẩn cấp về nắng nóng toàn cầu. Bà nói: "Xét đến độ trễ trong tác động của El Nino, việc khẳng định Trái Đất sẽ chạm ngưỡng nhiệt độ cực đoan mới ngay trong năm nay vẫn còn quá sớm. Dù vậy, những rủi ro liên quan chắc chắn đang gia tăng đáng kể".
Sự cố xảy ra hôm 19/4, khi tên lửa New Glenn của Blue Origin, công ty hàng không vũ trụ do tỷ phú Jeff Bezos sáng lập, cất cánh trong nhiệm vụ thứ ba mang tên New Glenn 3 từ Căn cứ Lực lượng Vũ trụ Cape Canaveral ở Florida.
Vụ phóng ban đầu diễn ra theo đúng kế hoạch, đưa vệ tinh Internet BlueBird 7 của công ty AST SpaceMobile lên không gian. Quá trình thu hồi tầng thứ nhất của tên lửa cũng diễn ra suôn sẻ khi nó đáp xuống tàu không người lái Jacklyn ở Đại Tây Dương. Tầng tên lửa này đã thực hiện thành công chuyến bay vào tháng 11 năm ngoái, được Blue Origin tân trang, đổi động cơ và lần đầu tái sử dụng trong chuyến bay hôm 19/4.
Tuy nhiên, Blue Origin và AST SpaceMobile sau đó xác nhận, BlueBird 7 bị đưa vào quỹ đạo thấp hơn dự kiến, khiến vệ tinh không thể duy trì hoạt động và chi phí dự kiến được bồi hoàn theo chính sách bảo hiểm. Lực lượng Vũ trụ Mỹ cho biết, tầng trên của New Glenn và vệ tinh đã rơi trở lại khí quyển hôm 20/4.
Dave Limp, CEO Blue Origin, thông báo rằng theo dữ liệu sơ bộ, một trong các động cơ tầng trên của tên lửa đã không tạo ra đủ lực đẩy. Cơ quan Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) đang chỉ thị công ty điều tra sự cố, đồng nghĩa New Glenn sẽ không thể phóng cho đến khi cuộc điều tra hoàn tất. Điều này có thể ảnh hưởng đến tham vọng tiến hành thêm 12 vụ phóng tên lửa của Blue Origin trong năm nay.
BlueBird 7 là vệ tinh cung cấp Internet trực tiếp cho điện thoại di động, thuộc thế hệ thứ hai (Block 2) của dòng vệ tinh BlueBird. Đến nay, mới chỉ có một vệ tinh BlueBird Block 2 hoạt động trên đúng quỹ đạo, được phóng vào tháng 12 năm ngoái bằng tên lửa Ấn Độ. Đây là một trong những vệ tinh lớn nhất ngoài không gian với ăng-ten có diện tích 223 m2. Chúng lớn hơn đáng kể so với thế hệ cũ, vốn có ăng-ten rộng 64,4 m2 và đã có 5 chiếc bay lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp.
New Glenn là tên lửa hai tầng cao 98 m và đặt tên theo John Glenn, người Mỹ đầu tiên bay quanh quỹ đạo Trái Đất năm 1962. Với khả năng chở 50 tấn lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp, nó có sức mạnh gần bằng tên lửa Falcon Heavy của SpaceX và gần gấp đôi tên lửa Vulcan Centaur mới của United Launch Alliance. Tầng thứ nhất của New Glenn được thiết kế để tái sử dụng, dự kiến có thể bay ít nhất 25 lần.
Hiện chưa rõ sự cố hôm 19/4 ảnh hưởng thế nào đến những vụ phóng tên lửa New Glenn trong tương lai, bao gồm cả kế hoạch đổ bộ Mặt Trăng bằng tàu không người lái của Blue Origin cuối năm nay. Công ty đang dùng nguyên mẫu tàu đổ bộ Blue Moon Mark 1 (MK1) làm phương tiện thử nghiệm để phát triển tàu MK2 lớn hơn nhiều, dự kiến hỗ trợ các nhiệm vụ đưa phi hành đoàn đến cực nam Mặt Trăng trong chương trình Artemis của NASA.
"Ternus có tư duy của một kỹ sư, tâm hồn của một nhà đổi mới và trái tim để lãnh đạo bằng sự chính trực và danh dự", Tim Cook nhận xét về John Ternus trong thông báo chuyển giao vị trí CEO Apple, dự kiến từ 1/9.
Ternus, 51 tuổi, là Phó chủ tịch cấp cao phụ trách kỹ thuật phần cứng của Apple. Theo Bloomberg, giới phân tích và nguồn nội bộ của Apple vẫn coi ông là ứng cử viên sáng giá kế thừa vị trí tổng giám đốc tại một trong những công ty công nghệ giá trị nhất thế giới.
Dự đoán càng được củng cố sau khi Jeff Williams, giám đốc vận hành từng được coi là "người kế nhiệm tự nhiên nhất" của Cook, từ chức vào tháng 7/2025.
Kỹ sư cơ khí và vận động viên bơi lội
John Ternus sinh tháng 5/1975 tại Mỹ. Hành trình vươn lên đỉnh cao tại Apple của ông bắt đầu từ Đại học Pennsylvania (UPenn), nơi ông nổi trội cả về học vấn và thể thao. Ông tốt nghiệp năm 1997 với bằng cử nhân khoa học kỹ thuật, chuyên ngành kỹ thuật cơ khí.
Không chỉ tập trung vào việc học, ông còn là một vận động viên bơi lội xuất sắc. Theo một bài báo năm 1994 trên Daily Pennsylvanian, Ternus giành chiến thắng ở cả nội dung 50 mét tự do và 200 mét hỗn hợp cá nhân tại cuộc thi bơi lội của trường, đồng thời trở thành "vận động viên giành nhiều huy hiệu nhất mọi thời của đội bơi nam UPenn".
Sau khi tốt nghiệp, ông gia nhập công ty Virtual Research Systems với vai trò kỹ sư cơ khí. Virtual Research Systems, dù không được biết đến rộng rãi ngày nay, đã sớm tham gia làn sóng thực tế ảo (VR) những năm 1980-1990, chuyên nghiên cứu tai nghe VR và công nghệ nhập vai. Bốn năm làm việc tại đó đã giúp Ternus tiếp xúc với công nghệ màn hình tiên tiến và giao diện người - máy tính, kinh nghiệm quý giá để phát triển sản phẩm Apple sau này.
Năm 2001, ông gia nhập Apple và là thành viên trong nhóm thiết kế sản phẩm Cinema Display. Đây là giai đoạn then chốt khi nhà đồng sáng lập Steve Jobs đã trở lại và vực dậy công ty, chuẩn bị ra mắt những sản phẩm định hình lại ngành công nghiệp di động.
Con đường thăng tiến
Ternus ghi dấu ấn nhanh chóng chỉ trong hơn một thập kỷ tới Apple. Năm 2013, ông được bổ nhiệm làm phó giám đốc kỹ thuật phần cứng, giám sát phát triển AirPods, Mac và iPad. Năm 2020, ông tiếp tục được giao phụ trách phần cứng iPhone.
Đến 2021, Ternus thăng chức lên Phó chủ tịch cấp cao về kỹ thuật phần cứng và được giao phụ trách phần cứng Apple Watch cuối năm 2022. Theo Fortune, ông là thành viên trẻ nhất trong đội ngũ điều hành của Apple, "lôi cuốn và được yêu mến". Sau đó, ông thường xuyên là người thuyết trình sản phẩm mới tại các lễ ra mắt của Apple.
CNN đánh giá Ternus là sự kết hợp giữa chuyên môn kỹ thuật và hiểu biết nội bộ. Dấu ấn của ông hiện diện trên mọi thế hệ iPad, AirPods và các dòng iPhone mới nhất cạnh đó, ông đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi máy Mac từ chip Intel sang Apple Silicon.
"Ternus có tầm nhìn xa. Những đóng góp của ông ấy cho Apple hơn 25 năm qua quá nhiều để có thể đếm xuể. Không còn nghi ngờ gì nữa, đây là người phù hợp để dẫn dắt Apple tiến vào tương lai", Tim Cook khẳng định.
"Ternus nổi bật", chuyên gia Mark Gurman của Bloomberg viết. "Ông ấy có sức hút, được những người trung thành với Apple đánh giá cao và được Cook tin tưởng. Ông đã trở thành người ra quyết định quan trọng về lộ trình sản phẩm, tính năng và chiến lược, mở rộng tầm ảnh hưởng của mình vượt ra ngoài phạm vi truyền thống của một giám đốc kỹ thuật phần cứng".
Cũng theo Gurman, có nhiều dấu hiệu cho thấy Ternus là "người được chọn" trở thành CEO Apple từ trước. Khi thế hệ iPhone 17 được bán vào tháng 9/2025, Ternus đã chào đón khách hàng tại Apple Store trên phố Regent ở London - điều mà Tim Cook vẫn thường thực hiện tại Apple Store trên đại lộ Fifth Avenue ở New York nhiều năm.
Thời gian qua, đội ngũ quan hệ công chúng của Apple cũng "hướng sự chú ý vào Ternus", báo hiệu công ty đang chuẩn bị cho quá trình chuyển giao quyền lực. Ngoài ra mắt sản phẩm, ông còn đảm nhận những trách nhiệm vượt xa kỹ thuật phần cứng truyền thống, tác động đến lộ trình phát triển và các quyết định chiến lược thường chỉ dành cho các giám đốc điều hành cấp cao hơn.
Ở tuổi 51, Ternus có độ tuổi tương đương Tim Cook khi ông trở thành CEO năm 2011. Theo Reuters, điều này tạo tiền đề để ông có thể nắm giữ vị trí trong một thập kỷ hoặc hơn nữa. Nền tảng kỹ thuật của Ternus cũng phù hợp định hướng phát triển của Apple - hiện tập trung vào các công nghệ mới nổi như trí tuệ nhân tạo và thực tế hỗn hợp.
Fortune nhận định, việc lựa chọn John Ternus thể hiện ưu tiên của Apple trong việc phát triển nhân sự nội bộ hơn là tìm kiếm lãnh đạo bên ngoài, đồng thời cho thấy sự ưu tiên đổi mới công nghệ hơn là sự xuất sắc thuần túy về mặt vận hành.
"Những khó khăn Apple gặp phải với kính Vision Pro và nỗ lực cạnh tranh trong lĩnh vực AI cho thấy khả năng dẫn đầu về công nghệ sẽ là điều Apple cần cho chương tiếp theo của mình", trang này bình luận.
