Tổng thống Mỹ Donald Trump đã leo thang thế đối đầu với Iran vào ngày 12/4, khi tuyên bố kế hoạch phong tỏa hải quân tại eo biển Hormuz sau khi các cuộc đàm phán ngừng bắn kéo dài kết thúc mà không đạt được thỏa thuận.
Sau hơn 21 giờ đàm phán tại Islamabad với sự tham gia của quan chức Mỹ, Iran và Pakistan, Phó Tổng thống JD Vance xác nhận vào sáng sớm 12/4 rằng các cuộc đàm phán đã kết thúc mà không đạt được thỏa thuận mở lại tuyến hàng hải hay gia hạn lệnh ngừng bắn vẫn còn mong manh.
Căng thẳng gia tăng
Chỉ vài giờ sau khi đàm phán kết thúc, ông Trump đăng trên mạng xã hội rằng ông đã chỉ thị Hải quân Mỹ phong tỏa “mọi tàu thuyền cố gắng đi vào hoặc rời khỏi eo biển Hormuz”, đồng thời chặn các tàu trên vùng biển quốc tế trả “phí bất hợp pháp” cho Iran.
Ông cáo buộc Tehran rải thủy lôi và gây khó khăn cho hoạt động vận tải toàn cầu tại tuyến đường hẹp này, nơi khoảng 20% lượng dầu thế giới thường đi qua, đồng thời cảnh báo rằng “các quốc gia khác” sẽ tham gia cùng Mỹ.
Cùng lúc, ông Trump nhắc lại cảnh báo rằng các chính phủ nước ngoài không được cung cấp vũ khí cho Iran, cảnh báo hậu quả nghiêm trọng đối với bất kỳ quốc gia nào hỗ trợ Tehran.
Tuy nhiên, dù động thái này cho thấy sự chuyển hướng rõ rệt sang biện pháp gây áp lực mạnh mẽ, các chuyên gia quân sự và phân tích hàng hải cho rằng việc thực thi phong tỏa hải quân đối với Iran sẽ cực kỳ khó khăn.
Một cuộc phong tỏa hải quân đối với Iran sẽ là một trong những hành động quân sự quan trọng nhất của Mỹ. Nó sẽ kiểm tra liệu ưu thế hải quân của Mỹ có thể vượt qua chiến lược bất đối xứng của Iran hay không. Đây là chiến lược không nhằm đối đầu trực tiếp lực lượng Mỹ mà khiến việc vận tải trở nên nguy hiểm đến mức tự đình trệ.
Các cuộc đàm phán tại Islamabad, được quan chức Mỹ mô tả là căng thẳng và toàn diện, nhằm giải quyết việc Iran hạn chế tàu thuyền qua eo biển và kéo dài lệnh ngừng bắn. Tuy nhiên, việc kết thúc mà không có thỏa thuận đã loại bỏ rào cản ngoại giao cuối cùng ngăn leo thang.
Trước đó, ông Trump từng ám chỉ có thể chấp nhận mở lại một phần eo biển như một phần của thỏa thuận, nhưng tuyên bố mới cho thấy sự kiên nhẫn của ông dường như đã cạn. Giới chức quân sự Mỹ cho biết các cuộc tấn công trong hơn 1 tháng qua đã phá hủy phần lớn hải quân truyền thống của Iran. Tuy nhiên, các nhà phân tích nhấn mạnh đây không phải công cụ chính của Tehran.
Thế khó với kế hoạch
Iran vận hành hai lực lượng hải quân: hải quân chính quy và lực lượng hải quân của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Lực lượng IRGC tập trung vào hoạt động tác chiến bất đối xứng với xuồng cao tốc, tàu tên lửa nhỏ, tàu rải mìn và UAV, phù hợp với vùng nước hẹp của vịnh Ba Tư.
Hơn 60% số xuồng tấn công nhanh của IRGC vẫn còn nguyên vẹn sau nhiều tuần bị Mỹ tấn công, và tiếp tục là mối đe dọa lớn đối với vận tải biển, theo Newsweek. Iran cũng có tàu ngầm cỡ nhỏ hoạt động ở khu vực hẹp của eo biển nước nông, có thể phóng ngư lôi.
Mặt khác, tại điểm hẹp nhất, eo biển Hormuz chỉ rộng khoảng 32km. Điều này tạo lợi thế cho chiến thuật bất đối xứng: Các xuồng nhỏ khó bị phát hiện, có thể ẩn trong tàu cá dân sự hoặc căn cứ ven bờ.
Ngoài ra, Iran có thể tấn công từ đất liền bằng tên lửa chống hạm đặt trên xe tải, cho phép tấn công mà không cần triển khai tàu.
Mặt khác, Iran được cho là sở hữu hàng nghìn thủy lôi. Việc rải mìn có thể thực hiện bí mật và việc rà phá rất chậm, nguy hiểm. Chỉ riêng nguy cơ thủy lôi cũng đủ khiến các công ty vận tải dừng hoạt động.
Iran sở hữu kho thủy lôi hải quân lớn tích lũy qua nhiều thập kỷ, bao gồm thủy lôi tiếp xúc phát nổ khi va chạm, thủy lôi từ tính phát hiện tín hiệu từ trường của thân tàu, thủy lôi âm thanh phản ứng với tiếng chân vịt, và thủy lôi áp suất cảm nhận sự thay đổi áp lực nước khi tàu đi qua.
Các biến thể tiên tiến hơn có thể phân biệt giữa các loại tàu khác nhau, thậm chí được lập trình để chỉ kích nổ với tàu chở dầu lớn mà bỏ qua tàu quét mìn nhỏ hơn.
Thêm vào đó, Iran đã có đội xuồng không người lái (USV) mang thuốc nổ có khả năng tấn công tàu. Điều này khiến việc kiểm soát tuyến hàng hải càng trở nên phức tạp.
Theo các chuyên gia, mục tiêu quan trọng hàng đầu của Iran không phải là thắng trong cuộc đối đầu trực diện với Mỹ. Họ chỉ cần khiến tuyến vận tải đủ trở nên rủi ro là đã thành công trong việc làm gián đoạn hàng hải và đạt được mục tiêu.
Một số chuyên gia cho rằng Mỹ có thể tận dụng ưu thế hải quân để ngăn chặn hoạt động xuất khẩu dầu của Iran, gây áp lực kinh tế lớn mà không cần chiến dịch quân sự kéo dài.
Sau khi đàm phán bất thành, cả Mỹ và Iran đang đánh giá lại lập trường của đối phương. Việc thực thi phong tỏa sẽ đòi hỏi triển khai hải quân quy mô lớn và phối hợp với các đồng minh.
Các công ty vận tải, bảo hiểm và thị trường năng lượng toàn cầu đang chuẩn bị cho tình trạng gián đoạn kéo dài. Ngay cả khi chưa có phong tỏa toàn diện, việc Mỹ siết kiểm soát và Iran tiếp tục gây sức ép cũng có thể khiến lưu lượng vận tải qua eo biển Hormuz duy trì ở mức thấp, tiếp tục gia tăng áp lực lên Washington.
Bà Sharon Simmons, mặc áo có dòng chữ "DoorDash Grandma", bước đến cửa ngoài của Phòng Bầu dục và gõ cửa khi các máy quay truyền thông đang ghi hình. Khi đó, Tổng thống Trump bước ra và nói, "Chào. Rất vui được gặp bà".
Sau đó, ông Trump nhìn về phía một nhóm phóng viên gần đó, nói thêm: "Việc này trông không giống dàn dựng, phải không?".
Tất nhiên, đó là một màn dàn dựng, theo AP. Chỉ riêng việc vào khuôn viên Nhà Trắng đã cần phải được cấp phép trước và đi qua khu vực an ninh, trong khi việc vào Phòng Bầu dục, chưa kể đến việc được ở gần tổng thống - sẽ là điều không thể xảy ra nếu không có thêm các bước kiểm tra và xác minh lý lịch.
Tuy nhiên, Nhà Trắng vẫn đang cố gắng thu hút sự chú ý hơn nữa đến một phần trong gói chi tiêu và thuế do ông Trump ủng hộ. Gói này được thông qua vào mùa hè năm ngoái, cho phép người Mỹ tạm thời khấu trừ một số khoản thuế liên bang từ thu nhập kiếm được từ tiền boa.
Hôm 13.4, bà Simmons đã kể lại việc những thay đổi về thuế đã giúp giảm số tiền thu nhập mà bà phải khai báo. Sau đó, bà Simmons nói với các phóng viên rằng bà đã kiếm được hơn 11.000 USD tiền boa mỗi năm.
Ông Trump sau đó hỏi bà Simmons: "Bà có muốn tham gia một cuộc họp báo nhỏ với tôi không?" và đề nghị bà đứng cạnh ông trong tình huống khá gượng gạo khi nhà lãnh đạo Mỹ trả lời các câu hỏi về lời đe dọa phong tỏa eo biển Hormuz và việc ông từ chối xin lỗi Giáo hoàng Leo.
Khi một phóng viên sau đó hỏi liệu Nhà Trắng có hào phóng trong việc boa tiền hay không, bà Simmons ngập ngừng: "Ừm… có thể".
"Chờ đã", ông Trump nói, rồi thò tay vào túi lấy tờ 100 USD đưa cho bà Simmons. Bà nhận tiền, cười và nói thêm: "Vâng, rất hào phóng", khi Tổng thống Trump vỗ nhẹ vào lưng bà và mỉm cười.
Ông Trump cũng đã mời bà Simmons và chồng đến xem một trận đấu võ của công ty UFC mà ông đang hỗ trợ tổ chức trên bãi cỏ Nhà Trắng để kỷ niệm sinh nhật lần thứ 80 của mình vào tháng 6, theo AP.
Nhóm đàm phán còn có Ngoại trưởng Abbas Araghchi, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Abdolnaser Hemmati, Thư ký Hội đồng An ninh tối cao Ali Akbar Ahmadian, Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei, cùng các cố vấn chuyên môn, đại diện truyền thông, các nhóm ngoại giao và an ninh khác.
“Do tính chất phức tạp và độ nhạy cảm cao của các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ, phái đoàn Iran không chỉ bao gồm các nhà đàm phán chính mà còn có các nhóm kỹ thuật và chuyên gia để phục vụ cho việc tham vấn khi cần thiết”, Hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin.
Về phía Washington, phái đoàn Mỹ sẽ do Phó tổng thống JD Vance dẫn đầu, cùng hai đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump là Steve Witkoff và Jared Kushner, Ngoại trưởng Marco Rubio và Tư lệnh Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper.
Nhóm này đang trên đường tới Islamabad, sau khi dừng tiếp nhiên liệu tại thủ đô Paris (Pháp).
Ông Vance là nhân vật cấp cao được bổ sung vào phái đoàn này. Một số nguồn tin cho biết Iran muốn làm việc với Phó tổng thống Mỹ, cũng như ưu tiên ông hơn những nhà đàm phán khác.
Theo các nguồn tin của CNN, cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran tại Islamabad sẽ bao gồm cả hình thức trực tiếp và gián tiếp.
Đề xuất 15 điểm của Washington (đề xuất của phía Iran là 10 điểm) được cho là bao gồm việc Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân, bàn giao lượng uranium làm giàu ở mức cao, chấp nhận các giới hạn đối với năng lực quốc phòng và mở lại eo biển Hormuz.
Một nguồn tin tiết lộ hai bên nhiều khả năng sẽ thống nhất chương trình nghị sự cho các cuộc đàm phán thông qua bên trung gian Pakistan, sau đó dự kiến chuyển sang thảo luận trực tiếp vào cuối ngày.
Trước đây các vòng đàm phán giữa Mỹ và Iran chủ yếu diễn ra theo hình thức gián tiếp thông qua bên trung gian Oman, dù vẫn có một số cuộc tiếp xúc trực tiếp trong các cuộc đàm phán hạt nhân vào mùa xuân 2025.
Đám cháy Springs bùng lên từ phía đông thành phố Moreno Valley, thuộc hạt Riverside, bang California vào khoảng 11h sáng 3/4 và đến tối cùng ngày đã lan rộng tới khoảng 1.680 ha.
Thành phố Moreno Valley có khoảng 200.000 dân, nằm cách Los Angeles khoảng 100 km về phía đông. Đám cháy lan nhanh tới mức chính quyền hạt Riverside đã ra lệnh sơ tán bắt buộc đối với hàng nghìn người ở thành phố Moreno Valley, nhiều khu vực khác được đặt trong tình trạng sẵn sàng sơ tán.
Deirdre Vickers, sĩ quan Sở Cảnh sát hạt Riverside, cho biết đang hỗ trợ đóng đường tại Hemet và Moreno Valley, trong khi tuyến đường Gilman Springs từ đoạn Alessandro đến Bridge Street đang bị phong tỏa.
Ngọn lửa bùng phát tại khu vực có nhiều vật liệu dễ cháy, buộc nhiều lực lượng cứu hỏa phải phối hợp ứng phó. Lực lượng cứu hỏa đang triển khai hai máy bay chữa cháy, 23 xe cứu hỏa, hai trực thăng và hai máy ủi, đồng thời yêu cầu thêm nguồn lực hỗ trợ. Tính đến 16h, đám cháy mới được khống chế khoảng 5%.
"Gió là yếu tố gây khó khăn lớn nhất hiện nay", ông Alex Izaguirre, người phát ngôn Cơ quan Phòng cháy chữa cháy California (Cal Fire) hạt Riverside, nói.
Tại hạt Los Angeles, đám cháy Crown bùng phát từ sáng 3/4 và lan ra khoảng 113 ha rừng gần thị trấn Acton, song tình hình đã được kiểm soát vào tối cùng ngày.
Nhà chức trách ban đầu ban hành lệnh sơ tán bắt buộc đối với khu vực phía nam đường Escondido Canyon, phía đông Big Springs, phía bắc Hughes Canyon và Hubbard, cùng phía tây Crown Valley. Lệnh sơ tán đã được dỡ bỏ sau đó, nhưng cảnh báo sơ tán vẫn được duy trì ở Soledad Canyon và Crown Valley.
Đây là hai vụ cháy rừng lớn đầu tiên của mùa xuân sau khi nước Mỹ vừa trải qua mùa đông có lượng mưa lớn và nhiệt độ cao khác thường.
Theo Kyle Wheeler, nhà khí tượng học tại văn phòng San Diego của Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ, các đám cháy lan nhanh do những cơn gió Santa Ana mạnh với vận tốc 48-64 km/h. "Gió mạnh khiến các đám cháy bùng phát nhanh chóng và trở thành những vụ cháy rừng đầu tiên của mùa", ông Wheeler nói.
