Phút cuối đời của tài xế cứu 45 người trên cao tốc

5 năm trước, Lee Jin-seok (tên đã đổi), 31 tuổi, có cha mắc ung thư giai đoạn cuối. Cha anh muốn sống những ngày cuối cùng bên con cháu. Tuy nhiên, khi ông có dấu hiệu trở nặng vào sáng sớm, Lee gọi xe cấp cứu đưa cha đến bệnh viện.

Anh cho biết nguyên nhân là lo ngại nguy cơ bị cảnh sát điều tra về hành vi "không tìm kiếm sự trợ giúp y tế" nếu cha qua đời tại nhà. "Đó là lựa chọn an toàn về pháp lý, nhưng tôi luôn nghĩ lẽ ra cha đã có những ngày cuối đời ở nhà", Lee kể.

Theo số liệu năm 2024, 8,3% người cao tuổi nhận trợ cấp phúc lợi xã hội ở Hàn Quốc được hoàn thành tâm nguyện trút hơi thở cuối cùng tại nhà, trong vòng tay người thân. Khoảng 75% ca tử vong của nhóm này diễn ra tại bệnh viện.

Tỷ lệ này ở Mỹ là 43%. Nhật Bản cũng đối mặt với khủng hoảng già hóa dân số, nhưng tỷ lệ người qua đời tại nhà của họ trong năm 2023 đạt 17%. Nguyên nhân chính là Nhật Bản có mạng lưới bác sĩ gia đình và các phòng khám hỗ trợ chăm sóc tại nhà hoạt động hiệu quả.

Số liệu này của Hàn Quốc cho thấy bệnh nhân phải trải qua những ngày cuối đời trong các phòng bệnh chung với những người khác cũng đang cận kề cái chết, gây áp lực tinh thần lên bản thân và gia đình họ.

Theo một nghiên cứu phân tích hiệu quả chi phí tại Hàn Quốc đăng trên Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ, chi phí trung bình cho dịch vụ chăm sóc giảm nhẹ tại bệnh viện khoảng 2,48 triệu won (1.700 USD) một tuần, tốn kém gấp 11 lần tại nhà (khoảng 225.000 won).

Rào cản lớn nhất đến từ Luật Dịch vụ Y tế. Theo quy định, bác sĩ chỉ được cấp giấy chứng tử nếu bệnh nhân qua đời trong vòng 48 giờ sau lần khám cuối. Qua thời hạn này, việc tử vong tại nhà được xem là "trường hợp bất thường" và sẽ bị điều tra.

Luật sư Shin Hyun-ho, Công ty Luật Haeul, cho biết dù không có bằng chứng phạm tội, gia đình vẫn đối mặt nguy cơ bị điều tra về hành vi ngược đãi người cao tuổi. Một số gia đình phải hoãn tang lễ để cơ quan chức năng khám nghiệm tử thi. Nhằm tránh thủ tục này, nhiều gia đình chuyển người thân đã tử vong đến bệnh viện để nhận giấy chứng tử.

Sự thiếu hụt về nguồn lực y tế là rào cản thứ hai. Bà Jeong Hye-jin, Giám đốc Hiệp hội Y học tại nhà Hàn Quốc, cho biết sức khỏe người cao tuổi mắc các bệnh nền thường biến động nhanh. "Hệ thống chăm sóc cộng đồng là cần thiết, nhưng chúng ta chưa có đủ nhân lực y tế trực cấp cứu tại nhà", bà Jeong nói.

Từ tháng 3/2026, Chính phủ Hàn Quốc triển khai các gói chăm sóc tại nhà cho người cao tuổi. Tuy nhiên, giới chuyên môn cho rằng hệ thống này mới tập trung vào quá trình sinh hoạt, chưa chú trọng dịch vụ hỗ trợ bệnh nhân giai đoạn cuối.

Giáo sư Kim Dae-kyun, Bệnh viện Incheon St. Mary's, cho biết người bệnh đang phải di chuyển liên tục giữa nhà và bệnh viện. Ông đề xuất đưa dịch vụ chăm sóc người bệnh giai đoạn cuối vào nhóm y tế thiết yếu và phân bổ ngân sách phù hợp, thay vì chỉ xếp vào nhóm phúc lợi xã hội.

Tin Gốc: Vnexpress

Sau khi nấu nướng, nhiều người có thói quen đổ dầu mỡ thừa xuống bồn rửa, sau đó xả thêm nước nóng và nước rửa chén để làm sạch.

Chuyên gia đường ống Travis Arnesen (Mỹ) cho biết mỡ lỏng khi đi vào hệ thống ống nước ngầm gặp nhiệt độ thấp sẽ đông đặc lại. Mỡ bám vào thành ống, làm thu hẹp thiết diện và gây ra tắc nghẽn.

Việc xả nước nóng hay dùng xà phòng chỉ đẩy mỡ đi xa hơn trong hệ thống trước khi chúng nguội và đông cứng. Chuyên gia đường ống John Akhoian nói: "Dầu mỡ là một trong những chất khó làm sạch nhất khỏi hệ thống xả thải. Nếu việc này diễn ra thường xuyên, nước nóng đổ xuống liên tục có thể làm suy yếu hoặc biến dạng cấu trúc ống nhựa".

Theo Live Science, các khối mỡ tích tụ (Fatberg - kết hợp giữa mỡ và tảng băng) là nguyên nhân gây tắc nghẽn hệ thống cống ngầm tại nhiều đô thị. Tháng 9/2017, các công nhân vệ sinh tại khu vực Whitechapel, London (Anh) phát hiện một khối mỡ nặng 130 tấn, dài 250 m chặn một đường cống dưới lòng đất. Khối này hình thành từ mỡ ăn kết hợp với khăn ướt, tã lót và rác thải sinh hoạt.

Thành phố mất 9 tuần để dọn sạch đường ống bằng vòi rồng áp lực cao và xẻng. Bảo tàng London sau đó đã cắt một phần khối mỡ để trưng bày vào năm 2018 nhằm cảnh báo người dân.

Năm 2019, một khối lượng mỡ nặng 40 tấn tiếp tục được phát hiện tại Greenwich (Anh). Đến năm 2021, một khối khác dài 200 m làm tắc cống ngầm tại Canary Wharf. Theo dữ liệu, mỗi năm nước Anh tốn khoảng 100 triệu bảng để giải quyết các vụ tắc nghẽn đường ống xả thải. Tại Mỹ, mỡ thừa cũng là nguyên nhân gây tràn cống vệ sinh, tiêu tốn nhiều triệu USD ngân sách để xử lý.

Để bảo vệ đường ống gia đình, các chuyên gia khuyến cáo áp dụng các quy tắc sau:

Để nguội và vứt bỏ

Với lượng dầu nhỏ, dùng khăn giấy lau sạch chảo rồi vứt vào thùng rác trước khi rửa. Với lượng mỡ lớn, để nguyên trên chảo hoặc rót ra hộp chịu nhiệt cho đến khi đông cứng, sau đó cạo bỏ vào túi rác.

Trữ lạnh

Trút mỡ lỏng vào hộp kín, cất vào tủ lạnh. Khi hộp đầy và mỡ đông đặc, vứt toàn bộ vào thùng rác.

Tái chế

Nếu địa phương có chương trình thu gom dầu ăn đã qua sử dụng, gom vào chai và gửi đi tái chế thành nhiên liệu sinh học.

Rửa chén đúng cách

Chuyên gia Kelly Russum khuyên sau khi gạt bỏ mỡ, rửa chén bằng nước ấm với lượng xà phòng vừa đủ. Ở bước cuối, xả nước nóng trong khoảng 30 giây để cuốn trôi các vệt mỡ bám còn sót lại trên thành ống. Tuyệt đối không dùng nước sôi.

Ngoài dầu mỡ, chuyên gia khuyến cáo không đổ bơ thực vật, các loại sốt nền kem, phô mai tan chảy, nước cốt thịt hay phần bột thừa nhào với nước xuống bồn rửa vì chúng sẽ biến thành keo dính khi gặp nhiệt độ lạnh trong ống.

Tin Gốc: Vnexpress

Cô gái 9X ấy đã khai trương Limart Zero Waste đầu tiên tại TP.HCM năm 2019 với hai mục tiêu rõ ràng: giảm rác thải nhựa, và tạo việc làm cho người khuyết tật, trả lương hằng tháng từ 7-12 triệu đồng/người/tháng tùy kỹ năng và vị trí.

Trò chuyện cùng Tuổi Trẻ, chị Hằng chia sẻ: "Chọn tuyển dụng người khuyết tật, tôi muốn tái định nghĩa năng lực của họ. Tôi nhìn thấy ở họ nguồn lực bị lãng quên".

* Hành trình chị đang đi đã bắt đầu thế nào?

- Khó khăn nhất không phải ở kỹ thuật mà là niềm tin. Ngay gia đình có khi cũng không tin con em mình có thể làm ra sản phẩm thời trang cao cấp. Chúng tôi bắt đầu trong một căn xưởng nhỏ, ngôn ngữ là ánh mắt và ký hiệu vụng về.

Có ngày chúng tôi hỏng hàng chục mét vải tái chế, thùng hàng lỗi ngổn ngang. Nhưng hành trình đó không phải tôi giúp họ, mà là chúng tôi cùng nhau tìm hướng đi.

* Câu chuyện nào khiến chị nhớ mãi khi làm việc với các nhân viên đặc biệt ấy?

- Thực lòng tôi từng nghĩ mình phải vất vả hơn nhiều, rằng mình sẽ bảo bọc, che chở họ. Tôi có lo lắng về hiệu suất và khả năng giao tiếp, một kiểu định kiến mang tên "sự thương hại kín đáo" song tôi đã bất ngờ bởi chính sự nỗ lực của các bạn.

Họ không cần sự thương hại, chỉ cần công bằng. Các bạn khiếm thính tại dự án Limloop của công ty có khả năng tập trung cao độ mà ngay cả người nghe bình thường khó lòng đạt được.

Tôi nhớ mãi bạn nhân viên khiếm thính ngày đầu đến xưởng luôn cúi gằm mặt không dám nhìn thẳng vào ai. Sau sáu tháng, thấy khách hàng tỏ ra thích thú khi cầm trên tay chiếc túi do bạn ấy tạo ra, bạn đã dùng ngôn ngữ ký hiệu nói với tôi bạn rất vui và tự tin để sáng tạo nhiều hơn nữa. Câu nói đó tiếp thêm động lực để tôi biết mình đang đi đúng hướng.

* Liệu xã hội đang hiểu chưa đúng về năng lực của người khuyết tật?

- Xã hội thường nhìn vào cái họ thiếu thay vì cái họ có. Chúng ta gọi là người khuyết tật và đóng khung họ với những công việc đơn giản nhưng thực tế họ có thể là nghệ nhân, nhà thiết kế, chuyên viên kinh doanh xuất sắc nếu được cung cấp một hệ sinh thái hỗ trợ phù hợp.

Chúng ta cần văn hóa thấu cảm. Khi tạo ra một môi trường xóa bỏ rào cản, bạn sẽ nhận lại một đội ngũ tận hiến.

Tại Limloop và Limart, nhờ họ mà chúng tôi tối ưu hóa quy trình trực quan hóa, giúp mọi thứ trở nên đơn giản và hiệu quả hơn. Họ trân trọng công việc hơn bất cứ ai. Mỗi giờ ở xưởng là một giờ họ được sống rực rỡ nhất. Tinh thần trách nhiệm của họ không đến từ áp lực KPI mà là niềm tự hào về nghề nghiệp.

* Chị cho rằng rào cản của người khuyết tật đến từ đâu?

- Đáng buồn thay rào cản lớn nhất không phải là cơ sở vật chất mà từ các định kiến, có doanh nghiệp sợ rắc rối, sợ chi phí phát sinh. Với lao động khuyết tật, rào cản lớn nhất là sự tự ti tích tụ qua nhiều năm bị xã hội từ chối.

Đó còn là sự lệch pha trong giao tiếp. Người nghe thường mất kiên nhẫn khi phải lặp lại hoặc học cách dùng ký hiệu. Sự cô lập về mặt cảm xúc trong môi trường làm việc chính là rào cản vô hình khiến họ khó phát huy hết năng lực.

* Chị thấy chính sách hiện tại cho người khuyết tật cần thay đổi gì?

- Chúng ta đã có những bước tiến nhưng vẫn mang tính chất hỗ trợ hơn là thúc đẩy. Các chính sách hiện còn nặng thủ tục hành chính khiến doanh nghiệp ngại tiếp cận. Chúng ta cần chính sách ưu tiên cụ thể hơn như ưu đãi thuế hoặc ưu tiên mua sắm công cho các doanh nghiệp có tỉ lệ người khuyết tật cao. Đặc biệt, cần đầu tư mạnh vào giáo dục nghề nghiệp công nghệ cao cho người khuyết tật để họ bắt kịp kỷ nguyên số.

* Câu chuyện mà doanh nghiệp của chị đang áp dụng là gì?

- Chúng tôi xây dựng hệ sinh thái không rào cản. Không chỉ là lối đi cho người dùng xe lăn hay đèn tín hiệu cho người khiếm thính, chính sách linh hoạt cho người khiếm thị mà là xây dựng văn hóa tôn trọng sự khác biệt. Chúng tôi học ngôn ngữ của nhau, cùng nhau xây dựng một thế giới chung chứ không yêu cầu họ hòa nhập vào thế giới của người bình thường.

Tôi cho rằng với doanh nghiệp xin đừng bắt đầu vì trách nhiệm xã hội mà hãy bắt đầu vì bạn nhận thấy giá trị thực sự của người khuyết tật. Chỉ cần kiên nhẫn trong ba tháng đầu đào tạo, sau đó bạn sẽ có những nhân viên xuất sắc nhất mà bạn từng sở hữu. Đừng cho họ cá, hãy cho họ cần câu và một hồ nước công bằng để câu cá.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ