Buổi sáng trong siêu thị, nhiều người dừng lại khá lâu ở quầy sữa. Trên kệ, những hộp sữa nguyên kem và sữa ít béo xếp ngay ngắn cạnh nhau. Có người chọn sữa ít béo vì tin rằng tốt cho tim mạch. Người khác lại thích vị béo ngậy, thơm ngọt của sữa nguyên kem và cho rằng “uống vậy mới đã”.
Đâu mới là lựa chọn đúng cho sức khỏe?
Trong nhiều thập niên, các hướng dẫn dinh dưỡng thường khuyến khích dùng sữa ít béo hoặc không béo thay cho sữa nguyên kem – vốn chứa nhiều chất béo bão hòa và thường bị xem là “không tốt cho sức khỏe”. Năm 2012, tại Mỹ sữa nguyên kem thậm chí đã bị loại khỏi thực đơn học đường.
Tuy nhiên gần đây Bộ trưởng Y tế Mỹ Robert F. Kennedy Jr. đã bày tỏ mong muốn đưa sữa nguyên kem trở lại. Báo cáo Make America Healthy Again cho rằng sữa nguyên kem là nguồn giàu canxi, vitamin D và các axit béo cần thiết.
Chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa có thể làm tăng cholesterol LDL (“cholesterol xấu”), góp phần gây bệnh tim và đột quỵ. Một cốc sữa nguyên kem (240ml) chứa khoảng 5g chất béo bão hòa, trong khi sữa tách béo hầu như không có. Với chế độ ăn 2.000 calo/ngày, khuyến nghị chỉ nên nạp tối đa 13g chất béo bão hòa.
Vì lý do này, nhiều người hạn chế sữa nguyên kem. Nhưng các nghiên cứu gần đây cho thấy dù là sữa nguyên kem hay sữa ít béo thì nhìn chung cũng không làm tăng hay giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh tim.
“Điều này không có nghĩa sữa nguyên kem tốt hơn sữa ít béo, mà chỉ là nó không nguy hại như những dạng chất béo bão hòa khác trong khẩu phần ăn. Thậm chí sữa nguyên kem còn có thể mang lại vài lợi ích sức khỏe khác” – chuyên gia dinh dưỡng Bethany Doerfler (Viện Sức khỏe tiêu hóa Northwestern Medicine, Mỹ) chia sẻ.
Chất béo bão hòa có trong nhiều thực phẩm quen thuộc như thịt xông khói, bít tết, khoai tây chiên, kem, bơ, phô mai hay dầu dừa. Tuy nhiên không phải loại nào cũng tác động đến cơ thể theo cùng một cách.
“Sữa và các sản phẩm từ sữa chứa nhiều axit béo chuỗi ngắn và chuỗi trung bình – khác với loại chất béo bão hòa thường thấy trong thịt” – chuyên gia dinh dưỡng Caroline West Passerrello, người phát ngôn Học viện Dinh dưỡng và ăn kiêng Mỹ, giải thích.
Ngược lại, axit béo bão hòa chuỗi dài – phổ biến trong thịt chế biến sẵn và thịt mỡ – lại có liên hệ rõ rệt hơn với bệnh tim mạch. “Những bằng chứng mới cho thấy các sản phẩm sữa nguyên kem như sữa, sữa chua hay phô mai không làm tăng nguy cơ bệnh tim nhiều như bơ hay thịt mỡ”, Passerrello nói thêm.
Một yếu tố khác khiến nhiều người chọn sữa ít béo là lượng calo. Một cốc sữa nguyên kem (240ml) có khoảng 149 calo, trong khi sữa tách béo chỉ 91 calo.
“Sữa nguyên kem có thể cung cấp nhiều hơn khoảng 40-50 calo mỗi khẩu phần. Với những ai uống sữa nhiều lần trong ngày, việc theo dõi tổng năng lượng nạp vào rất quan trọng” – Doerfler lưu ý.
Tuy nhiên ngoài sự khác biệt về chất béo và calo, cả hai loại sữa đều tương đồng về dinh dưỡng: mỗi cốc cung cấp khoảng 300mg canxi và 8g protein – dưỡng chất cần thiết cho xương và cơ bắp khỏe mạnh.
Quyết định chọn sữa nguyên kem hay sữa ít béo phụ thuộc vào nhu cầu dinh dưỡng và sở thích cá nhân. Nếu yêu thích hương vị béo ngậy, bạn có thể chọn sữa nguyên kem, đồng thời điều chỉnh khẩu phần và hạn chế những món ăn giàu calo khác.
“Các sản phẩm sữa không chỉ giàu calo và chất béo mà còn chứa nhiều dưỡng chất như protein, canxi và phốt pho – giúp điều hòa huyết áp và mang lại nhiều lợi ích sức khỏe khi được dùng hợp lý” – Doerfler nhấn mạnh.
Nếu muốn hạn chế chất béo bão hòa từ sữa nguyên kem, hãy thay thế bằng các chất béo lành mạnh hơn như dầu ô liu, hải sản, quả bơ hay hạt bí ngô. Nghiên cứu cho thấy chính sự thay thế này mới là chìa khóa giảm nguy cơ bệnh tim mạch.
Trước đó bệnh nhân L.V.B. (29 tuổi, trú TP Huế) nhập viện điều trị tại khoa sức khỏe tâm trí, có tiền sử rối loạn tâm thần, từng sử dụng chất kích thích và có hành vi tự gây hại.
Trong quá trình theo dõi, người này đã nuốt 3 bàn chải đánh răng và được chuyển đến bệnh viện trong tình trạng nguy cơ cao xảy ra biến chứng.
Ngay sau khi tiếp nhận, các bác sĩ chỉ định nội soi can thiệp. Ê kíp đã gắp thành công toàn bộ dị vật ra khỏi đường tiêu hóa. Quá trình can thiệp diễn ra thuận lợi, không ghi nhận biến chứng.
Theo ThS.BS Phạm Như Hiển, Phó giám đốc Trung tâm Nội soi, Bệnh viện Trung ương Huế, đây là trường hợp hiếm trong thực hành lâm sàng khi bệnh nhân nuốt cùng lúc nhiều dị vật dài, cứng.
Bàn chải đánh răng dài gần 20cm, có nguy cơ mắc kẹt, gây tổn thương niêm mạc, thậm chí thủng hoặc tắc nghẽn đường tiêu hóa nếu không xử trí kịp thời.
Dù ca bệnh phức tạp, toàn bộ dị vật đã được lấy ra bằng nội soi, không cần phẫu thuật. Sau 5 ngày theo dõi, sức khỏe bệnh nhân ổn định, hồi phục tốt và tiếp tục được điều trị.
Bệnh viện khuyến nghị cần tăng cường theo dõi, chăm sóc người bệnh rối loạn tâm thần, đặc biệt những trường hợp có nguy cơ tự gây hại, đồng thời cho biết đơn vị có thể xử trí hiệu quả các ca bệnh phức tạp bằng kỹ thuật nội soi can thiệp.
Testosterone là một hormone thuộc nhóm androgen, được sản xuất chủ yếu ở tinh hoàn (nam), buồng trứng (nữ) và tuyến thượng thận. Đây được xem là hormone sinh dục chính ở nam giới, đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các đặc điểm nam tính.
Testosterone chịu trách nhiệm cho râu, lông mặt và cơ bắp phát triển ở nam giới. Ở nữ giới, testosterone giúp duy trì sức khỏe xương, hệ sinh sản và góp phần vào ham muốn tình dục. Nồng độ testosterone thấp có thể gây vô sinh ở nam, trong khi nồng độ cao ở nữ có thể gây rối loạn rụng trứng. Nồng độ hormone này có thể được kiểm tra bằng xét nghiệm máu, thường là một phần trong đánh giá vô sinh.
Vai trò
Phát triển tinh trùng: Testosterone cần thiết cho quá trình sản xuất tinh trùng trong tinh hoàn. Tuy nhiên, điều cần thiết phải là yếu tố cân bằng, mức quá cao hoặc quá thấp đều có thể gây giảm số lượng tinh trùng.
Chịu trách nhiệm các đặc điểm sinh dục phụ ở nam: Bao gồm sự phát triển của lông mặt và lông cơ thể, giọng nói trầm hơn, tăng khối lượng cơ, kích thước xương lớn hơn và sự phân bố mỡ trong cơ thể.
Trẻ sơ sinh có mức testosterone tương tự nhau. Chỉ đến tuổi dậy thì, các bé trai mới bắt đầu sản xuất lượng testosterone cao hơn đáng kể, dẫn đến sự phát triển các đặc điểm sinh dục phụ ở nam.
Nữ giới có mức testosterone cao bất thường có thể gặp tình trạng mọc lông mặt, rụng tóc kiểu nam và vô sinh. Mức testosterone cao cũng liên quan đến mụn trứng cá ở mọi giới.
Hỗ trợ sự phát triển của trứng: Androgen đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của nang noãn và quá trình sản xuất estrogen.
Hỗ trợ chức năng não: Hormone này liên quan đến trí nhớ, khả năng học tập và tư duy không gian.
Điều hòa cảm nhận đau và cảm xúc: Testosterone có thể ảnh hưởng đến ngưỡng chịu đau và khả năng nhận biết cảm xúc của người khác.
Duy trì ham muốn tình dục: Nồng độ testosterone cao thường đi kèm với ham muốn tình dục mạnh hơn.
Tăng khối lượng cơ: Nam giới có xu hướng phát triển cơ bắp nhiều hơn nữ giới do có mức testosterone cao hơn.
Xét nghiệm testosterone
Nên xét nghiệm vào buổi sáng để đảm bảo độ chính xác. Testosterone trong máu gồm hai dạng: tự do và liên kết (chiếm khoảng 98%). Bác sĩ sẽ dựa vào cả hai chỉ số để đánh giá.
Mức testosterone bình thường là bao nhiêu?
Nồng độ testosterone được xác định qua xét nghiệm máu và thay đổi trong ngày, thường cao nhất vào buổi sáng (đặc biệt ở nam dưới 45 tuổi).
Nam giới (≥19 tuổi):
Nữ giới (≥19 tuổi):
Mức hormone này có thể thay đổi theo thời gian trong ngày và độ tuổi, đặc biệt ở nam giới trẻ thường cao vào buổi sáng và giảm dần về chiều.
Dấu hiệu testosterone thấp
Mức testosterone thấp, còn gọi là "low T", có thể gây ra nhiều triệu chứng ở nam giới bao gồm:
Nguyên nhân suy giảm testosterone
Mặc dù testosterone giảm dần theo tuổi là điều tự nhiên, nhưng một số yếu tố khác cũng có thể khiến hormone này suy giảm. Chấn thương tinh hoàn và các phương pháp điều trị ung thư như hóa trị hoặc xạ trị có thể ảnh hưởng tiêu cực đến quá trình sản xuất testosterone. Mức testosterone bất thường (cao hoặc thấp) đều ảnh hưởng đến sức khỏe.
Ở nam, testosterone thấp có thể do các yếu tố gồm:
Testosterone cao ở nam có thể do các nguyên nhân gồm:
Nguyên nhân phổ biến nhất gây testosterone thấp ở nữ là do mãn kinh. Còn mức cao có thể do hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS), tăng sản tuyến thượng thận bẩm sinh, u buồng trứng hoặc tuyến thượng thận, lạm dụng steroid...
Bổ sung hormone
Testosterone kê đơn được dùng để điều trị các tình trạng liên quan đến suy sinh dục ở nam giới và dậy thì muộn ở bé trai. Testosterone cũng được sử dụng trong điều trị cho người chuyển giới nam. Các dạng sử dụng gồm gel, dung dịch bôi ngoài, miếng dán, viên cấy dưới da, tiêm hoặc viên uống.
Rủi ro khi bổ sung
Bổ sung testosterone quá mức, đặc biệt khi dùng không đúng chỉ định, có thể làm giảm khả năng sinh sản và tăng nguy cơ một số vấn đề tim mạch như huyết áp cao, cục máu đông. Cơ quan quản lý như FDA chỉ chấp thuận sử dụng testosterone trong điều trị suy sinh dục do bệnh lý, không khuyến nghị dùng cho tình trạng suy giảm hormone do lão hóa tự nhiên. Việc sử dụng cần được bác sĩ đánh giá kỹ, tuyệt đối không tự ý dùng vì có thể gây hại cho sức khỏe.
Trong đó, bệnh nhân 30 tuổi chấn thương nặng vùng đầu, ngực và tay. Ảnh chụp X-quang ghi nhận gãy hở và gãy kín nhiều đoạn xương tay, gãy kín xương vai, gãy hai xương sườn và chấn thương thận phải. Người này được Bệnh viện Đa khoa Bình Thuận chuyển vào Bệnh viện Chợ Rẫy (TP HCM) khuya 6/4.
Hơn một giờ sau, bệnh nhân 19 tuổi cũng được chuyển vào Chợ Rẫy trong tình trạng lơ mơ, sốc đa chấn thương phức tạp, gãy hở đùi phải, gãy xương cẳng chân và cánh tay, xuất huyết dưới nhện, dập phổi và tràn dịch màng phổi.
Bệnh viện Chợ Rẫy kích hoạt báo động đỏ, huy động y bác sĩ 7 chuyên khoa mổ cấp cứu ngay trong đêm. Hai ca mổ song song kéo dài hơn 8 tiếng đến sáng 7/4 thì hoàn tất, bệnh nhân được theo dõi hậu phẫu.
BS.CK2 Quách Tiến Dũng, Khoa Ngoại thần kinh, cho biết đến chiều cùng ngày bệnh nhân 30 tuổi đã tỉnh táo, không yếu liệt và được chuyển lên Khoa Ngoại thần kinh tiếp tục điều trị. Bệnh nhân 19 tuổi huyết áp ổn định hơn lúc nhập viện nhưng vẫn còn lơ mơ, tình trạng nặng, tiếp tục thở máy và theo dõi sát tại Khoa Hồi sức Cấp cứu.
Hai bệnh nhân thuộc nhóm 15 thợ lặn sò đi ôtô khách 29 chỗ từ cảng La Gi về nhà cách đó gần 150 km, chiều 6/4. Trên đường gần khu vực ngã ba Hòa Thắng, xe bất ngờ mất lái lao qua lề đường rồi rớt xuống vực sâu hơn 10 m gần hồ Bàu Trắng, 4 người tử vong tại chỗ, 11 người bị thương.
Hai bệnh nhân trên bị thương nặng nhất, sau sơ cứu được chuyển vào Bệnh viện Chợ Rẫy. Những nạn nhân còn lại điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Bình Thuận.
