Câu chuyện nhanh chóng thu hút sự chú ý, không chỉ vì tính đúng sai của vụ việc, mà còn là một thực tế đáng lo ngại: “Nhiều sinh viên đi làm thêm nhưng không thực sự biết mình có những quyền gì”.
Trao đổi về vấn đề này, luật sư Nguyễn Trung Tín, Giám đốc Công ty Luật Tín & Associates, cho biết việc sinh viên làm thêm có phải tham gia bảo hiểm bắt buộc hay không phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của quan hệ lao động.
Theo ông Tín, đáng chú ý, Điểm l, Khoản 1, Điều 2 của luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định, người lao động làm không trọn thời gian vẫn phải tham gia bảo hiểm bắt buộc nếu có mức lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức tối thiểu làm căn cứ đóng bảo hiểm (mức lương cơ sở hiện tại là 2.340.000 đồng/tháng).
Liên quan đến trường hợp sinh viên vừa đi học, vừa đi làm, luật sư cho biết thêm theo Khoản 10, Điều 1 và Khoản 5, Điều 13 của luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2024, nếu một người đồng thời thuộc nhiều nhóm tham gia bảo hiểm y tế, sẽ đóng theo nhóm có thứ tự ưu tiên cao hơn. Trong đó, nhóm do người lao động và người sử dụng lao động đóng được xếp trước nhóm học sinh, sinh viên. Điều này đồng nghĩa với việc khi sinh viên ký hợp đồng lao động và thuộc diện đóng bảo hiểm bắt buộc, sẽ phải tham gia bảo hiểm y tế theo doanh nghiệp thay vì theo nhà trường.
Về vấn đề đóng trùng bảo hiểm y tế, theo Khoản 2.5 và Điều 20 Quyết định 595/QĐ-BHXH, trường hợp người tham gia đóng trùng sẽ được cơ quan bảo hiểm xã hội hoàn trả phần tiền đã đóng thừa.
Làm rõ thêm về việc doanh nghiệp yêu cầu người lao động hoàn tất nghĩa vụ bảo hiểm trước khi trả lương, luật sư Nguyễn Trung Tín khẳng định đây là hai nghĩa vụ hoàn toàn độc lập và không thể thay thế cho nhau.
Cụ thể, theo Điều 102 bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động chỉ được khấu trừ tiền lương trong một số trường hợp nhất định, như để bồi thường thiệt hại do người lao động làm hư hỏng tài sản, thiết bị.
“Pháp luật không cho phép doanh nghiệp tự ý giữ lương của người lao động như một hình thức ‘bảo đảm’ cho các nghĩa vụ khác, bao gồm cả nghĩa vụ bảo hiểm”, luật sư Nguyễn Trung Tín nhấn mạnh.
Theo luật sư, tiền lương là quyền lợi gắn liền với công sức lao động và phải được chi trả đầy đủ, đúng thời hạn.
“Việc chưa hoàn tất nghĩa vụ bảo hiểm (nếu có) cần được xử lý thông qua cơ chế đối chiếu, truy thu hoặc thỏa thuận rõ ràng, chứ không thể trở thành lý do để trì hoãn hoặc từ chối trả lương”, ông cho biết.
Trên thực tế, việc sinh viên đi làm thêm từ sớm không còn xa lạ, nhưng không phải ai cũng được tiếp cận đầy đủ thông tin về hợp đồng lao động hay bảo hiểm.
Phạm Thị Quyên, sinh viên Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội, hiện đang làm thêm tại một cửa hàng trang sức trong trung tâm thương mại, cho biết bản thân chưa được ký hợp đồng lao động chính thức.
“Mình cũng không hiểu rõ lắm về quyền lợi, chỉ biết là nếu được ký hợp đồng thì sẽ có bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và có thêm tháng lương thứ 13”, Quyên chia sẻ.
Trong khi đó, Nguyễn Trung Kiên, sinh viên Trường ĐH Tôn Đức Thắng TP.HCM, hiện làm bán thời gian tại một quán cà phê, cũng cho biết mình chưa từng ký hợp đồng lao động.
“Mình cũng có biết sơ qua về quyền lao động, nhưng nghĩ làm việc làm bán thời gian thì không quá quan trọng. Chủ yếu làm thêm kiếm tiền nên em cũng không để ý nhiều đến chuyện hợp đồng”, Kiên nói.
Những chia sẻ này cho thấy một điểm chung: nhiều sinh viên bước vào thị trường lao động với tâm lý “làm tạm”, từ đó dễ bỏ qua quyền lợi của chính mình.
Theo tiến sĩ Nguyễn Thị Bích, Trưởng bộ môn luật lao động (Trường ĐH Luật TP.HCM), sinh viên và lao động trẻ thường gặp bất lợi do thiếu hiểu biết và kinh nghiệm: Không phân biệt rõ các loại hợp đồng, không quan tâm đến quyền lợi bảo hiểm, không lưu giữ thông tin làm việc và ngại va chạm khi có tranh chấp.
Đặc biệt, tâm lý “làm thêm cho vui” hoặc “chỉ làm tạm thời” khiến nhiều người chấp nhận làm việc mà không có hợp đồng hoặc thỏa thuận rõ ràng.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Bích nhận định: “Dù là lao động toàn thời gian hay bán thời gian, khi đã có quan hệ lao động thì quyền và nghĩa vụ của các bên đều được pháp luật điều chỉnh. Việc không ký hợp đồng hoặc không quan tâm đến hợp đồng có thể khiến người lao động rơi vào thế bất lợi khi xảy ra tranh chấp”.
Theo bà, nhiều sinh viên hiện nay chưa có thói quen tìm hiểu quy định pháp luật lao động từ sớm, dẫn đến việc dễ chấp nhận những điều kiện làm việc thiếu rõ ràng.
“Người lao động không đi xin việc, mà đang trao đổi giá trị sức lao động của mình. Khi không nhận thức được điều này, họ dễ chấp nhận những điều kiện bất lợi”, bà nhấn mạnh.
Xung quanh việc lao động trẻ cần làm gì để tự bảo vệ mình? Trao đổi thêm về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Bích cho biết trong trường hợp phát sinh tranh chấp, người lao động được khuyến nghị: Kiểm tra hợp đồng, bảng lương; trao đổi trực tiếp với quản lý; lưu giữ bằng chứng làm việc; liên hệ cơ quan chức năng nếu cần.
Anh Bảo là cựu sinh viên ngành công nghệ thông tin (IT) của Trường ĐH Ngoại ngữ – Tin học TP.HCM. Khi còn ngồi trên ghế giảng đường, anh Bảo cho biết đã sớm bén duyên với lĩnh vực tổ chức sự kiện từ những hoạt động trong môi trường học đường.
"Tôi từng trải qua nhiều vai trò khác nhau, từ cộng tác viên, điều phối đến trực tiếp tổ chức các chương trình…", anh kể. Theo anh, chính những trải nghiệm ban đầu đó giúp bản thân có cơ hội "thử và sai", từng bước hiểu rõ cách vận hành một sự kiện, từ xây dựng kịch bản, quản lý nhân sự, xử lý kỹ thuật cho đến ứng phó với các tình huống phát sinh… Và như anh thừa nhận, tổ chức sự kiện giống như là niềm đam mê rất lớn, nên sau khi tốt nghiệp ra trường đã quyết định khởi sự kinh doanh, lập công ty trong lĩnh vực này.
"Nhưng khi bước ra thị trường với tư cách là một doanh nghiệp, mọi thứ không còn là sân chơi để học hỏi. Đó là cuộc đua thực sự với áp lực tài chính, tiêu chuẩn khắt khe và yêu cầu cao về uy tín…", anh nhớ lại.
Tháng 3.2021, Công ty TNHH CTRL-S chính thức ra đời, mang theo thông điệp "lưu giữ giá trị của bạn". "Thế nhưng, ngay sau đó, đại dịch COVID-19 bùng phát, khiến toàn bộ ngành sự kiện rơi vào trạng thái "đóng băng". Hàng loạt hợp đồng bị hủy, kế hoạch đình trệ, dòng tiền gián đoạn. Thậm chí, có những chương trình đã hoàn tất nhưng khách hàng không thể thanh toán đúng hạn. Và quãng thời gian đấy tôi thật sự rất stress. Nhưng khi đã chọn con đường này, tôi buộc mình phải đi đến cùng", anh chia sẻ.
Anh cũng cho biết thật may mắn khi đã từng bước "hái quả ngọt" trong những năm qua, với doanh thu dao động từ 2,5 – 3,5 tỉ đồng/năm và mức lợi nhuận đạt trên 20%.
Không chạy theo quy mô, anh có lựa chọn hướng đi ngược lại, là vận hành doanh nghiệp theo mô hình tinh gọn, với chưa đến 10 nhân sự, bao gồm cả nhân sự thời vụ.
Thay vì dàn trải nguồn lực, anh cho biết tập trung vào việc nâng cao chất lượng dịch vụ và tối ưu trải nghiệm khách hàng. Theo anh, đây chính là yếu tố cốt lõi giúp doanh nghiệp duy trì mức lợi nhuận ổn định trên 20% mỗi năm.
"Trong ngành sự kiện, nơi chi phí nhân sự, thiết bị và vận hành luôn biến động, lại cạnh tranh khốc liệt, việc giữ được tăng trưởng và lợi nhuận ổn định là điều mang lại niềm vui rất lớn", anh chia sẻ.
Anh Bảo cũng cho biết thêm khách hàng của công ty khá đa dạng, trải dài từ doanh nghiệp, cơ quan hành chính nhà nước đến các trường học. Các dự án cũng phong phú, từ sự kiện cộng đồng như "Ôm Sài Gòn", giải thể thao Tennis Saigonict Championship, đến các chương trình chính trị xã hội, sự kiện văn hóa ở một số địa phương...
Dù đã mở rộng sang nhiều phân khúc, anh chia sẻ rằng vẫn duy trì sự gắn bó với các chương trình học đường. "Vì đó là nơi tôi từng đặt những viên gạch đầu tiên cho sự nghiệp. Có những chương trình dành cho sinh viên, chúng tôi không đặt nặng lợi nhuận, thậm chí sẵn sàng bù chi phí để chương trình trọn vẹn. Vì tôi hiểu giá trị của những sân khấu đầu đời", anh nói.
Song song đó, anh và cộng sự cũng từng bước khẳng định dấu ấn ở những sân khấu chuyên nghiệp hơn. Công ty đã từng tham gia các hạng mục tại SEA Games 31, đặc biệt trong lĩnh vực thể thao điện tử. Đồng thời, anh còn đảm nhận vai trò đạo diễn hình ảnh cho chương trình Hoa hậu Đại dương Việt Nam 2025...
Nói về tên gọi CTRL-S, theo anh, đó là thao tác "lưu lại" trong tin học. "Đây cũng là triết lý mà tôi theo đuổi trong suốt hành trình làm nghề, nghĩa là lưu giữ những giá trị bền vững sau mỗi chương trình. Điều quan trọng không nằm ở quy mô hay danh xưng. Một chương trình thành công là khi, sau khi đèn tắt, khán giả vẫn còn nhớ đến những cảm xúc mà nó mang lại", anh chia sẻ.
Trong thời gian tới, anh đặt mục tiêu phát triển sâu hơn ở vai trò đạo diễn, hướng đến các chương trình quy mô lớn, sản xuất nội dung truyền hình, đồng thời mở rộng quy mô công ty và tìm kiếm những cộng sự đồng hành lâu dài.
Chia sẻ đến những người trẻ muốn theo đuổi lĩnh vực tổ chức sự kiện, anh nói: "Hãy bắt đầu từ những việc nhỏ nhất, kiên trì theo đuổi mục tiêu và không bỏ cuộc trước khó khăn. Làm nghề bằng cái tâm, bằng sự chuyên nghiệp, rồi thành công sẽ đến theo cách của nó".
Đang trồng một khu vườn trên sân thượng khoảng 30 m2, anh Lê Minh Nhựt (36 tuổi, ngụ TP.HCM, trước kia là tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu), cho biết vào mùa nắng nóng, nhiệt độ trên sân thượng rất cao và kéo dài trong ngày. Do đó, cây trồng dễ bị sốc nhiệt, thiếu nước dẫn đến suy yếu và là điều kiện cho rệp, nhện đỏ, bọ trĩ tấn công.
Theo anh Nhựt, để duy trì độ ẩm ổn định, anh áp dụng hệ thống tưới nhỏ giọt nhiều lần trong ngày, kết hợp phun sương để hạ nhiệt. “Tùy vào từng loại cây, tôi điều chỉnh số lần tưới khoảng 6–7 lần/ngày, mỗi lần từ 1–3 phút, tập trung trong khung giờ sáng sớm và chiều”, anh chia sẻ.
Không chỉ dừng lại ở việc tưới nước, anh Nhựt cho rằng việc che chắn và giảm nhiệt cho không gian trồng là rất quan trọng. Vào mùa nắng, anh chủ động phun nước lên sàn sân thượng, tạo độ ẩm không khí, đồng thời hạn chế tác động mạnh đến bộ rễ, vốn rất nhạy cảm trong điều kiện nhiệt độ cao.
Có kinh nghiệm hơn 3 năm làm “nông dân sân thượng”, anh Nhựt cũng từng gặp tình trạng cây héo úa, thậm chí chết hàng loạt do nắng nóng. Từ đó, anh rút ra bài học: không nên quá phụ thuộc vào hệ thống tưới tự động mà cần kiểm tra thường xuyên để tránh sự cố.
“Quan trọng là phải theo dõi cây mỗi ngày, vì chỉ cần hệ thống gặp trục trặc vài giờ là cây có thể bị ảnh hưởng ngay”, anh nói. Ngoài ra, anh Nhựt cũng ưu tiên trồng các loại cây phù hợp với mùa nắng như cà chua, dưa lưới, bầu, bí, ổi… để tăng khả năng thích nghi.
Cũng sở hữu một khu vườn xanh mướt trên sân thượng, chị Nguyễn Thị Hiếu (36 tuổi, ngụ tại Hưng Yên, trước đây là tỉnh Thái Bình), cho biết nắng nóng khiến cho việc trồng rau, cây ăn trái trên sân thượng khó chăm hơn các mùa khác.
“Ở trên sân thượng phải trồng cây vào khay, mà đất trong khay rất nông nên dễ bị khô. Bên cạnh đó khay nhựa hoặc thùng xốp hấp thụ nhiệt làm rễ bị nóng, bí nếu không bổ sung đủ nước cây có thể hỏng rễ, héo xanh, không phát triển được, thậm chí là chết”, chị cho hay.
Do đó, vào mùa nắng, chị Hiếu thường dùng lưới che, trồng những cây dây leo giàn như: mướp, bầu, bí để lấy bóng râm cho các loại rau khác bên dưới. Đồng thời, rải thêm bã mía hoặc xơ dừa lên trên mặt khay, dưới gốc cây để giảm sự thoát hơi nước, giúp đất giữ ẩm lâu hơn.
Chị Hiếu chia sẻ thêm: “Vào mùa hè, khi trộn đất phải tăng thêm giá thể so với các mùa khác, có thể là trấu hun, xơ dừa, bã mía để tăng độ tơi xốp, giữ ẩm lâu hơn. Vào những ngày nắng nóng, tôi sẽ tưới rau vào chiều muộn hoặc sáng sớm để cây không bị sốc nhiệt”.
Bên cạnh đó, một trong những sai lầm khi trồng cây mùa nắng nóng, theo chị Hiếu đó là chọn giống không chịu nhiệt khiến cây còi cọc, không phát triển được. Và trồng với mật độ quá dày khiến cây không đủ nước và dinh dưỡng nên còi cọc, nhanh tàn hơn. “Mùa nắng nóng nên trồng các cây đúng vụ xuân hè, chịu nắng nóng tốt như: mồng tơi, rau đay, rau dền, những cây dây leo như dưa chuột, bầu, mướp, đậu đũa”, chị Hiếu nói.
Ở góc độ chuyên môn về cây cảnh, chị Huỳnh Phượng (31 tuổi), làm việc trong lĩnh vực thiết kế, thi công cảnh quan sân vườn tại ForestBox Landscape (TP.HCM), cho biết cây kiểng lá thường nhạy cảm hơn với nắng gắt. Khi nhiệt độ cao, cây dễ bị cháy viền lá, mất nước và héo rũ.
Theo chị Phượng, giải pháp là tạo môi trường dễ chịu hơn cho cây bằng cách bố trí ở nơi có ánh sáng gián tiếp, dùng lưới che nắng nhiều lớp hoặc tận dụng bóng mát từ cây lớn. Ngoài ra, cần duy trì độ ẩm không khí bằng hệ thống phun sương hoặc máy tạo ẩm.
Chị cũng lưu ý, nên hạn chế tưới nước vào sau 8 giờ sáng, tránh để nước đọng trên lá vì có thể gây cháy lá. Việc tưới nên tập trung vào gốc và vào thời điểm sáng sớm hoặc chiều mát.
Một điểm đáng chú ý, theo chị Phượng, là nhiều người thấy cây héo vào buổi trưa liền vội vàng tưới nước, trong khi đây có thể chỉ là phản ứng tự nhiên của cây để giảm thoát hơi nước. “Quan trọng là phải kiểm tra độ ẩm của đất trước khi tưới, không nên tưới theo cảm tính hay lịch cố định”, chị nhấn mạnh.
Văn phòng ảo – mô hình cho phép doanh nghiệp đăng ký địa chỉ kinh doanh mà không cần duy trì không gian làm việc cố định đang được nhiều startup (doanh nghiệp khởi nghiệp) lựa chọn để tiết kiệm chi phí. Tuy nhiên, mô hình này cũng tiềm ẩn không ít rủi ro về pháp lý và vận hành.
Anh Trần Việt Hoàng, đại diện Công ty Vietcer (kinh doanh lĩnh vực công nghệ, thương mại điện tử), cho biết doanh nghiệp hiện sử dụng văn phòng ảo để đăng ký trụ sở tại P.Kim Liên, TP.Hà Nội, trong khi hoạt động chủ yếu diễn ra tại nhà riêng hoặc quán cà phê.
Theo anh Hoàng, với startup, chi phí luôn là yếu tố cần cân nhắc. "Một văn phòng nhỏ có thể tốn vài chục triệu đồng mỗi tháng – khoản không nhỏ với doanh nghiệp mới. Văn phòng ảo giúp tiết kiệm đáng kể nhưng vẫn đáp ứng yêu cầu về địa chỉ đăng ký kinh doanh", anh nói.
Ngoài việc giảm chi phí mặt bằng, mô hình này còn mang lại sự linh hoạt. Nhân sự có thể làm việc từ xa, không bị ràng buộc địa điểm, phù hợp với các lĩnh vực công nghệ, thương mại điện tử, dịch vụ.
Tuy nhiên, theo anh Hoàng, đây chỉ là giải pháp tạm thời. "Khi doanh nghiệp phát triển, chúng tôi sẽ chuyển sang văn phòng thực để phục vụ lâu dài và xây dựng hình ảnh chuyên nghiệp hơn", anh chia sẻ.
Khảo sát cho thấy thị trường văn phòng ảo khá sôi động, giá từ khoảng 379.000 đồng đến hơn 3,5 triệu đồng/tháng, tùy vị trí và dịch vụ đi kèm.
Khi được hỏi về trường hợp cơ quan thuế kiểm tra, tư vấn viên của một công ty cho biết doanh nghiệp sẽ được xác minh dựa trên hợp đồng thuê và bảng tên tại tòa nhà. Điều này cho thấy vai trò của đơn vị cung cấp không chỉ dừng ở việc "cho thuê địa chỉ", mà còn hỗ trợ khi phát sinh vấn đề.
Tuy nhiên, việc nhiều doanh nghiệp cùng đăng ký một địa chỉ cũng đặt ra câu hỏi về tính minh bạch, khả năng quản lý, đồng thời tiềm ẩn rủi ro liên đới.
Luật sư Nguyễn Trung Tín, Giám đốc Công ty Luật Tín & Associates, cho biết pháp luật Việt Nam chưa có quy định riêng về văn phòng ảo, nhưng không có nghĩa mô hình này nằm ngoài khuôn khổ pháp luật.
"Pháp luật không yêu cầu doanh nghiệp hiện diện thường xuyên tại trụ sở, nhưng địa chỉ phải có thật, rõ ràng và có khả năng tiếp nhận thông tin", ông Tín nói.
Theo ông, đăng ký tại văn phòng ảo là hợp pháp nếu doanh nghiệp có quyền sử dụng địa chỉ và không dùng vào mục đích vi phạm pháp luật, đồng thời đảm bảo khả năng liên hệ với cơ quan chức năng và đối tác.
Tuy nhiên, không phải ngành nghề nào cũng phù hợp. Các lĩnh vực như ăn uống, lưu trú, y tế, giáo dục đều yêu cầu cơ sở vật chất cụ thể, nên văn phòng ảo không thể thay thế địa điểm kinh doanh thực tế.
Bên cạnh lợi ích chi phí, văn phòng ảo cũng tiềm ẩn rủi ro nếu sử dụng không đúng cách.
Theo luật sư Nguyễn Trung Tín, một rủi ro lớn là doanh nghiệp bị xác định không hoạt động tại địa chỉ đăng ký. "Nếu kiểm tra mà không có bảng hiệu, không có người đại diện hoặc không chứng minh được quyền sử dụng hợp pháp, doanh nghiệp có thể bị đưa vào diện rủi ro cao, thậm chí bị khóa mã số thuế", ông cho biết.
Ngoài ra, việc phụ thuộc đơn vị cung cấp có thể gây bất cập như thất lạc thư từ, chậm tiếp nhận thông báo hoặc thiếu hỗ trợ khi phát sinh vấn đề pháp lý.
Đáng chú ý, rủi ro còn mang tính "liên đới". Khi nhiều doanh nghiệp cùng một địa chỉ, nếu một số đơn vị vi phạm (liên quan hóa đơn, thuế), toàn bộ địa chỉ có thể bị giám sát. Khi đó, các doanh nghiệp khác dù không vi phạm vẫn có thể bị kiểm tra thường xuyên hoặc gặp khó khăn khi giao dịch với đối tác, ngân hàng.
Về uy tín, việc sử dụng văn phòng ảo cũng có thể ảnh hưởng đến cách nhìn của đối tác. Một địa chỉ có quá nhiều doanh nghiệp hoặc thiếu hiện diện thực tế dễ khiến đối tác thận trọng, nhất là trong các giao dịch lớn.
Ở góc độ nhà đầu tư, ông Bùi Quang Minh (được biết đến với tên Shark Minh Beta, nhà sáng lập và điều hành Beta Group), cho rằng văn phòng ảo là xu hướng tất yếu khi doanh nghiệp cần tối ưu chi phí và tăng tính linh hoạt.
"Đây là xu hướng dài hạn, nhưng không thay thế hoàn toàn văn phòng truyền thống, mà linh hoạt hơn trong cách sử dụng không gian làm việc", ông nhận định.
Theo ông, với startup giai đoạn đầu, việc không duy trì văn phòng giúp giảm áp lực chi phí và tạo điều kiện thử nghiệm mô hình. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp phát triển, các yếu tố như văn hóa, sự gắn kết và phối hợp nội bộ sẽ trở thành thách thức.
Ở góc độ thẩm định, ông Minh cho biết việc có văn phòng hay không không phải yếu tố quyết định. "Tôi quan tâm nhiều hơn đến đội ngũ, sản phẩm và khả năng phát triển dài hạn. Tuy nhiên, nếu không có 'hiện diện' rõ ràng, doanh nghiệp dễ tạo cảm giác thiếu chắc chắn", ông Minh nói.
Cũng theo ông Minh, trong bối cảnh không có văn phòng cố định, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng hình ảnh, uy tín qua cách làm việc, giao tiếp với đối tác và chất lượng sản phẩm.
Ông Minh cũng lưu ý: "Văn phòng ảo không đơn thuần là chi phí thấp hơn, mà là sự chuyển đổi sang chi phí vận hành và quản trị. Trong 3 - 5 năm tới, mô hình kết hợp giữa làm việc linh hoạt và các điểm chạm vật lý sẽ phổ biến hơn, buộc doanh nghiệp cân nhắc chuyển đổi theo quy mô".
