Quân đội Mỹ rạng sáng 20/4 bắt một tàu container của Iran gần vùng Vịnh. Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) và Tổng thống Donald Trump cho biết tàu Touska của Iran bị bắt do từ chối tuân thủ mệnh lệnh hủy bỏ lộ trình đi qua eo biển Hormuz do Mỹ đưa ra. Washington đã áp đặt lệnh phong tỏa đối với các cảng Iran trong khu vực kể từ đầu tuần trước.
Theo dữ liệu từ trang theo dõi hàng hải Marine Traffic, điểm dừng chân cuối cùng của tàu Touska là cảng Klang, Malaysia vào ngày 12/4. Trước đó, con tàu này thường xuyên thực hiện các hải trình qua lại giữa thành phố Chu Hải, Trung Quốc và nhiều cảng biển khác nhau tại Iran.
Dữ liệu của Marine Traffic cho thấy khoảng 6 tiếng trước khi ông Trump đưa ra thông báo, tàu Touska đang ở cách thành phố Chabahar tại miền nam Iran khoảng 45 km.
Con tàu thuộc về Công ty Vận tải biển Mosakhar Darya có trụ sở tại Tehran. Marine Traffic cho biết tàu Touska bị Mỹ trừng phạt từ năm 2018, còn công ty chủ quản, đơn vị quản lý kỹ thuật và thương mại của tàu đã chịu lệnh trừng phạt từ năm 2012.
Đây là tàu dân sự đầu tiên của Iran bị lực lượng Mỹ tấn công trong cuộc xung đột đang diễn ra, đồng thời là tàu vận tải đầu tiên của nước này bị quân đội Mỹ bắt kể từ khi Washington áp lệnh phong tỏa đối với tàu đến và đi từ cảng Iran.
Chuyên gia phân tích Carl Schuster, cựu đại tá hải quân Mỹ, cho rằng tàu Touska sẽ được đưa đến một khu neo đậu hoặc cảng biển để kiểm tra.
“Theo quy tắc chiến tranh trên biển, bạn có thể bắt một con tàu trong những trường hợp nó cố tình vượt qua vòng phong tỏa như vậy”, Jennifer Parker, chuyên gia tại Viện Lowy, cựu sĩ quan Hải quân Hoàng gia Australia, nhận xét. “Nếu Mỹ muốn giữ tàu lâu dài, họ phải thành lập một tòa án chuyên trách về chiến lợi phẩm để xét xử và hợp thức hóa vụ bắt giữ này”.
“Nó có thể được coi là ‘chiến lợi phẩm’ giống như bất kỳ khí tài hay phương tiện nào bị thu giữ trong quá trình xảy ra xung đột vũ trang”, Schuster nói.
Quân đội Iran nói rằng tàu đã di chuyển từ Trung Quốc và gọi vụ bắt tàu là hành vi “cướp biển”, “vi phạm luật pháp quốc tế” và “vi phạm lệnh ngừng bắn”. Họ yêu cầu Mỹ ngay lập tức thả tàu và các thủy thủ.
“Iran không tin tưởng Washington. Phía Mỹ đang cho thấy họ không nghiêm túc trong việc theo đuổi con đường ngoại giao”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei nói.
Iran tuyên bố sẵn sàng đối đầu với lực lượng Mỹ trước hành vi “gây hấn trắng trợn” này, nhưng buộc phải kiềm chế do có sự hiện diện của gia đình các thành viên thủy thủ đoàn trên tàu. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 20/4 nói họ đã phóng UAV vào tàu quân sự Mỹ trên biển Oman nhưng chưa rõ quy mô đòn đánh và liệu nó có gây ra thiệt hại hay không.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf khẳng định nước này sẽ không chấp nhận đàm phán với Mỹ khi đang bị đe dọa. “Bằng cách áp đặt lệnh phong tỏa và vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, ông Trump đang muốn biến bàn đàm phán thành bàn đầu hàng, hoặc lấy cớ để tiếp tục gây chiến. Chúng tôi không chấp nhận đàm phán dưới bóng đen đe dọa. Hai tuần qua, chúng tôi đã chuẩn bị để tung ra những quân bài mới trên chiến trường”, ông viết trên X.
Trung Quốc bày tỏ lo ngại về việc tàu Touska bị bắt, coi đây là một rào cản tiềm tàng đối với giải pháp hòa bình cho cuộc xung đột. “Chúng tôi hy vọng các bên liên quan thực hiện nghĩa vụ và tuân thủ lệnh ngừng bắn, nhằm ngăn chặn leo thang căng thẳng và tạo điều kiện để tái bình thường hóa eo biển Hormuz”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Khôn cho biết hôm 20/4.
Về số phận của các thủy thủ trên tàu Touska, Parker cho rằng điều này còn phụ thuộc vào quốc tịch của họ.
“Nếu là thủy thủ người Ấn Độ hay Philippines, tôi tin là họ sẽ chỉ bị đưa rời khỏi tàu và được hồi hương”, bà nói. “Nếu là công dân Iran, các thủy thủ có thể bị bắt. Còn trong trường hợp có thành viên Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) trên tàu, họ có thể bị coi là tù binh chiến tranh”.
Nếu Mỹ xác định tàu Touska chở theo vũ khí hay khí tài cho Iran, thủy thủ đoàn nhiều khả năng sẽ bị bắt bất kể quốc tịch, bà nói thêm.
Ian Ralby, chuyên gia phân tích an ninh hàng hải kiêm chủ tịch Auxilium Worldwide, tổ chức phi lợi nhuận chuyên nghiên cứu về quản trị hàng hải, luật biển và an ninh hàng hải, cũng nhận định các thủy thủ tàu Touska “có thể bị đối xử như tù binh chiến tranh nếu tàu bị coi là chở hàng cấm hoặc là tàu bổ trợ hải quân”.
Ralby chỉ ra rằng dù tàu treo cờ Iran, không có nghĩa rằng toàn bộ thủy thủ đoàn đều là người Iran. “Trên thực tế, hầu hết các tàu có thủy thủ đoàn gồm nhiều quốc tịch khác nhau. Họ có khả năng hoàn toàn là người nước ngoài, không liên quan gì đến cuộc xung đột”, ông cho hay.
"Nga đã chuẩn bị để tiếp nhận lượng uranium làm giàu của Iran, cất giữ chúng trên lãnh thổ Nga. Đáng lẽ đây sẽ là một giải pháp tốt, nhưng tiếc rằng phía Mỹ đã khước từ sáng kiến này", người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nói với India Today ngày 15/4.
Ông cho biết Tổng thống Nga Vladimir Putin vẫn sẵn sàng nêu lại phương án nếu các bên có nhu cầu. Nga, quốc gia sở hữu kho vũ khí hạt nhân lớn nhất thế giới, nhiều lần nói nước này có thể chuyển đổi lượng uranium đã làm giàu của Iran thành nhiên liệu cho lò phản ứng dân sự, nhằm tạo điều kiện cho tiến trình đàm phán và giảm căng thẳng.
Người phát ngôn Điện Kremlin cho rằng lo ngại của Washington về chương trình hạt nhân tại Iran "chỉ là cách viện cớ để tấn công", đồng thời nhắc lại rằng Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) chưa bao giờ phát hiện bằng chứng cho thấy Iran đang phát triển vũ khí hạt nhân.
Theo truyền thông Nga, phương án tiếp nhận uranium từ Iran từng được Moskva đưa ra từ tháng 6/2025, sau khi cuộc chiến 12 ngày giữa Israel và Iran kết thúc. Mỹ đã can thiệp vào ngày cuối đợt giao tranh, không kích loạt cơ sở hạt nhân quan trọng của Iran nhằm chấm dứt mối đe dọa từ chương trình hạt nhân nước này.
Nga lặp lại đề xuất một lần nữa trong tuần này, sau khi vòng đàm phán hòa bình giữa Iran và Mỹ tại Islamabad kết thúc cuối tuần qua mà không đạt được thỏa thuận nào. Ông Peskov hôm 13/4 tiết lộ Nga đã nêu phương án này trong các cuộc tiếp xúc với lãnh đạo Mỹ lẫn Iran.
Giới chức Tehran và Washington cho hay hai bên vẫn còn bất đồng về nhiều vấn đề trong quá trình đàm phán, trong đó mấu chốt là chương trình hạt nhân của Iran. Mỹ được cho là đã đề xuất Iran ngừng làm giàu uranium trong 20 năm, trong khi phía Iran chỉ chấp thuận đình chỉ trong 5 năm.
Phó tổng thống JD Vance cho biết Washington không chỉ muốn đảm bảo Iran không sở hữu vũ khí hạt nhân, mà còn muốn thiết lập các cơ chế để ngăn chặn khả năng này, bao gồm việc loại bỏ năng lực làm giàu uranium của Tehran. Ông Vance cho rằng số uranium trên nên được đưa ra khỏi lãnh thổ Iran nhằm đảm bảo minh bạch và tăng khả năng giám sát.
Theo các ước tính của IAEA, Iran đang nắm giữ khoảng 400 kg uranium được làm giàu ở mức 60%, gần với cấp độ vũ khí là 90%. Tuy nhiên, sau các cuộc không kích của Mỹ hồi tháng 6/2025, hiện chưa rõ số uranium này đang được cất giữ ở đâu.
"Chúng tôi sẵn sàng trở lại chiến đấu bất cứ lúc nào cần thiết. Ngón tay của chúng tôi vẫn đặt trên cò súng. Đây không phải là điểm kết thúc của chiến dịch mà là một bước trên con đường đạt được tất cả mục tiêu", Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phát biểu trên truyền hình ngày 8/4.
Thủ tướng Netanyahu thêm rằng Israel sẽ đạt được những mục tiêu cần hoàn thành "thông qua thỏa thuận hoặc nối lại hành động quân sự". "Iran bước vào giai đoạn ngừng bắn trong trạng thái suy yếu hơn bao giờ hết", ông nói.
Bình luận được đưa ra sau khi Mỹ và Iran thông báo đạt thỏa thuận ngừng bắn trong vòng hai tuần.
Thủ tướng Netanyahu cũng phản bác cáo buộc của các lãnh đạo đối lập cho rằng ông đồng ý với thỏa thuận ngừng bắn trước khi Israel đạt được những mục tiêu trong cuộc chiến. "Thỏa thuận giữa Mỹ và Iran đã có hiệu lực, có sự phối hợp đầy đủ với Israel, chứ không phải chúng tôi chỉ được thông báo vào phút chót", ông nói.
Yair Lapid, lãnh đạo phe đối lập ở Israel, trước đó mô tả thỏa thuận ngừng bắn là "thảm họa ngoại giao" đối với Israel, nói rằng Thủ tướng Netanyahu "đã thất bại" với các mục tiêu đã đặt ra.
Ông Netanyahu cũng liệt kê những kết quả mà nước này đạt được trong chiến dịch, gồm phá hủy kho tên lửa và nhà máy sản xuất, gây thiệt hại nghiêm trọng cho chương trình hạt nhân của Tehran, cũng như làm tê liệt mạng lưới sản xuất vũ khí và tài chính của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Lãnh đạo Israel thêm rằng chiến dịch cũng đã nhắm vào các nhà máy thép, tổ hợp hóa dầu và hạ tầng giao thông Iran, đồng thời ca ngợi sự hợp tác với Mỹ trong cuộc chiến. "Chúng tôi đã cùng nhau phát động chiến dịch lịch sử và lớn nhất mà Trung Đông từng chứng kiến", ông nói.
Ông tuyên bố chiến dịch chống lại nhóm vũ trang Hezbollah ở Lebanon sẽ tiếp tục, nói rằng thỏa thuận ngừng bắn với Iran không bao gồm nhóm vũ trang ở Lebanon này.
"Hôm nay chúng tôi đã giáng cho Hezbollah đòn nặng nề nhất kể từ sau các vụ tấn công máy nhắn tin, hạ 100 mục tiêu trong 10 phút, ở những khu vực mà họ cho là bất khả xâm phạm", ông nói.
Quân đội Israel cùng ngày thông báo đã thực hiện "cuộc tấn công hiệp đồng lớn nhất kể từ đầu xung đột" trên khắp Lebanon. Họ nói đây là một phần của chiến dịch có tên gọi Bóng tối Vĩnh cửu, nhằm vào các trung tâm chỉ huy và kiểm soát của Hezbollah ở miền nam và đông Lebanon, cũng như ở thủ đô Beirut.
Iran chỉ trích Israel vi phạm lệnh ngừng bắn, tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz và đe dọa rút khỏi thỏa thuận với Mỹ. Phó tổng thống Mỹ JD Vance sau đó cảnh báo Tehran sẽ gánh hậu quả nghiêm trọng nếu thỏa thuận đổ vỡ.
Theo Hãng tin AFP ngày 5-4, bà Trịnh Lệ Văn, chủ tịch Quốc dân đảng (KMT) và hiện là lãnh đạo phe đối lập tại Đài Loan, sẽ thăm đại lục vào ngày 7-4.
Bà Trịnh sẽ trở thành chủ tịch đương nhiệm đầu tiên của KMT đến Bắc Kinh trong 10 năm qua, kể từ năm 2016.
Chuyến thăm của bà được tổ chức chỉ vài tuần trước chuyến công tác Trung Quốc của Tổng thống Mỹ Donald Trump, dự kiến sẽ diễn ra trong tháng 5.
Chia sẻ với nội dung chuyến đi, bà Trịnh cho biết bà hy vọng gặp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình để xây dựng "hòa bình" hai bờ eo biển.
KMT từ lâu đã chủ trương thắt chặt quan hệ với Trung Quốc đại lục. Với quan điểm thân đại lục, bà Trịnh đã gây bất ngờ khi giành chiến thắng trong cuộc bầu cử nội bộ đảng hồi tháng 10-2025. Sau khi trở thành lãnh đạo phe đối lập ở Đài Loan, bà Trịnh đã nhận điện chúc mừng từ ông Tập.
Chuyến thăm của bà Trịnh diễn ra trong bối cảnh Mỹ tăng cường gây sức ép lên các quan chức lập pháp đối lập Đài Loan nhằm thông qua đề xuất mua sắm quốc phòng, bao gồm lô vũ khí Mỹ trị giá hàng tỉ USD để răn đe nguy cơ tấn công từ Trung Quốc.
Bà Trịnh, người phản đối mạnh mẽ kế hoạch quốc phòng trị giá 39 tỉ USD của cơ quan hành pháp hòn đảo, đang đối mặt với sự chia rẽ ngày càng sâu sắc trong nội bộ đảng về phương án hành động trước khả năng đe dọa quân sự từ Trung Quốc.
Bà ủng hộ đề xuất của KMT chi 11,8 triệu USD cho vũ khí Mỹ, kèm khả năng mua thêm, nhưng các nhân vật cấp cao ôn hòa hơn trong đảng lại muốn đẩy ngân sách lên cao hơn nhiều.
Trước những chỉ trích vì mục đích của chuyến công tác Bắc Kinh, bà Trịnh tuyên bố: "Chuyến đi này hoàn toàn vì hòa bình và ổn định hai bờ eo biển, không liên quan gì đến việc mua vũ khí hay các vấn đề khác".
