Trong lĩnh vực việc làm, chỉ 7,8% người khuyết tật nặng có việc làm, so với hơn 78% ở người không khuyết tật.
Những con số này không chỉ phản ánh khoảng trống và sự thiếu hụt những cơ hội cho người khiếm thính, mà còn cho thấy một hệ thống vẫn còn nhiều khoảng cách để giúp người khiếm thính hòa nhập.
Tại Việt Nam, mặc dù đã có những chính sách hỗ trợ người khuyết tật, việc phát hiện và can thiệp sớm đối với trẻ khiếm thính vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt ở cấp cộng đồng.
Nhiều trẻ khuyết tật nghe, nói tại Việt Nam không được phát hiện và can thiệp sớm. Việc thiếu tiếp cận ngôn ngữ (ngôn ngữ ký hiệu hoặc ngôn ngữ nói có hỗ trợ) trong những năm đầu đời dẫn đến “nghèo ngôn ngữ”, ảnh hưởng trực tiếp đến tư duy và khả năng học tập.
Hệ quả là trẻ khó theo kịp chương trình học hòa nhập, tỉ lệ bỏ học cao, cơ hội học nghề bị thu hẹp ngay từ đầu.
Về cơ hội việc làm, nhiều người khuyết tật nghe, nói có khả năng làm việc tốt, thậm chí có những lợi thế như tập trung cao, khéo léo, nhưng họ vẫn gặp rào cản trong việc tiếp cận việc làm. Có thể kể đến thiếu dịch vụ phiên dịch viên ngôn ngữ ký hiệu (hoặc kinh phí cao và rất khó có thể chi trả cho các khoản này), doanh nghiệp chưa sẵn sàng tiếp nhận và điều chỉnh môi trường làm việc, định kiến không giao tiếp được nghĩa là không làm việc được,
Điều này khiến nhiều người phải chọn tự làm việc nhỏ lẻ, không ổn định, không được bảo vệ quyền lợi lao động.
Trong không gian công cộng, người khiếm khuyết như bị “vô hình hóa”.
Ở nhiều nơi công cộng như nhà ga, sân bay chưa có các điều chỉnh tiếp cận thông tin với người khuêts tật nghe, nói, thông báo thiếu phụ đề, thiếu ngôn ngữ ký hiệu, thiết kế dịch vụ chưa tính đến người không nghe được. Khi đó, người khiếm thính trở thành người ngoài cuộc ngay trong chính xã hội của mình.
Tuy nhiên, rào cản lớn nhất là nhận thức. Gần đây các chương trình trên tivi có phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu, mọi người đã biết hơn về cộng đồng này. Nhưng vẫn còn đó quan điểm rằng người khuyết tật nghe, nói “kém thông minh”, không thể học cao, không thể làm việc chuyên môn.
Thực tế trên thế giới đã có nhiều chứng minh về khả năng của người điếc/khiếm thính có thể trở thành giáo viên, nghệ sĩ, kỹ sư, doanh nhân. Tại Việt Nam cũng có một số bạn điếc/khiếm thính đã tốt nghiệp đại học, đi làm và thậm chí có bạn còn đi du học, lấy bằng thạc sĩ tại nước ngoài. Con số tuy chưa cao nhưng đấy cũng là một điều khích lệ và điều đó cũng chỉ ra vấn đề không phải là khả năng – mà là cơ hội và môi trường.
Phát hiện sớm và can thiệp sớm giúp trẻ điếc/khiếm thính và gia đình định hướng sớm và thực hiện việc can thiệp sớm nhằm rút ngắn khoảng cách về ngôn ngữ cho trẻ so với các trẻ không khiếm thính khác.
Ngoài ra cần có chính sách sàng lọc sơ sinh, hỗ trợ cha mẹ học giao tiếp với con (ký hiệu hoặc nói).
Giao tiếp là chìa khóa của thành công, vì vậy nếu chúng ta giải quyết được các vấn đề trên thì đây là “chìa khóa vàng” quyết định 70-80% khả năng hòa nhập sau này của trẻ.
• Đào tạo giáo viên giáo dục đặc biệt – chuyên ngành.
• Có trợ giảng hoặc phiên dịch ngôn ngữ ký hiệu.
• Phát triển song ngữ: ngôn ngữ ký hiệu và tiếng Việt.
• Nên thống nhất ngôn ngữ ký hiệu phổ thông tại Việt Nam.
• Có các chương trình hướng dẫn cha mẹ giúp trẻ khuyết tật nghe, nói phát triển giao tiếp và ngôn ngữ tại gia đình, nâng cao năng lực cho cha mẹ trong việc đồng hành nuôi dạy trẻ khiếm thính.
• Xây dựng mô hình “nơi làm việc hòa nhập”.
• Đào tạo nội bộ về giao tiếp với người khuyết tật nghe, nói.
• Có chính sách tuyển dụng rõ ràng.
Người khuyết tật nghe, nói chiếm một lực lượng không nhỏ, vì vậy nếu khai khác được và giúp họ các kiến thức kỹ năng để có thể bước chân vào thị trường lao động thì sẽ giải quyết được hơn cả một vấn đề việc làm mà cả vấn đề an sinh, hướng đến cuộc sống độc lập, bình đẳng cho người khuyết tật nghe, nói và tận dụng được nguồn nhân lực đang bị bỏ quên.
• Tăng nội dung có phụ đề, ngôn ngữ ký hiệu.
• Kể câu chuyện thành công.
• Đưa hình ảnh người khuyết tật vào đời sống bình thường, không phải “ngoại lệ”.
Người khuyết tật nghe, nói không cần sự thương hại. Họ cần cơ hội để được lắng nghe, theo cách của riêng mình. Một xã hội hòa nhập không phải là nơi người khuyết tật nghe, nói phải nỗ lực gấp đôi để “theo kịp”, mà là nơi mọi người cùng bước chậm lại một chút để đi cùng nhau.
Sáng 6/4, ông Zhou Qihong (Chu Kỳ Hồng) lái chiếc xe buýt ở huyện Đồng Tâm, TP Ngô Trung, khu tự trị Ninh Hạ chở 45 người đi trồng dưa ở huyện Hưng Nhân. Camera hành trình ghi lại sự việc lúc 7h04, khi xe đang di chuyển trên cao tốc Bắc Kinh - Tây Tạng, tài xế đột nhiên lấy tay ôm ngực vì cơn đau thắt.
Vài giây sau, tay phải ông buông vô lăng, cơ thể ngả dần về phía cửa sổ. Chiếc xe mất lái, va quẹt vào lan can ven đường khiến hành khách hoảng loạn. Sau gần 20 giây vật lộn với cơn đau, ông Zhou gượng dậy, kéo thẳng vô lăng và đạp mạnh chân phanh.
Chiếc xe dừng lại ngay sát bờ mương sâu hơn hai mét. Hành khách trên xe an toàn. Khi mọi người tiến lên phía trước, ông Zhou đã gục sang một bên, nhưng chân phải vẫn đạp trên bàn phanh. Ông qua đời ngay sau đó.
Trên mạng xã hội, Xiao Zhou, con trai ông, cho biết cha là tấm gương lớn của gia đình. Đại diện gia đình cũng nói họ từ chối nhận các khoản quyên góp. Em gái ông Zhou cho biết gia đình sẽ tìm thêm công việc để tăng thu nhập thay vì nhận tiền từ người lạ.
Cơ quan chức năng nhận định hành động của ông Zhou đã ngăn chặn một tai nạn thảm khốc. Sở Giao thông Vận tải Ninh Hạ cho biết đang đề nghị phong tặng danh hiệu "Dũng cảm làm việc nghĩa" để vinh danh người tài xế.
Đằng sau những tấm thẻ xác nhận khuyết tật đối vớinhiều trường hợp sẽ là một hành trình đi xa và vất vả.
Thương mẹ, từ một người phụ nữ từng đi chợ, làm vườn, chăm lo mọi việc trong nhà, mẹ trở thành người cần được chăm sóc.
Gia đình tôi sau đó làm hồ sơ để mẹ được hưởng chế độ trợ cấp ở diện là con liệt sĩ bị khuyết tật (ông ngoại tôi là liệt sĩ, bà ngoại là thương binh). Khoản hỗ trợ hàng tháng tuy không lớn, nhưng phần nào giúp trang trải chi phí thuốc men cho mẹ. Chúng tôi rất biết ơn về sự hỗ trợ này, vì gia đình thuộc diện khó khăn và neo đơn. Nhưng để có được tấm giấy xác nhận ấy, hành trình với chúng tôi đúng là hành trình những chuyến đi xa.
Vì mẹ thuộc diện con liệt sĩ (theo quy định về thủ tục hành chính trường hợp thân nhân là conbị khuyết tật nặng phải có thêm giấy xác nhận mức độ khuyết tật của Hội đồng xác định mức độ khuyết tật và Hội đồng giám định y khoa cấp tỉnh - TT) nên mẹ không thể chỉ khám ở xã như diện khuyết tật thông thường, mà phải nhiều lần xuống bệnh viện tuyến tỉnh theo chỉ định để khám và hoàn tất hồ sơ.
Quãng đường cả đi lẫn về hơn 100 cây số, trong khi mẹ không thể tự đi lại. Mỗi lần như vậy, gia đình đều phải thuê xe taxi, vì tuyến đường và phương tiện công cộng ở ngoài quê không phù hợp cho người ngồi xe lăn.
Chi phí khám bệnh, chi phí di chuyển, thời gian chờ đợi… tất cả dồn lại thành một gánh nặng không nhỏ cho mấy mẹ con. Thật vất vả, để được xác nhận là "khó khăn", người ta lại phải vượt qua một hành trình cũng khá khó khăn
Câu chuyện của mẹ tôi không phải là cá biệt. Nhiều người khuyết tật ở diện con em liệt sĩ, đặc biệt ở vùng nông thôn, đang gặp những rvtương tự khi tiếp cận chính sách hỗ trợ.
Tôi nghĩ, một trong những điều cần được cải thiện là cách thức triển khai. Thay vì yêu cầu người khuyết tật di chuyển xa để thẩm định, các cơ quan chức năng hoàn toàn có thể tổ chức các đợt khám, đánh giá tại địa phương cấp thôn, xã. Việc cử đội ngũ y bác sĩ đến tận nơi, thậm chí là tận nhà (trường hợp nhiều người neo đơn, không thể đi lại,..) không chỉ giảm chi phí cho người dân, mà còn thể hiện sự chủ động của chính sách.
Bên cạnh đó, thủ tục hành chính cũng cần được đơn giản hóa. Việc phải đi lại nhiều lần, bổ sung giấy tờ phức tạp vô tình khiến nhiều người nản lòng, thậm chí từ bỏ quyền lợi chính đáng của mình. Một chính sách nhân văn không chỉ nằm ở nội dung hỗ trợ, mà còn ở cách nó đến được với người cần.
Ngoài chính sách trợ cấp, vấn đề lớn hơn là khả năng tiếp cận các tiện ích và cơ hội việc làm của người khuyết tật.
Nhiều công trình công cộng vẫn thiếu lối đi cho xe lăn. Phương tiện giao thông chưa thân thiện. Nơi làm việc hiếm khi được thiết kế phù hợp. Điều đó khiến người khuyết tật, dù có năng lực, vẫn khó hòa nhập.
Để thay đổi điều này, cần có những quy định rõ ràng hơn về thiết kế không gian tiếp cận trong xây dựng, giao thông và môi trường làm việc.
Người khuyết tật không cần được "ưu tiên" theo nghĩa đặc biệt, mà cần một môi trường đủ công bằng để họ có thể tự bước đi theo cách của riêng mình.
Sau những tháng ngày đầu đầy tuyệt vọng, mẹ tôi dần học cách sống cùng chiếc xe lăn. Bà tập làm lại những việc nhỏ, từ việc tự di chuyển trong nhà, đến việc nấu ăn, chăm sóc bản thân. Có những ngày mẹ buồn, có những lúc mệt mỏi, nhưng bà không cho phép mình dừng lại quá lâu. Bà vẫn lọ mọ làm những việc trong khả năng để ngày trôi qua có ý nghĩa.
"Tàn nhưng không phế" - câu nói tưởng chừng quen thuộc ấy, với mẹ tôi, không phải là khẩu hiệu, mà là một hành trình.
Người khuyết tật, hơn ai hết, cần vượt qua chính mình. Nhưng để làm được điều đó, họ cần một môi trường không rào cản, một xã hội không định kiến, và một hệ thống chính sách đủ thấu hiểu.
Một xã hội văn minh không chỉ được đo bằng tốc độ phát triển, mà còn bằng cách nó đối xử với những người yếu thế nhất.
Người khuyết tật không cần những lời hứa lớn lao. Họ cần những thay đổi cụ thể từ chính sách thuận tiện hơn, không gian dễ tiếp cận hơn, và một ánh nhìn công bằng hơn từ cộng đồng.
Carmen Harra là nhà tâm lý học lâm sàng ở New York, Mỹ, chuyên gia tư vấn hơn 25 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực trị liệu nhận thức. Dưới đây là ý nghĩa của 12 giấc mơ phổ biến nhất dưới góc nhìn của các chuyên gia.
Rơi tự do
Mơ thấy mình rơi tự do là biểu hiện của việc mất kiểm soát hoặc sợ thất bại. "Hiện tượng này thường gắn liền với sự lo lắng về công việc, các mối quan hệ hoặc những thay đổi lớn trong cuộc sống", bà Harra nói.
Rơi từ trên cao hoặc đứng trên bờ vực
Thấy mình đứng gần rìa tòa nhà, vách đá mang ý nghĩa tương tự việc rơi tự do, nhưng gắn liền với rủi ro, áp lực và nỗi sợ đưa ra quyết định sai lầm. Điều này cho thấy bạn đang cảm nhận một yếu tố nào đó trong đời thực sắp đi đến sự sụp đổ.
Ngoại tình
Mơ thấy bản thân hoặc bạn đời ngoại tình không đồng nghĩa với sự phản bội thực tế. Nó phản ánh cảm giác bị bỏ bê, ruồng bỏ hoặc thiếu an toàn trong một mối quan hệ.
Bay lượn
Đây là biểu tượng của sự tự do và mong muốn thoát ly hiện thực. Nếu giấc mơ mang lại niềm vui, nó phản ánh sự tự tin. Ngược lại, nếu bạn cảm thấy căng thẳng khi bay, đây là dấu hiệu của sự thiếu kiểm soát trong cuộc sống.
Bị truy đuổi
Chạy trốn con vật hung dữ hay kẻ bạo lực báo hiệu bạn đang né tránh một điều không muốn đối mặt. Theo chuyên gia, bạn có thể đang chạy trốn một vấn đề, một loại cảm xúc hoặc trách nhiệm.
Khỏa thân nơi công cộng
"Giấc mơ này đại diện cho sự tổn thương hoặc nỗi sợ bị phơi bày", tiến sĩ Carmen cho biết. Bạn có thể đang sợ bị phán xét, hoặc cảm thấy thiếu sự bảo vệ ở một khía cạnh nào đó.
Đến muộn hoặc bỏ lỡ sự kiện
Giấc mơ này phản ánh nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội. Đồng thời, nó cho thấy bạn đang quá tải trước những đòi hỏi của cuộc sống, hoặc dằn vặt vì chưa nỗ lực hết mình.
Gặp gỡ người nổi tiếng
Việc gặp các ngôi sao trong mơ báo hiệu khao khát được công nhận và ngưỡng mộ giá trị bản thân. Đôi khi, người nổi tiếng sở hữu những tính cách mà bạn đang muốn phát triển.
Cái chết
Chứng kiến cái chết của mình hoặc người khác thường tượng trưng cho quá trình chuyển giao, kết thúc một giai đoạn cũ để đón nhận sự thay đổi, không mang ý nghĩa chết chóc thực tế.
Bị mắc kẹt, không thể di chuyển
Giấc mơ ngụ ý bạn đang cảm thấy bất lực hoặc bị kìm hãm, mất quyền kiểm soát với một số hoàn cảnh nhất định.
Làm bài thi khi chưa chuẩn bị
Đây là dấu hiệu của chứng lo âu về hiệu suất làm việc. Cơn ác mộng này thường xuất hiện khi bạn chịu áp lực lớn nhằm đáp ứng kỳ vọng của người khác, dù đã rời ghế nhà trường từ lâu.
Đánh mất vật giá trị
Việc làm mất điện thoại, ví tiền hay lạc mất người thân tiết lộ sự lo lắng về sự mất mát và đứt gãy kết nối. Chúng báo hiệu một điều quan trọng đang dần tuột khỏi cuộc sống của bạn.
Nếu bạn liên tục gặp ác mộng, các chuyên gia tâm lý khuyên bạn nên thiết lập thói quen thư giãn trước khi ngủ như thực hành thiền định, tập yoga hoặc hít thở sâu.
Một phương pháp giải quyết hiệu quả khác là "liệu pháp diễn tập hình ảnh" (Imagery Rehearsal Therapy), trong đó bạn viết nhật ký về giấc mơ của mình và chủ động tưởng tượng, viết lại một cái kết tích cực hơn. Bên cạnh đó, việc hạn chế tiêu thụ đồ uống chứa caffeine, rượu bia và tránh ăn quá no sát giờ ngủ cũng góp phần duy trì giấc ngủ sâu, ngăn chặn những giấc mơ tồi tệ.
