Vợ chồng bạn tâm sự với tôi như vậy ngay bữa tiệc sinh nhật bạn. Liên – con gái đang học lớp 10 – của bạn cũng vừa mới chào chúng tôi ra về.
Liên hầu như có mặt trong ngày sinh nhật mẹ em như để có mặt. Liên không nói chuyện với ai, chỉ cầm điện thoại. Thổi nến hát mừng mẹ xong, Liên ra về để đến với bạn.
Nhìn con rời quán ăn, bạn cười buồn và kể tôi nghe câu chuyện “chiến tranh” của hai mẹ con rồi lan ra cả gia đình tuần rồi.
Vợ chồng bạn làm tại cơ quan truyền thông nên không có nhiều thời gian bên Liên. Liên ngoài giờ học ở trường, ở trung tâm ngoại ngữ, bạn còn thuê gia sư kèm Liên tại nhà. Việc nhà cửa thì có người làm lo.
Cứ thế, ba con người cứ đi đi về về mỗi ngày, gặp nhau chút xíu vào ban đêm hoặc giao tiếp nhanh qua điện thoại khi cần.
Bạn thấy con có những thay đổi kể từ năm lớp 9. Bạn và chồng gần như ít trò chuyện cùng con hẳn bởi con thích một mình và trầm tính hơn. Lúc con chưa “block” Facebook chặn ba mẹ xem trang cá nhân của con, bạn thấy con chia sẻ, bình luận rất nhiều điều hay ho, bài học cuộc sống cũng như quan điểm yêu thương, nói chung bạn thấy con nồng ấm và “trưởng thành” hơn.
Ngay cả cô giáo dạy kèm đôi khi cũng cho bạn xem những món quà, những lời chia sẻ tình cảm mà con dành cho cô. Ở trường, con cũng tham gia tích cực các hoạt động chung và đôi lúc còn xin tiền ba mẹ để hoạt động thiện nguyện.
Bạn cứ tưởng con đã lớn và biết thấu hiểu. Mãi cho đến khi bạn và chồng nhận ra con hầu như không biết gì về ba mẹ: không tham gia hoạt động chung, không chuyện trò dù bạn và chồng chủ động và con rất khó chịu khi ba mẹ yêu cầu điều gì đó.
Đỉnh điểm là lần vừa qua bạn nghỉ bệnh ba ngày. Suốt ba ngày nằm nhà, khi “tình cờ” gặp nhau, bạn hỏi gì, con trả lời… rồi lỉnh về phòng. Con không hề hỏi han bạn, thậm chí khi bạn muốn con qua phòng trò chuyện với mẹ, con cũng từ chối vì… không thích.
Những ngày nghỉ bệnh đó, ngay cả cô người làm cũng ái ngại giùm cho bạn. Và bạn đã “nổi điên” lên, la con “vô tâm” ngay trước mặt cô giáo dạy kèm.
Con khóc và trách bạn “cũng đâu có quan tâm ông bà ngoại đâu? Mẹ là người ích kỷ”. Bạn nói cô giáo dạy kèm cũng ngỡ ngàng về con, rồi cô lên phòng khuyên nhủ con. Hai mẹ con không nói chuyện với nhau sau xung đột đó đến mấy ngày.
Khi chồng và cả bà ngoại nói chuyện với con, con có xin lỗi bạn. Nhưng chung quy lại, mọi thứ thực tế cũng chẳng thay đổi gì mấy. Bạn không biết con đã “phục” hay chưa. Câu trách của con cứ ám ảnh và làm bạn suy nghĩ mãi.
Câu chuyện của gia đình bạn tôi không phải cá biệt, nó là một thực tế trong câu chuyện gia đình sống trong áp lực đô thị cũng như sự đứt gãy kết nối trong một mái ấm. Chúng ta thường nhân danh việc dạy dỗ, tạo dựng tương lai cho con để bào chữa cho sự vắng mặt của mình trong các mối quan hệ gắn kết.
Bạn tôi thuê gia sư để dạy con kiến thức, thuê người giúp việc để chăm con bữa ăn nhưng lại quên mất rằng không ai có thể thuê người dạy con cách yêu thương tốt hơn người thân trong gia đình cả.
Sự phản kháng của Liên – đứa trẻ vốn rất “tâm lý” với người ngoài nhưng lại “vô cảm” với bố mẹ – thực chất là một cơ chế phòng vệ. Khi cha mẹ chỉ giao tiếp với con qua những tin nhắn nhanh hoặc những mệnh lệnh một chiều, con sẽ tự xây dựng một cơ chế phòng vệ riêng để bảo vệ thế giới cảm xúc của mình.
Câu trách móc về bà ngoại chính là một cách bẻ lái thực tế và chỉ ra sự thật rằng con cái không nghe những gì cha mẹ giảng giải, chúng chỉ sao chép những gì cha mẹ đã làm.
Nhà tâm lý học nổi tiếng Albert Bandura từng khẳng định qua lý thuyết học tập xã hội: “Trẻ em sẽ làm những gì bạn làm, chứ không phải những gì bạn nói”.
Cách giải quyết duy nhất cho vòng lặp vô tâm này không phải là những lời xin lỗi lấy lệ để câu chuyện qua đi, mà buộc phải có sự thay đổi về nhận thức, về sự hiện diện.
Có lẽ mẹ của Liên trong câu chuyện cần hạ cái tôi của một người phụ huynh xuống để thừa nhận với con rằng: “Mẹ cũng từng sai và chúng ta hãy cùng học lại cách quan tâm nhau”.
Chỉ khi cha mẹ dám soi lại chính mình, dám sửa lại thái độ của mình trước sự quan sát của con cái, thì những gì con ghi nhận sẽ phản ảnh qua những thay đổi thực tế.
Sự thấu hiểu không đến từ những thứ hào nhoáng, có lẽ nó khó hơn một chút, đó là khoảnh khắc tất cả thực sự nhìn vào mắt nhau, để cùng thành thật với nhau mọi chuyện.
Chương trình do Bộ Y tế phối hợp với Bộ Quốc phòng (Trung tâm Hành động quốc gia khắc phục hậu quả chất độc hóa học và môi trường), Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Ủy ban Paralympic Việt Nam), UBND TP.HCM, Đại sứ quán Mỹ tổ chức, có hơn 500 vận động viên khuyết tật cùng gia đình và 800 học sinh, sinh viên.
Bà Nguyễn Thị Liên Hương - Thứ trưởng Bộ Y tế - nói định hướng giảm số người khuyết tật là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, từ chăm sóc sức khỏe bà mẹ - trẻ em, kiểm soát an toàn giao thông, an toàn lao động, phòng, chống bệnh tật, kiểm soát môi trường, bảo đảm an toàn thực phẩm, an toàn trong trường học, khu dân cư và nơi làm việc.
“Xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật đối với người khuyết tật chuyển từ y tế - chăm sóc sang tiếp cận xã hội - hòa nhập hướng đến việc loại bỏ định kiến, giảm bất bình đẳng, mở rộng cơ hội và trao quyền cho người khuyết tật. Tiếp tục nghiên cứu các giải pháp mạnh mẽ để mọi trẻ khuyết tật đều được phát hiện sớm, được đến trường, học tập và hòa nhập”, bà Hương nói.
Ngoài ra nghiên cứu, bổ sung các giải pháp thiết thực để mở rộng cơ hội việc làm, sinh kế cho người khuyết tật. Thực hiện các giải pháp căn bản về hạ tầng - giao thông - công trình công cộng - dịch vụ công trực tuyến thân thiện, dễ tiếp cận hơn đối với người khuyết tật.
Bà Hương nói cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trợ giúp và chuyển đổi số để nâng cao chất lượng cuộc sống cho người khuyết tật; tiếp tục nghiên cứu các giải pháp phòng ngừa, phát hiện và xử lý bạo lực, bỏ rơi, phân biệt đối xử đối với người khuyết tật; tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức xã hội, lan tỏa tinh thần tôn trọng, sẻ chia, đồng hành cùng người khuyết tật.
Dịp này chương trình đã trao tặng 65 suất quà cho trẻ em khuyết tật và các nạn nhân bị ảnh hưởng bởi chất độc da cam/dioxin. Cùng với đó là phát động phong trào thể dục, thể thao dành cho người khuyết tật
Ông Nguyễn Mạnh Cường - Phó chủ tịch UBND TP.HCM - nói những năm qua, TP.HCM luôn xác định công tác trợ giúp người khuyết tật là nhiệm vụ ý nghĩa nhân văn, thể hiện rõ sự quan tâm của cả hệ thống chính trị và truyền thống nghĩa tình của TP.
Trong đó phong trào thể dục thể thao người khuyết tật đã trở thành một điểm sáng nổi bật, nâng cao sức khỏe, đời sống tinh thần, ý chí vươn lên và khả năng hòa nhập xã hội của người khuyết tật.
“Thể thao không chỉ rèn luyện thân thể mà còn khơi dậy niềm tin, ý chí, khát vọng sống và vượt lên nghịch cảnh. Mỗi vận động viên người khuyết tật là một câu chuyện truyền cảm hứng; mỗi thành tích là niềm vui cá nhân, gia đình, đội tuyển, niềm tự hào của TP.HCM và đất nước”, ông Cường bày tỏ.
Ông Cường tin tưởng người khuyết tật TP.HCM sẽ tiếp tục phát huy nghị lực, sự tự tin, tinh thần lạc quan và ý chí vươn lên; tiếp tục bứt phá giới hạn của bản thân, theo đuổi ước mơ và tỏa sáng bằng chính tài năng, nỗ lực của mình.
Chủ tịch Ủy ban Paralympic Việt Nam Huỳnh Vĩnh Ái kêu gọi mỗi người khuyết tật trên khắp mọi miền đất nước: Hãy bắt đầu ngay hôm nay! Hãy lựa chọn cho mình một môn thể thao, một hình thức tập luyện phù hợp với khả năng của mình. Dù là nhỏ nhất, nhưng sự bắt đầu ấy chính là bước ngoặt của thay đổi - thay đổi sức khỏe, thay đổi tinh thần, thay đổi tương lai.
"Thể thao không phân biệt hoàn cảnh. Thể thao mở ra cơ hội để mỗi người khuyết tật vượt qua giới hạn, khẳng định giá trị bản thân và sống một cuộc đời tích cực, tự tin hơn", ông Ái nói.
Vận động viên Lê Văn Công (đội tuyển quốc gia người khuyết tật Việt Nam) nói trong thể thao, giới hạn không nằm ở đôi chân, đôi tay hay đôi mắt. Giới hạn nằm ở ý chí và nghị lực của con người.
Anh Công vẫn nhớ những ngày đầu làm quen với bộ môn cử tạ của người khuyết tật, với những lần tập luyện về hai tay đau buốt, ê ẩm cả người, với những giọt mồ hôi rơi xuống sàn tập và cả những khi tự hỏi: "Liệu mình có làm được không?".
“Khoảnh khắc chúng ta quyết định đứng dậy sau mỗi lần vấp ngã, chính là lúc chúng ta đã bứt phá giới hạn của bản thân và chiến thắng chính mình. Khuyết tật có thể làm hạn chế một phần cơ thể, nhưng không bao giờ có thể giam cầm được tâm hồn và khát khao chinh phục của chúng ta”, anh Công bày tỏ.
Ngày 18-4, tại Trường đại học Thủ Dầu Một (trường công lập thuộc UBND tỉnh Bình Dương cũ, nay là UBND TP.HCM), phường Phú Lợi, TP.HCM diễn ra "Ngày hội việc làm", mang đến hàng ngàn cơ hội làm việc, thực tập cho sinh viên.
Có 64 doanh nghiệp với 66 gian hàng tuyển dụng, với khoảng 1.600 vị trí việc làm, thực tập và cơ hội cộng tác tại ngày hội dành cho sinh viên.
Các lĩnh vực, ngành nghề được nhiều doanh nghiệp quan tâm tuyển dụng nhân sự như: ngân hàng, giáo dục, công nghệ thông tin, thương mại dịch vụ, logistics, xây dựng, kiến trúc, tự động hóa, cơ khí, marketing, kế toán...
Tại nhiều gian hàng, sinh viên có thể nộp hồ sơ và phỏng vấn trực tiếp. Nhiều doanh nghiệp triển khai phỏng vấn nhanh, đánh giá tại chỗ, tạo cơ hội để ứng viên nhận kết quả ngay trong ngày nếu đáp ứng yêu cầu.
Cùng với hoạt động tuyển dụng, các doanh nghiệp cũng tổ chức tư vấn nghề nghiệp, chia sẻ kỹ năng cho sinh viên.
Đại diện một doanh nghiệp tham gia tuyển dụng tại ngày hội cho biết hiện nhiều lĩnh vực tại TP.HCM khó tuyển đủ nhân sự, nên việc doanh nghiệp chủ động tìm đến trường học tuyển dụng sẽ giúp "săn" được các nhân sự phù hợp.
Ngày hội việc làm là hoạt động được Trường đại học Thủ Dầu Một, TP.HCM tổ chức thường niên nhằm góp phần hỗ trợ sinh viên, tạo "nhịp cầu" giữa nhà trường, sinh viên và doanh nghiệp, qua đó kết nối đào tạo với nhu cầu thực tiễn.
Trường đại học Thủ Dầu Một có quy mô đào tạo hơn 20.000 sinh viên, học viên. Sau khi hợp nhất Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu và TP.HCM, Trường đại học Thủ Dầu Một là một trong các trường đại học công lập được thành phố xác định giữ nguyên, không phải sáp nhập.
Sự im lặng từ hai phía đang tạo ra một "vùng cấm" thông tin ngay trong gia đình.
Thông tin trên được nêu trong báo cáo tổng kết giai đoạn 2021-2025 của Chương trình giáo dục giới tính TEENYEEU, do Trung tâm Trẻ em và Phát triển (CCD) thuộc Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam triển khai.
Qua hơn 50 đợt khảo sát trực tuyến và trực tiếp, chương trình ghi nhận một thực tế đáng chú ý là khoảng trống lớn nhất trong giáo dục giới tính hiện nay nằm ở tâm lý e ngại của những người trong cuộc.
Khi cha mẹ và con cái không thể cởi mở trao đổi, gia đình xuất hiện khoảng trống thông tin. Điều này khiến nhiều học sinh không có điểm tựa để tìm hiểu về những thay đổi tâm sinh lý, cũng như các vấn đề liên quan đến cảm xúc và mối quan hệ.
Khi không có kênh trao đổi phù hợp, học sinh gặp khó trong việc nhận diện rủi ro, khó lên tiếng khi gặp tình huống không an toàn và cũng không biết tìm đến ai để được hỗ trợ.
Báo cáo cũng chỉ ra sự lệch pha trong nhu cầu tiếp cận thông tin. Trong khi phụ huynh và nhà trường thường tập trung vào các kiến thức sinh học như dậy thì, cơ thể, thì học sinh lại quan tâm nhiều hơn đến cảm xúc, ranh giới cá nhân và cách xây dựng các mối quan hệ an toàn. Sự lệch pha này khiến nhiều nội dung giáo dục giới tính chưa thực sự đáp ứng nhu cầu của người học.
Khi gia đình và nhà trường chưa trở thành kênh thông tin chính, học sinh có xu hướng tìm hiểu qua Internet và bạn bè. Đây là hai nguồn được lựa chọn nhiều nhất theo khảo sát của chương trình.
Trong khi đó cha mẹ chỉ đứng sau, còn giáo viên và chuyên gia tâm lý học đường gần như không nằm trong nhóm ưu tiên. Điều này đặt ra nguy cơ học sinh có thể tiếp cận thông tin sai lệch, định kiến giới hoặc các hành vi không an toàn trên môi trường mạng.
Bà Vũ Phương Thảo, Giám đốc miền Trung Chương trình TEENYEEU, cho biết: "Học sinh hôm nay không thiếu thông tin về giới tính, nhưng lại thiếu người hướng dẫn đúng, và đó mới là rủi ro lớn nhất".
Theo bà Thảo, khoảng trống này không thuộc về riêng học sinh hay nhà trường, mà là vấn đề của cả hệ thống khi giáo dục giới tính chưa có mô hình bài bản, giáo viên thiếu công cụ, còn phụ huynh chưa biết cách tiếp cận.
Từ thực tế trên, Chương trình TEENYEEU được xây dựng theo hướng hình thành một hệ sinh thái giáo dục giới tính toàn diện, trong đó trẻ em là trung tâm, còn gia đình, nhà trường và công nghệ cùng tham gia hỗ trợ.
Một trong những giải pháp được triển khai là ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Chatbot AI TEENYEEU được phát triển từ 935 câu hỏi tình huống thực tế, cho phép người dùng đặt câu hỏi và nhận phản hồi nhanh, đồng thời đảm bảo tính riêng tư.
Song song, chương trình đã xây dựng hơn 320 sản phẩm truyền thông và giáo dục, phát triển 25 bộ công cụ hỗ trợ nhà trường. Các tài liệu được thiết kế theo hướng dễ triển khai, giúp giáo viên đưa nội dung giáo dục giới tính vào lớp học một cách linh hoạt hơn.
Trong giai đoạn 2021-2025, chương trình đã tiếp cận 155 trường học, thu hút gần 10.500 học sinh và 1.500 phụ huynh tham gia, đồng thời đào tạo hàng nghìn giáo viên.
