Báo Tuổi Trẻ giới thiệu ý kiến các nhà quản lý và các chuyên gia về giải pháp để làm sao xe buýt trở thành phương tiện chủ yếu của người dân.
* PGS.TS Vũ Anh Tuấn (Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu giao thông vận tải Việt Đức, Trường ĐH Việt Đức):
Chính sách miễn vé xe buýt có thể tạo ra “cú hích” ban đầu, giúp người dân tiếp cận và trải nghiệm giao thông công cộng. Tuy nhiên, điều cốt lõi vẫn nằm ở chất lượng dịch vụ, việc đi lại thuận tiện và khả năng đáp ứng của hệ thống.
Khi người dân đã bắt đầu chuyển sang thử nghiệm xe buýt sẽ là thời điểm cần tận dụng để nâng cấp toàn diện mạng lưới. Việc mở rộng tuyến, tăng số lượng phương tiện và cải thiện chất lượng phục vụ là những yếu tố then chốt để giữ chân hành khách trong trung và dài hạn. Trước khi mở rộng địa giới, TP.HCM có khoảng 300 xe buýt trên mỗi 1 triệu dân. Mức này thấp hơn nhiều so với các đô thị lớn trong khu vực như Bangkok (Thái Lan) hay Jakarta (Indonesia), nơi thường duy trì khoảng 900 – 1.000 xe/1 triệu dân để có thể đáp ứng khoảng 20 – 30% nhu cầu đi lại hằng ngày. Để đạt được tỉ lệ này ngoài việc đủ số lượng phương tiện còn phải bảo đảm mạng lưới tuyến, mật độ điểm dừng, nhà chờ được phân bố hợp lý, tránh tình trạng “vùng trắng” xe buýt.
Đồng thời, Nhà nước cần ưu tiên đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, xây dựng hệ thống vé điện tử và một nền tảng dùng chung để người dân có thể tra cứu hành trình, thời gian xe đến, thanh toán và đặt chỗ. Đây là nền tảng quan trọng để phát triển mô hình giao thông thông minh, kết nối đồng bộ giữa xe buýt, metro, xe đạp công cộng và các loại hình vận tải khác.
Trước mắt, TP.HCM chưa nên miễn phí đại trà mà cần thí điểm có kiểm soát, ưu tiên các tuyến còn dư năng lực hoặc đóng vai trò kết nối với metro. Cũng có thể áp dụng miễn phí có điều kiện theo nhóm đối tượng hoặc khung giờ để phân bổ lại nhu cầu, giảm áp lực vào giờ cao điểm.
Song song đó, Nhà nước cũng cần tái cấu trúc mạng lưới xe buýt theo hướng hình thành các tuyến trục, tuyến liên vùng, kết hợp làn ưu tiên cho xe buýt tại các tuyến đường có nhu cầu lớn. Cải thiện khả năng tiếp cận như hạ tầng đi bộ, các bãi đỗ “park and ride” (nơi người dân gửi xe cá nhân rồi chuyển sang đi xe buýt, metro – PV), hay kết nối xe đạp.
* Chị Nguyễn Thị Ngọc Tú (TP.HCM):
Để thu hút người dân đi xe buýt thì cần có nhiều cải thiện bên cạnh việc miễn phí. Xe buýt cần sạch sẽ, có nhiều tuyến hơn để người dân có thể đi bộ một khoảng ngắn là có thể đón được xe. Bên cạnh đó, người dân chỉ thực sự “mặn mà” với xe buýt khi hành trình đi bộ đến trạm xe buýt được an toàn và thoải mái.
Ngoài việc cải thiện hạ tầng, tôi mong có một ứng dụng theo dõi hành trình của xe buýt theo thời gian thực. Nếu có một ứng dụng thông minh hiển thị chính xác vị trí xe và thời gian cập bến dự kiến thì người dân sẽ chủ động được kế hoạch khi chọn xe buýt.
* Ông Bùi Hòa An (Phó giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM):
Sở Xây dựng TP.HCM nghiên cứu để nâng cao chất lượng phục vụ của xe buýt, phát triển ứng dụng theo dõi xe buýt, và khả năng làm làn đường riêng để đảm bảo xe chạy nhanh, đúng giờ và người dân theo dõi được hành trình, chủ động thời gian khi đi xe buýt.
Các xe đều có gắn camera theo dõi. Với ứng dụng theo dõi xe buýt, sở đang phát triển tính năng hiển thị vị trí, thời gian thực của xe buýt trên bản đồ để người dân tiện theo dõi, dự kiến sẽ hoàn thành trong ba tháng nữa. Sở cũng đã xin phép và đang tích hợp ứng dụng này lên nền tảng VNeID để tăng tính tiện dụng.
Về làn đường riêng để xe buýt đi nhanh, đến trạm đúng giờ, Sở Xây dựng có nghiên cứu nhưng chưa thể thực hiện bởi khu vực trung tâm có mật độ giao thông cao. Nếu chính sách miễn phí xe buýt hiệu quả, giảm phương tiện cá nhân thì mới có cơ sở thực hiện việc này. Sở cũng đã có kế hoạch tái cơ cấu lại mạng lưới, bố trí thêm các tuyến đan xen để rút ngắn thời gian chờ giữa các chuyến (hiện đang ở mức 8 – 15 phút tùy tuyến).
* Ông Nguyễn Minh Tuấn (Phó giám đốc Trung tâm Quản lý và Điều hành giao thông Hà Nội):
Xe buýt hiện vẫn chưa thực sự thu hút được người dân. Nguyên nhân đầu tiên là thói quen đi lại của người dân, họ muốn đi xe cá nhân đến tận cửa nhà. Bên cạnh đó, hạ tầng dành riêng cho xe buýt còn thiếu, phần lớn xe buýt vẫn phải đi chung với các phương tiện khác, làm giảm khả năng lưu thông và hiệu quả vận hành.
Xe đi chậm và thời gian không ổn định cũng khiến người dân không ưu tiên chọn xe buýt. Hiện vận tốc trung bình của các tuyến xe buýt nội đô Hà Nội chỉ đạt khoảng 14 – 15km/h. Để xe buýt đi nhanh và đúng giờ, Nhà nước cần có những giải pháp hạ tầng đột phá như thiết lập các “luồng xanh” và làn đường dành riêng cho xe buýt.
* Tiến sĩ Nguyễn Xuân Thủy (nguyên Giám đốc Nhà xuất bản Giao Thông Vận Tải):
Hà Nội và TP.HCM đã có hàng ngàn xe buýt và đang tiếp tục bổ sung các tuyến để tiếp cận tất cả các khu dân cư. Đây là “hướng đi đúng” nhưng nhìn vào đến nay vẫn chưa đảm bảo chất lượng, chưa đảm bảo các điều kiện để người dân “mặn mà” với xe buýt.
Để người dân thật sự lựa chọn xe buýt là phương tiện ưu tiên, cần đảm bảo 5 tiêu chí: xe buýt phải đi đúng giờ hơn, đi lại phải nhanh hơn, phương tiện chất lượng tốt hơn, thái độ phục vụ của nhân viên phải chu đáo, tận tình hơn và cuối cùng là giá cả phải hợp lý hơn. Thực tế thì các tuyến xe buýt nhanh ở Hà Nội chưa hiệu quả vì thực tế cũng không nhanh hơn bình thường là bao.
Ở một số nước, xe buýt chỉ sai số thời gian trong khoảng ± 3 phút. Tại các trạm xe buýt gần như đều có đồng hồ báo giờ, mấy phút nữa thì xe buýt tới, để người dân biết, chờ đợi, từ đó sẽ ràng buộc người lái xe phải đến đúng giờ so với quy định, chỉ sai sót trong vòng 5 phút đổ lại.
* Ông Minh Khuê (phường Đức Nhuận, TP.HCM):
Tuần trước, tôi có cuộc hẹn ở đường Nguyễn Cửu Vân (quận Bình Thạnh cũ, thuộc TP.HCM) lúc 14h. Nếu tôi đi xe máy thì chừng 20 phút đến nơi nhưng lần này, tôi quyết định ngồi xe buýt. Sau khi nghiên cứu kỹ “đường đi nước bước” trên App GoMo (trước đây là Busmap), tôi chọn đón xe ở “trạm Tháp nước” (đường Hồ Văn Huê) tới đường Nguyễn Cửu Vân.
13h20 đón xe ở trạm Tháp nước. Một lúc sau, xe số 3 (Thạnh Xuân – Bến Thành) dừng tại trạm. Cảm giác đầu tiên của tôi là xe đến khá đúng giờ. Bước lên xe, sàn sạch sẽ, máy lạnh mát rượi. Xuống trạm công viên Lê Văn Tám lúc 13h40, tôi chờ xe số 10 (bến xe miền Tây – Đại học Quốc gia) để đi Nguyễn Cửu Vân. App báo xe số 10 khoảng 3 phút nhưng 10 phút cũng chưa thấy xe tới. Đến 13h50, tôi đành đặt xe ôm công nghệ để đi và tới điểm hẹn trễ 5 phút.
Tôi đã có ý định chuyển qua đi xe buýt. Tôi cũng đã tra cứu đường để đưa con đi học ở trung tâm thành phố, đi Nhà thiếu nhi thành phố bằng xe buýt. Và “mong ước” đầu tiên của tôi là xe buýt phải đúng giờ.
Sau khi Tuổi Trẻ Online đăng tin: "Đạp xe tập thể dục trên quốc lộ 50 bị ô tô tông trúng, 1 người chết, 1 người bị thương", nhiều bạn đọc phản hồi về cung đường đi xe đạp tập thể dục tiềm ẩn nguy cơ tai nạn giao thông.
Hình ảnh các đoàn xe đạp tập thể dục trên đường lớn mỗi sáng sớm không lạ với người dân, nhưng khi đọc tin tai nạn xảy ra, nhiều người giật mình: đi xe đạp trên đường lớn khá nguy hiểm.
Bạn đọc Ba Hiểu bình luận: "Hai ba chục năm trước xe ít thì chạy xe đạp trên quốc lộ, bây giờ xe nhiều quá rồi, không khí lại ô nhiễm, chạy ra đường cản trở giao thông, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn rất cao. Nên ở nhà tập thể dục là tốt nhất".
Theo bạn đọc tên Kim: "Quốc lộ xe lớn chạy nhiều, đạp xe ở đó thật sự rất nguy hiểm. Mong mọi người cân nhắc chọn tuyến đường an toàn hơn".
"Đi xe đạp trên các đường hỗn hợp rất nguy hiểm, kể cả quốc lộ và đường trong thành phố, vì vận tốc xe đạp rất chậm, không đồng bộ tốc độ với các xe có động cơ như xe gắn máy, xe hơi. Xe đạp trên đường vô tình trở thành chướng ngại vật, rất dễ va chạm gây tai nạn", bạn đọc Nguyen Quoc phân tích.
"Đạp xe tốt cho sức khỏe nhưng an toàn vẫn phải đặt lên hàng đầu, nhất là trên quốc lộ đông xe", bạn đọc tên Đông viết. Một bạn đọc khác nêu ý kiến và cũng tự nhắc mình: "Trông người mà ngẫm đến ta. Những ai đang đạp xe trên quốc lộ, trên đường phố có giao thông hỗn hợp thì phải thật cẩn thận".
Người tên Thái bình luận: "Tập thể dục để khỏe mạnh, nhưng môi trường giao thông không phù hợp thì lại trở thành nguy hiểm tiềm ẩn".
Bạn đọc tên Tùng nhắc nhở: "Nhiều người có thói quen đạp xe đi chung với làn đường dành cho ô tô trên quốc lộ, sau vụ này hy vọng mọi người chú ý hơn đến sự an toàn".
Đạp xe trên đường lớn có ưu điểm là đường thẳng, ít cua quẹo, sáng sớm thường không có nhiều xe đi lại nhưng cũng chính đặc điểm này làm cho các xe chạy vào sáng sớm ít cảnh giác. Chuyện xảy ra rất đau lòng cho những người thân.
Bạn đọc Sa Trung Thổ khuyên: "Thể dục thì nên chọn nơi thông thoáng ít xe cộ, vừa thư thái và hít thở không khí trong lành".
Bạn đọc này cũng lấy làm khó hiểu vì sao có nhiều người thích tập thể dục (đạp xe, chạy bộ) ở đường lớn, còn vào thời gian đông đúc.
"Ở nhà tập thể dục, tập gym, đi bộ trên xe hay trên máy tập... hay hơn là chạy xe đạp ra đường", một bạn đọc khác bày tỏ quan điểm.
Bạn đọc tên Tường Vi viết: "Chỉ mong ai ra đường cũng bình an trở về nhà, nghe tin tai nạn lúc nào cũng thấy nặng lòng". "Sáng sớm đi tập thể dục mà gặp tai nạn thế này thật quá đau lòng, mong người bị thương sớm hồi phục", bạn dọc Vĩnh để lại chia sẻ.
Theo bạn đọc có tài khoản Huun****@gmail.com thì dạo bộ quanh sân nhà thì đâu có bị làm sao. Còn bạn đọc 2 Lua cho biết dạo gần đây sáng sớm từng nhóm xe đạp tập thể dục rất nhiều.
Vì xe đạp chạy trong làn đường hỗn hợp nên cả người đi xe đạp và cả những phương tiện khác cần phải quan sát rất kỹ. Những người đi xe đạp không có đèn báo sau, mặc áo quần màu tối mà đạp xe vào lúc trời chưa sáng tỏ nên xe sau rất khó nhận ra.
Bạn đọc Quang viết: "Người đi xe đạp và tài xế ô tô đều cần quan sát kỹ, giữ khoảng cách an toàn khi lưu thông chung đường".
Theo ghi nhận của phóng viên Thanh Niên, những ngày qua trên tuyến quốc lộ 13 đoạn từ cầu Bình Triệu đến cầu Vĩnh Bình qua địa bàn phường Hiệp Bình, một số hộ dân thuộc diện giải tỏa toàn bộ bắt đầu di dời, tháo dỡ nhà cửa để bàn giao mặt bằng cho dự án mở rộng quốc lộ 13. Với những trường hợp bị ảnh hưởng một phần, người dân cũng chủ động cắt bớt mặt tiền, lùi nhà vào phía trong và sửa sang lại nơi ở.
Dự án mở rộng quốc lộ 13 là một trong những dự án hạ tầng trọng điểm khu vực cửa ngõ phía đông, có tổng chiều dài khoảng 6,3 km. Tuyến đường được quy hoạch mở rộng lên 60 m, tương đương 10 - 12 làn xe, với tổng mức đầu tư dự kiến gần 21.000 tỉ đồng, triển khai theo phương thức đối tác công tư (PPP), hợp đồng BOT.
Từng được kỳ vọng là lời giải cho bài toán tận dụng bùn nạo vét kênh mương thay thế cát, nhưng ngân hàng đất tại Cà Mau đang rơi vào trạng thái "đứng hình". Sau 8 năm hình thành, khu đất rộng 11 ha tại xã Cái Nước vẫn chỉ là đầm nước bỏ hoang, chưa tiếp nhận bất kỳ khối lượng đất nào, trong khi tổng vốn đầu tư đã vượt 26,6 tỉ đồng.
Trong văn bản của Sở Nông nghiệp - Môi trường Cà Mau trả lời PV Thanh Niên, điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở hạ tầng hay nhu cầu sử dụng, mà ở việc mô hình ngân hàng đất chưa có quy định cụ thể trong hệ thống pháp luật hiện hành. Đây là mô hình mới, mang tính thí điểm, chưa từng có tiền lệ trên cả nước, khiến quá trình xây dựng đề án rơi vào tình trạng vừa làm vừa dò đường nên ngân hàng đất chưa thể vận hành.
Từ khi được bàn giao năm 2018, đơn vị quản lý đã nhiều lần xây dựng đề án để đưa ngân hàng đất vào khai thác. Tuy nhiên, mỗi lần trình đều gặp vướng mắc về cơ chế, phải điều chỉnh, bổ sung và làm lại từ đầu. Có thời điểm, phương án vận hành theo hình thức đối tác công - tư được đề xuất, nhưng không thể triển khai do không đáp ứng điều kiện tổng mức đầu tư tối thiểu theo quy định.
Không dừng lại ở đó, phương án đấu thầu lựa chọn đơn vị khai thác cũng rơi vào tình trạng "bế tắc" khi các bộ, ngành Trung ương chưa có hướng dẫn cụ thể. Dù tỉnh đã chủ động xin ý kiến nhiều bộ liên quan, nhưng các phản hồi vẫn mang tính chung chung, chưa đủ cơ sở để triển khai thực tế.
Để "mở đường" pháp lý, ngân hàng đất đã phải đổi tên thành "bãi vật tư" từ cuối năm 2023. Tuy nhiên, việc đổi tên không giải quyết được cốt lõi khi đề án vẫn phải chỉnh sửa nhiều lần do thiếu cơ sở định giá và chưa có chứng thư giá cho thuê.
Không chỉ vướng cơ chế, ngân hàng đất còn thiếu nguồn đất. Nguồn phù sa từ thượng nguồn hạn chế, trong khi địa phương ưu tiên đất cho xây dựng nông thôn mới, khiến ngân hàng đất không tiếp nhận được bất kỳ khối lượng đất nào.
Phía cơ quan quản lý cho rằng, ngân hàng đất là dự án thí điểm nên chậm do yếu tố khách quan. Khi hành lang pháp lý chưa rõ, ngân hàng đất vẫn chưa thể "về đích".
Trước đó, xuất phát từ nhu cầu tìm nguồn vật liệu san lấp thay thế cát ngày càng khan hiếm và đắt đỏ, tỉnh Cà Mau đã học tập mô hình ngân hàng đất từ Hà Lan. Ngân hàng đất được định hướng là nơi tiếp nhận, lưu trữ đất bùn nạo vét từ hệ thống kênh cấp 1, cấp 2 thuộc tiểu vùng 10 - nam Cà Mau, sau đó xử lý để phục vụ xây dựng và san lấp.
Sau chuyến khảo sát tại Hà Lan cùng đại diện Ngân hàng Thế giới - đơn vị tài trợ vốn, ý tưởng ngân hàng đất được hình thành. Cuối năm 2017, khu vực ngân hàng đất hoàn tất thu hồi, giải phóng mặt bằng và bàn giao cho Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Sở Nông nghiệp - Môi trường) quản lý. Đến tháng 8.2018, ngân hàng đất hoàn thành các hạng mục với tổng kinh phí hơn 26,6 tỉ đồng, sau đó được giao cho Trung tâm Quản lý, khai thác công trình thủy lợi tỉnh Cà Mau vận hành.
Hiện đề án "bãi vật tư", tức ngân hàng đất, vẫn đang được thẩm định, dự kiến triển khai theo hình thức liên doanh 60% nhà nước, 40% tư nhân nếu được phê duyệt. Ngân hàng đất vì vậy vẫn tiếp tục "treo" cho đến khi tháo gỡ được cơ chế.
