Dạo một vòng quanh khu vực trung tâm TP.HCM, không khó để bắt gặp những vỉa hè luôn chật kín người. Nhiều quán ăn tồn tại hàng chục năm nhờ phần vỉa hè phía trước. Ngược lại, không ít không gian bên trong, dù có máy lạnh, bàn ghế chỉnh tề vẫn vắng vẻ.
Anh Quới Tử, 28 tuổi, ngụ ở P.Xuân Hòa, cho biết nhóm của anh hay chọn quán Vỹ Dạ ở đường Lý Tự Trọng, P.Bến Thành để ngồi ăn uống khi gặp gỡ. Anh đùa, muốn ngồi ăn ở vỉa hè quán này cũng phải có “số má” vì quán rất đông khách. Đi ăn buổi tối, đặc biệt là những ngày cuối tuần, nếu không đặt trước hoặc nhờ người quen thì đừng mong có chỗ. “Ngồi ở trong nhà chẳng ai thích vì bí bách, tù túng. Ngồi bên ngoài mát mẻ, ngắm đường phố, không chỉ ăn thấy ngon miệng hơn mà nói chuyện cũng rôm rả hơn”, anh Tử chia sẻ. Dù là quán quen nhưng hôm nào đến hết bàn bên ngoài, nhóm anh Tử cũng không chịu vào nhà mà nhất quyết tìm quán có bàn ngoài trời.
Dọc các tuyến đường Trần Hưng Đạo, Bùi Viện (P.Bến Thành), hàng quán vỉa hè tấp nập nhộn nhịp cả khách Tây lẫn khách ta; trong khi đó ngã tư Nguyễn Siêu – Ngô Văn Năm (P.Bến Nghé), khu vực chân cầu Ba Son được nhiều người ví là “thánh địa” cà phê của giới trẻ và dân văn phòng. Mỗi tối, các quán cà phê trứng, trà sữa, nước ép… kín khách ngồi bên ngoài; nhân viên xếp ghế sát nhau mà vẫn không đủ phục vụ nhu cầu.
Không chỉ các quán ở khu vực trung tâm, các khu ẩm thực truyền thống cũng tấp nập khách ăn uống ngoài vỉa hè. Đơn cử như phố ốc Vĩnh Khánh (P.Khánh Hội) chỉ dài gần 1 km, tập trung hàng trăm quán ốc, hải sản bày bán trước vỉa hè tối nào cũng đông nghịt người. Phố Vĩnh Khánh từng đứng thứ 10 trong danh sách “Những con phố thú vị nhất thế giới 2025” do tạp chí Anh Time Out công bố tháng 11.2025. Quán ốc Oanh 20 năm tuổi, nổi tiếng khi là điểm duy nhất trên phố này có tên trong danh sách Michelin tuyển chọn (Michelin Selected), nên càng ngày càng đông khách Tây.
Michelin từng nhận xét trải nghiệm ăn uống ngoài trời (cụ thể là vỉa hè) là đặc điểm nổi bật của quán ốc Oanh, hòa với không khí chung của phố Vĩnh Khánh. Còn Time Out nhận xét tiếng chảo lanh canh, tiếng cụng ly và tiếng karaoke lề đường kết hợp cùng nhau tạo nên bản sắc của con phố. Chủ quán ốc Oanh cũng từng chia sẻ, quán chỉ tập trung nấu ăn và bán hàng, không có ý định mở rộng theo kiểu nhà hàng lớn vì muốn giữ phong cách quán vỉa hè. Chính không gian bình dân, thoáng đãng này mới là điều khiến khách thích, đặc biệt là khách nước ngoài.
Quán The Lunch Lady ở tầng trệt chung cư Nguyễn Đình Chiểu, P.Tân Định cũng tương tự. Nổi tiếng sau lần gặp gỡ định mệnh với cố đầu bếp Anthony Bourdain, “vua ẩm thực Mỹ”, ghé ăn vào năm 2009, quán được đặt tên là The Lunch Lady, từ đó thu hút nhiều du khách quốc tế và Việt kiều tìm đến. Bà chủ quá cố của quán này từng khẳng định, dù có cơ hội mở nhà hàng lớn nhưng vẫn chọn giữ mô hình vỉa hè vì muốn duy trì phong cách riêng: “Vào nhà hàng thì mất chất rồi. Ở đây, người có 50.000 đồng vẫn có thể ngồi ăn thoải mái, đó mới là cái mình muốn giữ”.
Ông Trần Tường Huy, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu du lịch xã hội, nói rằng sức hút của vỉa hè nằm ở chính sự va chạm trực tiếp với đời sống đô thị. Sự gần gũi, nhộn nhịp, thậm chí có phần đông đúc của phố xá mang lại trải nghiệm chân thực, giúp du khách quan sát đời sống địa phương một cách sống động. Ông Huy cũng cho rằng vỉa hè không chỉ là không gian giao thông mà còn là không gian xã hội, không gian sinh kế, đồng thời cũng là một dạng tài nguyên văn hóa. Tại nhiều đô thị châu Á như Bangkok (Thái Lan) hay Seoul (Hàn Quốc), ẩm thực đường phố được quy hoạch và quản lý tốt nên trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, thu hút đông đảo du khách quốc tế.
Theo ông Trần Tường Huy, hiện việc quản lý chủ yếu dựa trên quy định về trật tự đô thị, xử phạt hành chính, chưa có tiêu chí dành riêng cho văn hóa kinh doanh vỉa hè. Trong khi người dân cần không gian buôn bán, còn du khách cần không gian trải nghiệm.
Ông Mai Thuận Lợi, thạc sĩ ngành du lịch (Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn – ĐH Quốc gia TP.HCM), Giám đốc Công ty du lịch quốc tế Hành Trình Vàng, cũng đồng tình thay vì cấm đoán, các địa phương có thể xem xét đưa hoạt động kinh doanh vỉa hè vào hệ thống quản lý chính thức thông qua cấp phép, thiết kế đồng bộ và tiêu chuẩn vận hành.
Cụ thể, cơ quan quản lý có thể phân loại không gian vỉa hè theo chức năng. Tại khu vực trung tâm tập trung nhiều khách du lịch nên cho phép kinh doanh nhưng phải đi kèm tiêu chuẩn rõ ràng về thiết kế, vệ sinh thực phẩm và tổ chức không gian. Còn ở khu dân cư, hoạt động này nên được giới hạn theo khung giờ để không ảnh hưởng đến sinh hoạt chung. Việc hình thành các tuyến phố ẩm thực hoặc khu trải nghiệm chuyên biệt sẽ giúp tập trung hoạt động hàng rong, từ đó dễ quản lý và nâng cao chất lượng dịch vụ.
TS Lê Hồng Vương, Trưởng khoa Du lịch Trường ĐH Văn Hiến, đề xuất không nên “dẹp” mà cần quy hoạch, tổ chức lại vỉa hè, bởi đây là sinh kế của một bộ phận lớn người dân. Vì vậy, khi quy hoạch cần tính đến việc tạo ra không gian phù hợp để vừa đảm bảo trật tự đô thị, vừa duy trì nguồn thu nhập cho họ. Một hướng đi khả thi, theo TS Vương là tổ chức lại hoạt động này theo mô hình tập trung, có quy hoạch rõ ràng. Các khu vực buôn bán có thể được thiết kế thành không gian văn hóa ẩm thực đặc trưng, nơi du khách không chỉ ăn uống mà còn trải nghiệm đời sống địa phương. “Nếu làm tốt, đây không chỉ là nơi kinh doanh mà còn trở thành sản phẩm du lịch, gắn với ẩm thực, làng nghề, quà lưu niệm hay các yếu tố văn hóa vật thể và phi vật thể”, ông Vương nhấn mạnh.
Thuật ngữ "Chỉ số Waffle House" được biết đến rộng rãi ở Mỹ nhưng không thực sự liên quan đến bánh waffle. Vào năm 2004, Giám đốc Quản lý Khẩn cấp Florida Craig Fugate đã đưa ra thuật ngữ này như một cách gián tiếp để biết mức độ thiệt hại nghiêm trọng tại một khu vực, dựa trên số lượng địa điểm Waffle House vẫn mở cửa và phục vụ sau bão.
Chỉ số Waffle House là một thước đo phi chính thức được đặt theo tên chuỗi nhà hàng Waffle House để xác định tác động của bão và quy mô hỗ trợ cần thiết cho việc phục hồi sau thảm họa. Thước đo này dựa trên uy tín của Waffle House trong việc duy trì mở cửa trong thời tiết cực đoan và mở lại nhanh chóng sau các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt như lốc xoáy hoặc bão.
"Nhiều người sẽ nghĩ chúng tôi duy trì mở cửa để kiếm thêm tiền. Thực tế, chúng tôi lỗ và đây là vấn đề liên quan đến con người, không phải tiền bạc", Njeri Boss, Phó Chủ tịch Quan hệ Công chúng của Waffle House cho biết. Qua nhiều năm, Boss nói công ty đã học được những gì mọi người cần để giúp một cộng đồng đứng vững trở lại.
Waffle House thực hiện phần lớn hoạt động kinh doanh ở miền Nam, nơi thường xuyên xảy ra bão, nên họ có hệ thống quản lý rủi ro và chuẩn bị sẵn sàng cho thảm họa tốt. Boss cho biết mọi nhà hàng đều có một kịch bản ứng phó bão được sửa đổi hàng năm để hướng dẫn đội ngũ quản lý những việc cần làm trong trường hợp khẩn cấp.
Các nhà hàng có thực đơn cho những thời điểm không có nước, điện và thậm chí cả gas. Các thực đơn này bị giới hạn và không cung cấp đầy đủ các lựa chọn, điều này giúp Chỉ số Waffle House hiếm khi đạt mức đỏ.
Chỉ số Waffle House có ba cấp độ dựa trên mức độ phục vụ mà nhà hàng có thể cung cấp ngay sau bão: Xanh (Thực đơn đầy đủ; nhà hàng ít hoặc không bị hư hại và có đủ điện); Vàng (Thực đơn hạn chế; nhà hàng sắp hết thực phẩm hoặc có điện hạn chế) và Đỏ (Waffle House đóng cửa hoàn toàn).
Chỉ số Waffle House tồn tại song song với các phép đo gió, lượng mưa và thông tin thời tiết chính thức khác như Thang đo gió bão Saffir–Simpson để chỉ ra cường độ của một cơn bão. Boss nói Chỉ số Waffle House không thuộc về Waffle House nhưng họ trân trọng việc tên mình được sử dụng. Mọi người ở cả trong và ngoài nước đều biết về nó.
Boss thường xuyên nhận được các cuộc gọi hỏi về cách thức hoạt động của chỉ số này và phải nhắc nhở mọi người nó không phải của công ty.
Nếu một cửa hàng Waffle House đóng cửa trước khi bão đổ bộ, đó là dấu hiệu cho thấy thời tiết cực kỳ khắc nghiệt sắp xảy ra và người dân trong khu vực nên sơ tán. FEMA (Cơ quan Quản lý Khẩn cấp Liên bang Mỹ) chú ý đến việc đóng cửa của Waffle House vì giúp chỉ ra có bao nhiêu người đã sơ tán khỏi một thị trấn.
Vì vậy, Waffle House có thể là nguồn lực để sử dụng cùng với thông tin thời tiết nhằm giúp người dân Mỹ cân nhắc các hành động cần thiết trước, trong và sau các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt.
Waffle House ra đời năm 1955 tại Atlanta với mô hình kết hợp đồ ăn nhanh 24 giờ và phục vụ tại bàn. Hai nhà sáng lập chọn tên gọi này vì bánh waffle mang lại lợi nhuận cao nhất trong thực đơn thời điểm đó. Hiện nay, chuỗi nhà hàng mở rộng tới hơn 2.000 chi nhánh tại 25 bang Mỹ và tiêu thụ 2% tổng lượng trứng toàn quốc. Cơ sở này không chỉ là quán ăn mà đã trở thành biểu tượng văn hóa đặc trưng của miền Nam nước Mỹ.
Theo đó để hạn chế tình trạng ùn tắc giao thông tại các khu vực, tuyến đường ra, vào của thành phố, đặc biệt trên các trục đường quốc lộ 1, quốc lộ 5, quốc lộ 6, quốc lộ 32, cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ, cao tốc Hà Nội - Hải Phòng, trục đường Võ Nguyên Giáp, Võ Văn Kiệt..., Sở Xây dựng Hà Nội thông báo hướng dẫn phân luồng giao thông cụ thể như sau:
- Trung tâm Hà Nội đi nút giao Pháp Vân - Cầu Giẽ vào cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ.
- Trung tâm Hà Nội đi quốc lộ 1 cũ: Giải Phóng - Ngọc Hồi - Quốc lộ 1 vào cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ tại nút giao Vạn Điểm; nút giao Đại Xuyên (huyện Phú Xuyên).
- Quốc lộ 6 (trục Nguyễn Trãi - Trần Phú - Quang Trung) - ngã ba Ba La đi đường 21B - quốc lộ 38 để ra quốc lộ 1 cũ (nút giao Đồng Văn) hoặc vào nút giao Vực Vòng đi cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ.
- Quốc lộ 6 (trục Nguyễn Trãi - Trần Phú - Quang Trung) - rẽ trái đi đường Phùng Hưng - đến đường trục phía Nam - rẽ trái đường tỉnh 427B - ra ga Thường Tín để vào cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ.
- Quốc lộ 6 đi thị trấn Xuân Mai - đi đường Hồ Chí Minh - đường 21B.
Trên cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ và nút giao Pháp Vân, xe cộ có thể đi theo các hướng sau để vào Hà Nội:
- Tại nút giao Liêm Tuyền trên đường cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ: đi đường TL494 - quốc lộ 21B - quốc lộ 6 (ngã ba Ba La, Hà Đông).
- Tại nút giao Vực Vòng trên đường cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ đi theo 2 hướng sau:
+ Rẽ trái đi quốc lộ 38 - quốc lộ 21B - quốc lộ 6 (ngã ba Ba La, Hà Đông).
+ Rẽ phải đi quốc lộ 38 - qua cầu Yên Lệnh - quốc lộ 39A - đường tỉnh 379 - nút giao với đường vành đai 3 (cầu Thanh Trì).
- Tại nút giao Vạn Điểm: rẽ trái đi quốc lộ 1 - đường tỉnh 429 - quốc lộ 21B - quốc lộ 6 (ngã ba Ba La, Hà Đông).
- Tại nút giao Thường Tín: đi đường tỉnh 427 - đến đường trục phía Nam - đường Phùng Hưng (Hà Đông).
- Đường vành đai 3 - cầu Thanh Trì - cao tốc Hà Nội - Bắc Giang.
- Cầu Nhật Tân - Võ Nguyên Giáp - quốc lộ 18 đi cao tốc Hà Nội - Bắc Giang.
- Cầu Chương Dương - Nguyễn Văn Cừ - Hà Huy Tập - Ngô Gia Tự - cầu Đuống - đi cao tốc Hà Nội - Bắc Giang.
- Cầu Nhật Tân - Võ Nguyên Giáp - quốc lộ 18 đi cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên.
- Cầu Thăng Long - Võ Văn Kiệt - quốc lộ 2 vào cao tốc Hà Nội - Lào Cai.
- Cầu Thăng Long - tỉnh lộ 23 - đường Mê Linh đi quốc lộ 2.
- Cầu Thăng Long - cầu vượt Nam Hồng - đường 23 - quốc lộ 2 - đường tỉnh 310B đi cao tốc Hà Nội - Lào Cai.
- Quốc lộ 3 - đường tỉnh 296 - vào cao tốc Hà Nội - Lào Cai.
- Quốc lộ 32 đi Phú Thọ.
- Đại lộ Thăng Long - đường Tản Lĩnh - Yên Bài - cao tốc Hòa Lạc - Hòa Bình.
- Quốc lộ 6 - xã Xuân Mai - Phú Thọ.
- Đường Cổ Linh - nút giao đường vành đai 3 đường Cổ Linh - cao tốc Hà Nội - Hải Phòng.
- Đường tỉnh 379 đi Hưng Yên, Hải Phòng.
- Quốc lộ 5 cũ (Nguyễn Văn Linh - Nguyễn Đức Thuận) đi Hải Dương.
- Cầu Thanh Trì - đường cao tốc Hà Nội - Bắc Giang - đi quốc lộ 18.
Cũng theo Sở Xây dựng Hà Nội, xe ô tô lưu thông từ đường Ngọc Hồi (quốc lộ 1A) có nhu cầu kết nối ra cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ có thể đi theo hướng từ nút giao Ngọc Hồi - ngõ 15 Ngọc Hồi đi vào ngõ 15 Ngọc Hồi để đi ra nhánh ramp kết nối ra cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ.
Đôi khi các hãng hàng không thường bán nhiều vé hơn số ghế thực tế. Đây là một phần trong quy trình vận hành của các hãng hàng không, nhất là vào mùa cao điểm. Khi đó, những hành khách kém may mắn sẽ không có chỗ trên chuyến bay. Tình trạng này thường được gọi là "bumping" (ép khách rời chuyến).
Hành khách sẽ phải làm gì khi rơi vào tình huống này? Dưới đây là những điều cần biết, những việc cần làm nếu rơi vào hoàn cảnh đó.
Hãng hàng không có được bán quá số ghế không?
Việc các hãng hàng không bán quá số ghế (overbook) của máy bay hoàn toàn hợp pháp. Theo Jesse Neugarten, người sáng lập Dollar Flight Club, dịch vụ thông báo vé máy bay giá rẻ, họ làm việc này "mọi lúc".
"Các hãng hàng không được phép bán nhiều vé hơn số ghế vì dựa trên dữ liệu lịch sử về tỷ lệ người bỏ vé, không đến làm thủ tục. Hãy coi đó là một bài toán xác suất. Phần lớn các trường hợp đều ổn, nhưng thỉnh thoảng việc bỏ chuyến không xảy ra, dẫn tới có hành khách không được bay", ông nói.
Ai là người dễ bị "mời" xuống máy bay nhất?
Nếu không có ai tự nguyện nhường chỗ, hãng hàng không sẽ tuân theo các tiêu chí cụ thể để quyết định ai phải ở lại. Việc này không ngẫu nhiên.
"Những người check in muộn, đặt vé hạng phổ thông cơ bản (basic economy) hoặc chưa có số ghế thường bị đưa vào danh sách "bumping". Những người đi du lịch một mình cũng dễ bị chọn vì hãng dễ sắp xếp chuyến bay khác cho họ", ông Neugarten giải thích. Ngược lại, ông nói nếu bạn có thẻ thành viên hạng cao, mua vé giá cao hoặc check in sớm, khả năng bị bỏ lại rất thấp.
Làm gì nếu bị từ chối lên máy bay?
Nếu rơi vào tình huống này, đừng quá lo lắng. Hãy giữ bình tĩnh và ở lại khu vực cửa khởi hành. Neugarten khuyên hành khách yêu cầu nhân viên cung cấp văn bản (hoặc bất kỳ giấy tờ nào) giải thích vì hãng có nghĩa vụ làm việc này. Sau đó, hãy kiểm tra ứng dụng của hãng hàng không để tìm các chuyến bay thay thế.
"Trong nhiều trường hợp, hành khách có thể tự đặt lại vé trên ứng dụng nhanh hơn là chờ đợi xếp hàng", ông nói.
Hành khách cũng nên hỏi nhân viên về các khoản bồi thường và những gì họ có thể hỗ trợ để đưa mình tới điểm đến, chẳng hạn một ghế trên chuyến bay kế tiếp, voucher ăn uống hay chỗ ở khách sạn nếu bị hoãn chuyến qua đêm.
Neugarten khuyên bất kỳ ai bị "bumping" hãy lên tiếng. "Bạn có nhiều quyền lực hơn bạn nghĩ. Hãy nhớ việc bị đẩy lại không có nghĩa phải tiếp tục bay với cùng hãng hàng không đó. Nên hỏi liệu họ có thể sắp xếp cho bạn bay hãng khác không. Nhiều nhân viên mặt đất có thể làm điều đó, nhưng họ sẽ không làm trừ khi bạn yêu cầu", ông nói.
Ngoài ra, nếu chuyến bay mới đến nơi muộn hơn chuyến ban đầu hơn một tiếng, hành khách có thể được bồi thường bằng tiền mặt. Cụ thể, chuyến bay chậm từ 1 đến 2 tiếng (nội địa) hoặc 1-4 tiếng (quốc tế), hành khách có quyền nhận 200% giá vé một chiều. Nếu chuyến bay chậm trên 2 tiếng (nội địa) hoặc 4 tiếng (quốc tế), hành khách có quyền nhận 400% giá vé một chiều.
Cần lưu ý khoản bồi thường này chỉ áp dụng cho những hành khách bị từ chối lên máy bay không tự nguyện. Nếu bạn được yêu cầu tự nguyện nhường chỗ, bạn có thể (và nên) thương lượng. Hãy yêu cầu tiền mặt thay vì phiếu giảm giá và đừng ngại xin hỗ trợ ăn uống hoặc khách sạn.
Tại sao nên đòi tiền mặt? Lý do voucher có thể hết hạn, có các ngày bị hạn chế sử dụng hoặc đi kèm với nhiều điều kiện rắc rối. Và cuối cùng, Neugarten nhấn mạnh, hãy yêu cầu xác nhận thỏa thuận bằng văn bản.
Làm gì để tránh bị "mời" xuống máy bay
- Check in sớm: Đây là cách đơn giản nhất. Bạn làm thủ tục càng sớm, khả năng mất chỗ càng thấp.
- Chọn ghế trước: Có một số ghế cụ thể trên vé giúp hãng nhận diện chỗ của bạn đã được "chốt". Tuy nhiên, điều này không bảo đảm 100%.
- Bay vào giờ thấp điểm: Các ngày lễ hoặc cuối tuần thường dễ bị đông. Nếu lịch trình cho phép, hãy chọn bay giữa tuần hoặc sáng sớm.
- Trung thành với một hãng hàng không: Những hành khách bay thường xuyên và có thẻ thành viên hạng cao hiếm khi bị "mời" ở lại.
- Đặt hạng vé cao hơn: Vé phổ thông cơ bản luôn đứng cuối danh sách ưu tiên. Nếu cần đảm bảo đến nơi đúng giờ, hãy trả thêm một chút phí cho vé phổ thông tiêu chuẩn.
