Hơn một tháng qua, cô sử dụng dịch vụ thuê người đi chợ và nấu cơm tại nhà. Trước đây, do tính chất công việc Ngọc phải túc trực máy tính. Để tiết kiệm thời gian, cô đặt mua bánh mì hoặc cơm hộp qua ứng dụng. Sau vài lần ngộ độc thực phẩm và bệnh dạ dày tái phát, cô tìm đến dịch vụ nấu cơm theo yêu cầu.
Dịch vụ có tiền công nấu 100.000 đồng mỗi giờ. Tiền đi chợ Ngọc khoán trong khoảng 200.000 đồng, yêu cầu các món “chuẩn vị Bắc truyền thống”. Với chi phí này, cô có cơm nhà đủ ăn hai ngày.
“Đặt đồ ăn ngoài cũng tốn khoảng 150.000 đồng – 200.000 đồng mỗi ngày nhưng bữa ngon, bữa dở, phải chờ một, hai tiếng nên dịch vụ nấu cơm nhà này không đắt”, cô nói.
Tại TP HCM, Minh Thư, 31 tuổi, nhân viên sáng tạo nội dung, đặt dịch vụ thuê người đến nấu ăn tại bếp công ty cho mình và hai đồng nghiệp.
Với 188.000 đồng tiền công cho 2,5 tiếng đứng bếp, nhóm của Thư có bữa trưa đủ món mặn, canh và rau xào. Tính cả tiền mua thực phẩm, nhóm ba người của cô tốn khoảng 600.000 đồng. “Món ăn đúng khẩu vị. Khẩu phần đủ cho 5-6 người ăn. Trong quá trình nấu, chúng tôi có thể quan sát trực tiếp cách chế biến nên rất yên tâm”, Thư nói.
Không chỉ người đi làm, nhiều sinh viên cũng coi việc thuê người nấu ăn là giải pháp tiết kiệm. Nguyễn Khánh An, sinh viên năm ba Đại học Văn Lang, TP HCM, cho biết hơn một tháng nay, nhóm 5 người trọ cùng cô đã bỏ thói quen ăn ngoài để chuyển sang mô hình “cơm nhà thuê nấu”.
Trước đây, mỗi người tốn khoảng 150.000 đồng một ngày cho các bữa ăn hàng hoặc đồ ăn nhanh. Hiện tại, họ chi khoảng 300.000 đồng mua thực phẩm và thuê người nấu trong một giờ với giá 90.000 đồng. Với tổng chi phí gần 400.000 đồng, nhóm của An có đủ ba món mặn, canh, rau để ăn trong hai ngày.
“Tính ra mỗi người chỉ tốn vài chục nghìn đồng một ngày cho bữa cơm đủ chất, rẻ hơn rất nhiều”, An nói.
Ở Việt Nam, dịch vụ đến nấu ăn tại nhà không mới, trước đây phục vụ nhóm khách hàng gia đình đông người, bận rộn hoặc có con nhỏ. Nhưng từ cuối năm 2025 đến nay, nhóm khách hàng độc thân hoặc gia đình trẻ chiếm đa số.
Bà Tú Anh, Trưởng phòng nhân sự công ty dịch vụ giúp việc Guvi tại TP HCM, cho biết từ đầu năm đến nay, mỗi tháng có hơn 25.000 lượt khách hàng là người độc thân hoặc cặp đôi trong độ tuổi 25-34 đặt dịch vụ nấu ăn, đi chợ. Tệp khách này tăng trưởng 27%, vượt qua nhóm gia đình.
“Từ việc đặt thử do tò mò, nhiều người trẻ đã hình thành thói quen dùng dịch vụ để có cơm nhà mà không tốn thời gian, công sức”, bà Tú Anh nói. “Tệp khách trẻ này thường mua sẵn thực phẩm chỉ thuê người nấu hoặc gửi danh sách mua sắm để kiểm soát chi phí”.
Hiện tại, phí dịch vụ của công ty dao động 80.000-107.000 đồng mỗi giờ, tùy địa điểm và thời gian. Mỗi ca ít nhất hai giờ.
Bà Phương Thanh, đại diện ứng dụng giúp việc tại nhà bTaskee, ghi nhận dịch vụ thuê nấu cơm tại nhà tăng gần 30% tính từ đầu năm 2026. Phần lớn khách dưới 35 tuổi, độc thân hoặc các cặp đôi, sống trong chung cư ở Hà Nội, TP HCM và Đà Nẵng. “Nhu cầu tăng cao khi người trẻ ưu tiên thời gian nghỉ ngơi hoặc phát triển bản thân thay vì tự làm việc nhà”, bà nói.
Chi phí đi chợ hộ ở bTaskee dao động 95.000-115.000 đồng một giờ; nấu ăn từ 150.000-180.000 đồng mỗi giờ. “Khách trẻ thường ưu tiên thực đơn cá nhân hóa như chế độ ăn ít dầu mỡ hoặc thử nghiệm đa dạng phong cách ẩm thực”, bà Thanh cho biết thêm.
Xu hướng này cũng mở ra cơ hội việc làm cho những lao động tự do. Chị Nguyễn Thị Tú, 38 tuổi, ở TP HCM với 7 năm kinh nghiệm giúp việc nay chuyển nghề nấu cơm nhà cho các sinh viên ở ghép hoặc vợ chồng trẻ từ 26-35 tuổi. Nhóm khách này thường mua sẵn thực phẩm, chỉ yêu cầu nấu trong một giờ. Việc chuyển từ giúp việc toàn thời gian sang làm theo giờ giúp chị linh hoạt hơn.
“Hiện tại, tôi nhận hai ca mỗi ngày, tối về chăm con. Riêng tệp khách sinh viên, mỗi tháng tôi nhận hơn chục đơn. Thu nhập ổn định hơn mà vẫn có thời gian cho gia đình”, chị Tú nói.
PGS TS Phạm Ngọc Trung, nguyên Trưởng khoa Tuyên truyền, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, nhận định đây là sự phân chia lao động của thị trường đô thị. Trước đây, giúp việc thường được thuê theo tháng để chăm sóc người già, trẻ nhỏ. Hiện nay, người trẻ độc thân ưu tiên thuê theo giờ để tiết kiệm chi phí và tránh bất tiện khi có người lạ ở cùng nhà.
Theo ông Trung, xu hướng này xuất phát từ hai nhóm: người trẻ kém kỹ năng nội trợ và nhóm biết nấu nướng nhưng thiếu thời gian do áp lực công việc.
“Việc thuê nấu ăn giúp giải phóng sức lao động, đồng thời tránh mệt mỏi, cãi vã trong việc chia sẻ việc nhà của các cặp vợ chồng. Điều này cũng mở thêm thị trường lao động tại các đô thị lớn”, ông Trung nói.
Dưới góc độ xã hội học, thạc sĩ Hoàng Hà, giảng viên Học viện Phụ nữ Việt Nam cho biết việc người trẻ chi tiền cho dịch vụ giúp việc bị định kiến là lười biếng hoặc hoang phí. Tuy nhiên, ông nhận định đây là cách cân bằng cuộc sống khi áp lực mưu sinh chiếm phần lớn năng lượng.
“Nữ công gia chánh không nên là thước đo duy nhất của hạnh phúc. Chi tiền giảm bớt gánh nặng bếp núc giúp gia đình có thêm thời gian gắn kết, tránh xung đột khi phân bổ việc nhà không hợp lý”, ông Hà nói.
Chuyên gia này ủng hộ xu hướng “thuê nấu cơm nhà” vì giúp tạo việc làm cho xã hội, song lưu ý người trẻ nên chọn các nền tảng có pháp nhân và quy trình kiểm định để đảm bảo an toàn.
Chùa Thập Tháp, còn gọi Thập Tháp Di Đà Tự, tọa lạc tại phường An Nhơn Bắc, tỉnh Gia Lai (trước thuộc Bình Định). Đây là một trong những tổ đình cổ kính, tiêu biểu của Thiền phái Lâm Tế ở miền Trung, lưu giữ nhiều lớp trầm tích văn hóa đặc sắc của vùng đất từng là kinh đô vương quốc Champa.
Chùa do Thiền sư Nguyên Thiều, người khai lập dòng Lâm Tế tại Đàng Trong sáng lập năm 1668 và được xếp hạng di tích quốc gia ngày 9/1/1990. Trải qua hơn 350 năm, chùa không chỉ là biểu tượng tôn giáo mà còn như “bảo tàng sống” về kiến trúc, điêu khắc cổ.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Tô Lan, nghiên cứu viên cao cấp Viện Triết học, trong dòng chảy lịch sử văn hóa Việt Nam, di sản Hán Nôm, đặc biệt là thư tịch Phật giáo giữ vai trò như “ký ức vật chất” lưu giữ tri thức và đời sống tinh thần qua nhiều thế kỷ.
Đáng chú ý, chùa Thập Tháp ở Gia Lai là một trung tâm lưu trữ quan trọng với khối lượng lớn tư liệu Phật giáo Hán văn, có giá trị không chỉ trong nước mà còn ở khu vực Đông Á.
Điểm nhấn của di sản này là bộ Đại tạng kinh Gia Hưng (Gia Hưng Tạng) đang lưu giữ tại chùa, gồm khoảng 1.377 tập thuộc 479 bộ, tương đương gần 4.826 quyển, bao quát đầy đủ các hệ kinh, luật, luận và ngữ lục. Đây là một trong những bộ tạng kinh Hán văn còn khá đầy đủ ở Việt Nam trong bối cảnh nhiều thư tịch Phật giáo đã thất tán qua biến động lịch sử.
Tiến sĩ Nguyễn Tô Lan cho biết bộ kinh Phật Gia Hưng Tạng được truyền lại hơn 300 năm trước, đến nay vẫn tương đối hoàn chỉnh.
“Tất cả những bộ kinh Phật khác được truyền nhập vào Việt Nam chỉ còn những mảnh rời rạc trong các thư viện. Bộ kinh Phật Gia Hưng Tạng có thể coi là trọn vẹn duy nhất ở Việt Nam. Vì vậy, xét về giá trị tư liệu, đây là di sản độc nhất vô nhị”, Tiến sĩ Lan nói.
Trên bình diện thế giới, Gia Hưng Tạng còn tương đối toàn vẹn so với các mảnh rời rạc đang lưu giữ ở nhiều quốc gia khác. Đáng chú ý, đến nay chưa xác định được bộ kinh này có tổng cộng bao nhiêu quyển.
“Khoảng 10 năm trước, một chiến dịch quốc tế được triển khai nhằm số hóa các phần còn lại để phục dựng bộ đại tạng kinh hoàn chỉnh”, Tiến sĩ Lan nói thêm.
Tiến sĩ Nguyễn Huỳnh Huyện, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Tỉnh ủy Gia Lai cũng nhấn mạnh, Gia Hưng Tạng ở chùa Thập Tháp là một thư tịch Phật giáo đặc biệt quý giá ở Việt Nam còn nguyên vẹn. Bộ kinh có cấu trúc đầy đủ và lịch sử lưu truyền qua nhiều thế kỷ, có ý nghĩa đặc biệt đối với Phật giáo Việt Nam.
Bộ kinh Phật này minh chứng cụ thể tỉnh Bình Định trước đây là một trung tâm Phật giáo quan trọng của miền Trung trong thế kỷ XVII-XVIII. Bộ kinh cũng phản ánh đầy đủ quá trình giao lưu văn hóa, văn học giữa Phật giáo của tỉnh Bình Định, Việt Nam và không gian Phật giáo của Đông Nam Á.
Tiến sĩ Nguyễn Huỳnh Huyện cho rằng cần số hóa và đẩy mạnh nghiên cứu sâu về bộ kinh, đồng thời triển khai các chương trình, hành động cụ thể gắn với phát triển kinh tế, du lịch và văn hóa để phát huy giá trị di sản.
17h30 ngày 2/4, Emma kết thúc giờ làm việc, vội chạy xe từ phường Tây Hồ sang lớp học giao tiếp tiếng Việt trên đường Hoàng Quốc Việt, phường Cầu Giấy.
Đây là buổi học đầu tiên của cô giáo viên mầm non 25 tuổi sau ba tháng sống tại Hà Nội. Trong căn phòng nhỏ mượn tạm của một quán cà phê quen, Emma cùng năm học viên khác đến từ Nga, Đức, Anh bắt đầu bài học về cách chào hỏi, giới thiệu bản thân và kỹ năng mặc cả khi đi chợ.
Đến Việt Nam với vốn tiếng Việt bằng không, Emma từng hoang mang khi không biết cách sang đường giữa dòng xe cộ, hay ngạc nhiên trước cảnh đồng nghiệp ngủ trưa ngay tại văn phòng.
"Ở lớp, tôi được giải thích người Việt ngủ trưa để tái tạo năng lượng. Tôi cũng được hướng dẫn cách giơ tay xin đường để xe máy chủ động nhường lối", cô kể. Cuối buổi, Emma lẩm nhẩm câu: "Món này đắt quá, bớt chút đi", ghi cẩn thận vào sổ tay chuẩn bị cho buổi đi chợ sáng mai.
Lukas, 27 tuổi, người Đức, thừa nhận dù sống ở Hà Nội gần ba năm vẫn chưa rành quy tắc ứng xử. Anh lấy ví dụ ở Đức, hỏi về hôn nhân hay lương thưởng bị coi là thiếu tế nhị, nhưng ở Việt Nam lại là cách bắt đầu câu chuyện.
"Tôi từng sốc khi hàng xóm mới gặp đã hỏi chuyện vợ con, đồng nghiệp thì đòi mai mối. Học ở lớp này tôi mới hiểu đó là sự quan tâm, kết nối chứ không phải soi mói", Lukas nói.
Với chàng trai người Đức, khó khăn lớn nhất là sáu thanh điệu của tiếng Việt. Để không biến "bún chả" thành "bùn chà", anh mua trọn bộ sách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 5 để tự rèn luyện ở nhà.
Lớp học của Emma và Lukas thuộc dự án Hanoi Exploring, do Lê Huy Khánh, sinh viên năm cuối Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội, sáng lập đầu năm 2024. Rời Kon Tum ra thủ đô trọ học, Khánh thấu hiểu cảm giác lạc lõng. Thấy nhiều người nước ngoài tự "cô lập" vì rào cản ngôn ngữ, nam sinh nảy ý tưởng tạo không gian giao lưu văn hóa miễn phí.
Theo Khánh, thách thức lớn nhất là duy trì động lực cho nhân sự vì khối lượng công việc nhiều nhưng không có thù lao. Ban đầu, dự án có 6 thành viên, không có địa điểm cố định, thường thuê, mượn địa điểm. Số học viên nước ngoài cũng chỉ lác đác vài người. "Nhưng nhìn các học viên hứng thú mỗi khi tới lớp, say mê tìm hiểu văn hóa Việt, chúng tôi lại dặn lòng cố duy trì hoạt động", anh nói.
Những ngày đầu, nhóm đối mặt với bài toán giáo trình. Anh Trần Thế Thành, 25 tuổi, cựu sinh viên ĐH Bách khoa Hà Nội, cho biết nhóm mất nhiều tháng để thay đổi phương pháp. Thay vì dạy đánh vần hay ngữ pháp hàn lâm khiến học viên dễ nản, nhóm chuyển sang tiêu chí: Đơn giản và ứng dụng cao.
Mỗi khóa học gồm 6 buổi, dạy trực tiếp những câu giao tiếp ngắn theo chủ đề thực tế: đi chợ, mặc cả, chỉ đường, gọi món ăn. "Mục tiêu là bước ra khỏi cửa lớp, họ phải tự gọi được một cốc cà phê sữa đá. Có như vậy học viên mới có động lực đi đường dài", Thành chia sẻ.
Việc dạy ngôn ngữ có thanh điệu luôn là thử thách. Nguyễn Minh Hằng, tình nguyện viên 21 tuổi, tiết lộ nhiều học viên tỏ ra chật vật trước các cặp nguyên âm "ô-ơ", "u-ư", hay phải mất hàng tuần mới phân biệt được dấu hỏi và dấu ngã. Để khắc phục, Hằng xây dựng các tình huống thực tế và lồng ghép giải thích "cú sốc văn hóa" ngay trong bài giảng.
Để duy trì hoạt động, nhóm của Khánh được một chủ quán cà phê ở quận Cầu Giấy hỗ trợ không gian vào các tối cuối tuần. Từ sáu thành viên ban đầu, đến nay dự án có 20 tình nguyện viên là những sinh viên sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ cao. Dự án đã hỗ trợ hơn 200 người nước ngoài hòa nhập cộng đồng.
Aleksandra, 24 tuổi, giáo viên tiếng Nga, đã gắn bó với lớp từ tháng 10 năm ngoái. Tốt nghiệp khóa học, tuần nào cô cũng nán lại để giao lưu. "Tết Nguyên đán vừa rồi, tôi được cùng mọi người gói bánh chưng, học ý nghĩa mâm ngũ quả và tục xông đất. Tình cảm của mọi người giúp tôi vơi đi nỗi nhớ nhà khi ăn Tết xa quê", cô chia sẻ.
Cô gái 9X ấy đã khai trương Limart Zero Waste đầu tiên tại TP.HCM năm 2019 với hai mục tiêu rõ ràng: giảm rác thải nhựa, và tạo việc làm cho người khuyết tật, trả lương hằng tháng từ 7-12 triệu đồng/người/tháng tùy kỹ năng và vị trí.
Trò chuyện cùng Tuổi Trẻ, chị Hằng chia sẻ: "Chọn tuyển dụng người khuyết tật, tôi muốn tái định nghĩa năng lực của họ. Tôi nhìn thấy ở họ nguồn lực bị lãng quên".
* Hành trình chị đang đi đã bắt đầu thế nào?
- Khó khăn nhất không phải ở kỹ thuật mà là niềm tin. Ngay gia đình có khi cũng không tin con em mình có thể làm ra sản phẩm thời trang cao cấp. Chúng tôi bắt đầu trong một căn xưởng nhỏ, ngôn ngữ là ánh mắt và ký hiệu vụng về.
Có ngày chúng tôi hỏng hàng chục mét vải tái chế, thùng hàng lỗi ngổn ngang. Nhưng hành trình đó không phải tôi giúp họ, mà là chúng tôi cùng nhau tìm hướng đi.
* Câu chuyện nào khiến chị nhớ mãi khi làm việc với các nhân viên đặc biệt ấy?
- Thực lòng tôi từng nghĩ mình phải vất vả hơn nhiều, rằng mình sẽ bảo bọc, che chở họ. Tôi có lo lắng về hiệu suất và khả năng giao tiếp, một kiểu định kiến mang tên "sự thương hại kín đáo" song tôi đã bất ngờ bởi chính sự nỗ lực của các bạn.
Họ không cần sự thương hại, chỉ cần công bằng. Các bạn khiếm thính tại dự án Limloop của công ty có khả năng tập trung cao độ mà ngay cả người nghe bình thường khó lòng đạt được.
Tôi nhớ mãi bạn nhân viên khiếm thính ngày đầu đến xưởng luôn cúi gằm mặt không dám nhìn thẳng vào ai. Sau sáu tháng, thấy khách hàng tỏ ra thích thú khi cầm trên tay chiếc túi do bạn ấy tạo ra, bạn đã dùng ngôn ngữ ký hiệu nói với tôi bạn rất vui và tự tin để sáng tạo nhiều hơn nữa. Câu nói đó tiếp thêm động lực để tôi biết mình đang đi đúng hướng.
* Liệu xã hội đang hiểu chưa đúng về năng lực của người khuyết tật?
- Xã hội thường nhìn vào cái họ thiếu thay vì cái họ có. Chúng ta gọi là người khuyết tật và đóng khung họ với những công việc đơn giản nhưng thực tế họ có thể là nghệ nhân, nhà thiết kế, chuyên viên kinh doanh xuất sắc nếu được cung cấp một hệ sinh thái hỗ trợ phù hợp.
Chúng ta cần văn hóa thấu cảm. Khi tạo ra một môi trường xóa bỏ rào cản, bạn sẽ nhận lại một đội ngũ tận hiến.
Tại Limloop và Limart, nhờ họ mà chúng tôi tối ưu hóa quy trình trực quan hóa, giúp mọi thứ trở nên đơn giản và hiệu quả hơn. Họ trân trọng công việc hơn bất cứ ai. Mỗi giờ ở xưởng là một giờ họ được sống rực rỡ nhất. Tinh thần trách nhiệm của họ không đến từ áp lực KPI mà là niềm tự hào về nghề nghiệp.
* Chị cho rằng rào cản của người khuyết tật đến từ đâu?
- Đáng buồn thay rào cản lớn nhất không phải là cơ sở vật chất mà từ các định kiến, có doanh nghiệp sợ rắc rối, sợ chi phí phát sinh. Với lao động khuyết tật, rào cản lớn nhất là sự tự ti tích tụ qua nhiều năm bị xã hội từ chối.
Đó còn là sự lệch pha trong giao tiếp. Người nghe thường mất kiên nhẫn khi phải lặp lại hoặc học cách dùng ký hiệu. Sự cô lập về mặt cảm xúc trong môi trường làm việc chính là rào cản vô hình khiến họ khó phát huy hết năng lực.
* Chị thấy chính sách hiện tại cho người khuyết tật cần thay đổi gì?
- Chúng ta đã có những bước tiến nhưng vẫn mang tính chất hỗ trợ hơn là thúc đẩy. Các chính sách hiện còn nặng thủ tục hành chính khiến doanh nghiệp ngại tiếp cận. Chúng ta cần chính sách ưu tiên cụ thể hơn như ưu đãi thuế hoặc ưu tiên mua sắm công cho các doanh nghiệp có tỉ lệ người khuyết tật cao. Đặc biệt, cần đầu tư mạnh vào giáo dục nghề nghiệp công nghệ cao cho người khuyết tật để họ bắt kịp kỷ nguyên số.
* Câu chuyện mà doanh nghiệp của chị đang áp dụng là gì?
- Chúng tôi xây dựng hệ sinh thái không rào cản. Không chỉ là lối đi cho người dùng xe lăn hay đèn tín hiệu cho người khiếm thính, chính sách linh hoạt cho người khiếm thị mà là xây dựng văn hóa tôn trọng sự khác biệt. Chúng tôi học ngôn ngữ của nhau, cùng nhau xây dựng một thế giới chung chứ không yêu cầu họ hòa nhập vào thế giới của người bình thường.
Tôi cho rằng với doanh nghiệp xin đừng bắt đầu vì trách nhiệm xã hội mà hãy bắt đầu vì bạn nhận thấy giá trị thực sự của người khuyết tật. Chỉ cần kiên nhẫn trong ba tháng đầu đào tạo, sau đó bạn sẽ có những nhân viên xuất sắc nhất mà bạn từng sở hữu. Đừng cho họ cá, hãy cho họ cần câu và một hồ nước công bằng để câu cá.
