Lệnh ngừng bắn có hiệu lực vào ngày 8/4 đem lại không khí yên tĩnh cho thủ đô Tehran sau hơn một tháng hứng chịu các trận không kích dồn dập. “Mọi người đều cảm thấy như được sống lại”, một sinh viên đại học cho hay. “Ai cũng hạnh phúc”.
Tuy nhiên, anh lo ngại giao tranh còn lâu mới kết thúc. Lệnh ngừng bắn đang lung lay vì chiến dịch của Israel nhằm vào Hezbollah ở Lebanon, lực lượng được Iran hậu thuẫn, cũng như việc Tehran từ chối mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch với nguồn cung năng lượng thế giới.
Maryam Saeedpoor, nhiếp ảnh gia sống ở trung tâm Tehran, từng cố làm cho bản thân bận rộn bằng cách vẽ tranh khi tiếng tên lửa tập kích vang vọng khắp thành phố. “Nhưng tay tôi run rẩy, không vẽ nổi”, cô kể lại.
Cô không cảm thấy yên tâm trước thỏa thuận ngừng bắn cũng như quyết định rút lại lời đe dọa “xóa sổ nền văn minh Iran” của Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Saeedpoor lo ngại các cuộc không kích đã gây thiệt hại lâu dài cho ngành công nghiệp và cơ sở hạ tầng của Iran, những thứ đã giúp đất nước vượt qua hàng chục năm dưới lệnh trừng phạt quốc tế. Đối với cô, lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần chỉ là “tạm thời” và không có gì đảm bảo chiến sự đã kết thúc.
“Theo tôi, Tehran là thành phố ấm áp và đẹp nhất thế giới, nhưng giờ đây, nó đầy rẫy nỗi buồn và đau đớn”, Saeedpoor nói. “Họ nói rằng muốn hạ sát các lãnh đạo chính phủ nhưng đã có quá nhiều người vô tội thiệt mạng”.
Trước khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực, trên một con phố gần nhà, cô đã nhìn thấy các đội cứu nạn tìm kiếm người sống sót trong đống đổ nát.
“May là cư dân đều không ở nhà vào ngày hôm đó. Tất cả ngôi nhà dọc con phố đều bị phá hủy vì họ đã tấn công một đồn cảnh sát”, cô nói.
Iran ghi nhận hơn 2.000 người thiệt mạng và hàng chục nghìn người bị thương trong hơn một tháng chiến sự. Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran cho hay hàng nghìn nhà dân đã bị hư hại.
Trước khi lệnh ngừng bắn được công bố, người dân Iran đã tích trữ nước hoặc sơ tán đến vùng an toàn hơn sau khi ông Trump đe dọa về hạn chót tối hậu thư. Nhiều người đã trải qua một đêm không ngủ cho đến khi thỏa thuận ngừng bắn được công bố trước thời hạn mà ông Trump đưa ra.
Một người đàn ông gần 30 tuổi làm việc trong ngành quảng cáo cho biết đã giật mình tỉnh giấc trước bình minh. Khi không nghe thấy tiếng nổ của hệ thống phòng không, anh biết rằng lệnh đình chiến đã được ban hành và “đi ngủ với nụ cười trên môi”.
Người dân Iran luôn tự hào về lịch sử nền văn minh Ba Tư tồn tại hàng nghìn năm, cũng như cơ sở hạ tầng của đất nước. Bao quanh Tehran là những ngọn núi phủ tuyết trắng; những người cai trị đất nước từ thế kỷ 19 đã xây dựng các đại lộ dài, rộng, trồng cây tiêu huyền và hệ thống kênh dẫn nước vẫn hoạt động tới ngày nay. Dầu mỏ đã đem lại sự giàu có cho đất nước, thúc đẩy xây dựng cơ sở hạ tầng trước Cách mạng Hồi giáo 1979 và cuộc chiến Iran – Iraq. Giờ đây, những vết sẹo của cuộc chiến mới đang hiện diện khắp nơi.
Nền văn minh Ba Tư nổi tiếng hơn cả có lẽ là nhờ di sản văn học; nhiều người Iran bình thường có thể trích dẫn thơ của các thi sĩ nổi tiếng. Một nhà báo địa phương gần đây đã đăng lên tài khoản X ảnh một chồng trứng bày bán tại một cửa hàng kèm biển quảng cáo: “Ai đọc thơ sẽ được giảm giá”.
Ali Jafarabadi, người đứng đầu Book City – chuỗi nhà sách lớn nhất Iran, cho biết nhiều người đã tìm đến việc đọc sách khi phải ở trong nhà trong thời gian thành phố bị oanh tạc. Doanh số bán tiểu thuyết lịch sử, sách kỹ năng sống và sách tô màu cho người lớn đã tăng lên.
Ít nhất 6 chi nhánh của ông trên khắp Tehran đã bị hư hại trong chiến sự. Một vụ nổ từ cuộc không kích đã xuyên qua chi nhánh chính trên phố Shariati nổi tiếng, làm vỡ cửa kính phía trước và một thanh kim loại đã đâm xuyên qua một dãy sách trong văn phòng của Jafarabadi.
Một phụ nữ là huấn luyện viên thể hình và người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội, cho hay gần đây cô đã bắt đầu lái xe máy quanh thành phố “như một hình thức đối đầu định kiến”. Ngoài việc yêu cầu phụ nữ phải quàng khăn che tóc dù quy định này đang dần nới lỏng, chính quyền Iran từ lâu cũng không có thiện cảm với việc phụ nữ lái xe máy.
“Trên hành trình của mình, cô chứng kiến hai thái cực đối lập của thủ đô Tehran. Ở những vùng đồi phía bắc giàu có, nhịp sống vẫn trôi đi như chưa hề có chiến sự, người người vẫn lấp đầy các quán cà phê sang trọng. Trong khi đó, tại khu trung tâm, cô ghé thăm những quán cà phê truyền thống cũ kỹ, nơi nặng mùi khói shisha và gần như chỉ có đàn ông lui tới. Thế nhưng, bom đạn không phân biệt giàu nghèo, các cuộc không kích đã tàn phá cả những khu phố thượng lưu lẫn các khu vực của tầng lớp lao động.
“Những con phố nơi các tòa nhà bị phá hủy mang một cảm giác khác hẳn”, cô nói. “Im ắng và ngập mùi tử khí”.
Đối với một số người dân, họ hy vọng cuộc chiến sẽ thay đổi chính quyền hiện tại, nhưng với những người khác, họ lại thất vọng vì Iran đồng ý dừng cuộc chiến mà họ cho là đang thắng.
Người đàn ông làm việc trong ngành quảng cáo cho biết hầu hết người dân nằm ở giữa hai thái cực đó. “Đa số người dân Iran là người ôn hòa, không giống như những gì bạn thấy trên các nền tảng như Twitter. Mọi người đều mong muốn tình hình được cải thiện, chứ không phải một tình huống cực đoan hóa bằng mọi giá”.
Theo phân tích của các nhà tâm lý học từ Đại học Arizona và Đại học Missouri - Kansas City (cùng ở Mỹ), trung bình mỗi người hiện nay nói ít hơn khoảng 338 từ mỗi ngày qua từng năm - một xu hướng suy giảm đáng kể trong giao tiếp trực tiếp.
Nghiên cứu tổng hợp dữ liệu từ 22 công trình khác nhau với hơn 2.200 người tham gia tại Mỹ cùng một số nước châu Âu, Úc và Mexico trong giai đoạn từ năm 2005 - 2019 để ước tính mức độ giao tiếp hằng ngày của con người, theo trang IFLScience ngày 16-4.
Kết quả cho thấy vào năm 2005, một người trung bình nói khoảng 16.000 từ mỗi ngày, từ những cuộc trò chuyện với gia đình, đồng nghiệp cho đến những câu xã giao đơn giản.
Tuy nhiên sau đó số lượng này liên tục giảm, trung bình giảm 338 từ mỗi ngày qua từng năm. Đến năm 2019, con số chỉ còn khoảng 12.700 từ mỗi ngày, tương đương mức giảm gần 28%.
Dù mỗi ngày chỉ giảm vài trăm từ, song tổng cộng lại mỗi người đã nói ít hơn 120.000 từ trong giao tiếp mỗi năm so với năm trước đó.
Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh đây không chỉ là những con số mà phản ánh những cuộc trò chuyện thực sự, cả lớn lẫn nhỏ, đã biến mất khỏi đời sống thường nhật.
Xu hướng này đặc biệt rõ rệt ở giới trẻ. Những người dưới 25 tuổi giảm trung bình khoảng 452 từ mỗi ngày mỗi năm, cao hơn đáng kể so với mức giảm 314 từ ở nhóm từ 25 tuổi trở lên. Điều này cho thấy sự thay đổi trong cách giao tiếp của thế hệ trẻ, vốn gắn liền với công nghệ số.
Nguyên nhân chính được cho là sự phát triển của điện thoại thông minh, mạng xã hội và các dịch vụ tự động.
Thay vì gọi điện đặt đồ ăn, nhiều người chỉ cần vài thao tác trên ứng dụng. Thay vì hỏi đường, họ dùng bản đồ số. Từ đó những tương tác nhỏ tưởng chừng không đáng kể lại đang dần biến mất.
Tuy vậy nhóm nghiên cứu cũng lưu ý nghiên cứu chủ yếu dựa trên dữ liệu từ các xã hội phương Tây, nơi có mức độ cá nhân hóa cao và công nghệ phát triển mạnh. Do đó xu hướng này có thể không hoàn toàn giống ở các nền văn hóa khác.
Điều đáng lo ngại là tác động tiềm ẩn đến sức khỏe tinh thần và sự kết nối xã hội. Con người vốn là sinh vật có tính xã hội cao, và những cuộc trò chuyện trực tiếp mang lại giá trị cảm xúc mà tin nhắn hay mạng xã hội khó thay thế.
Theo các nhà nghiên cứu, giao tiếp bằng lời nói kích hoạt những quá trình tâm lý và xã hội đặc biệt, góp phần cải thiện cảm giác gắn kết và hạnh phúc.
Nghiên cứu nhấn mạnh rằng, chỉ cần tăng thêm vài trăm từ giao tiếp mỗi ngày cũng có thể giúp giảm cảm giác cô đơn.
Trong bối cảnh xã hội ngày càng "im lặng", việc chủ động trò chuyện, dù là những câu hỏi đơn giản như "hôm nay bạn thế nào?", có thể trở thành chìa khóa để duy trì sự kết nối giữa con người với nhau.
Nghiên cứu công bố trên tạp chí Perspectives on Psychological Science.
Theo báo Independent ngày 9-4, Phó tổng thống Mỹ JD Vance đã gây chú ý khi sử dụng một phép so sánh với vợ mình, Đệ nhị phu nhân Usha Vance, để giải thích lập trường của chính quyền Tổng thống Donald Trump về yêu cầu phi hạt nhân hóa đối với Iran.
Phát biểu trước báo giới trên đường băng tại thủ đô Budapest, Hungary, khi được hỏi liệu Mỹ có chấp nhận kịch bản cho phép Iran làm giàu uranium phục vụ mục đích dân sự hay không, ông Vance đã khẳng định "Tổng thống Trump cũng nói rằng chúng tôi không muốn Iran làm giàu uranium để chế tạo vũ khí hạt nhân và chúng tôi muốn Iran từ bỏ nhiên liệu hạt nhân".
Trước đó, ông Mohammad Bagher Ghalibaf, Chủ tịch Quốc hội Iran, khẳng định đề xuất hòa bình 10 điểm của Tehran bao gồm "quyền làm giàu uranium của Iran".
Ông Vance ví von: "Tôi đã tự nghĩ rằng bạn biết gì không? Vợ tôi có quyền nhảy dù, nhưng cô ấy không nhảy ra khỏi máy bay vì cô ấy và tôi có một thỏa thuận rằng cô ấy sẽ không làm điều đó, bởi tôi không muốn vợ mình nhảy ra khỏi máy bay".
Ông nhấn mạnh: "Chúng tôi không thực sự quan tâm đến việc họ tuyên bố họ có quyền làm gì. Chúng tôi quan tâm đến những gì họ thực sự làm".
Sau hơn 5 tuần giao tranh, Mỹ vẫn giữ lập trường ngăn chặn hoàn toàn khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân của Iran.
Ông Vance khẳng định Mỹ sẽ yêu cầu Iran từ bỏ nhiên liệu hạt nhân và ngừng mọi hoạt động làm giàu uranium hướng tới chế tạo vũ khí.
Theo báo cáo mật của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) mà Hãng tin AP tiếp cận được, trước khi Mỹ không kích các cơ sở hạt nhân của Iran vào mùa hè năm ngoái, Tehran đã mở rộng đáng kể kho dự trữ uranium giàu ở mức gần cấp độ vũ khí.
Một quan chức Nhà Trắng nói với tờ The New York Times rằng kế hoạch 10 điểm mà Iran công bố không khớp với khuôn khổ mà ông Trump đề ra.
Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly cho biết các cuộc thảo luận đang tiếp diễn và Mỹ sẽ không đàm phán thông qua báo chí. Tuy nhiên, bà tiết lộ Tổng thống Trump tin rằng kế hoạch hiện tại có thể dẫn đến hòa bình lâu dài tại Trung Đông.
Phó tổng thống JD Vance sẽ trực tiếp dẫn đầu phái đoàn của Mỹ. Các cuộc hội đàm hòa bình dự kiến sẽ bắt đầu vào ngày 11-4 tại thủ đô Islamabad của Pakistan.
Hãng TASS đưa tin lệnh ngừng bắn dịp lễ Phục sinh Chính thống giáo do Nga công bố đã hết hạn vào nửa đêm 12.4 (4 giờ sáng 13.4 tại VN), trong bối cảnh Nga và Ukraine đều tố đối phương vi phạm.
Điện Kremlin trước đó thông báo Tổng thống Nga Vladimir Putin đã ra lệnh ngừng bắn trong kỳ nghỉ lễ Phục sinh, kéo dài 32 giờ. Sau đó, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky tuyên bố Ukraine sẵn sàng hành động tương tự.
Bộ Quốc phòng Nga hôm 13.4 cho biết Ukraine đã vi phạm thỏa thuận ngừng bắn lễ Phục sinh 6.558 lần, theo hãng tin Interfax.
Trong khi đó, theo Reuters, Bộ Tổng tham mưu quân đội Ukraine đã thống kê tổng cộng 7.696 lần vi phạm của Nga trong suốt thời gian ngừng bắn.
Nghị sĩ Leonid Slutsky, Chủ tịch Ủy ban các vấn đề quốc tế của Duma Quốc gia (Hạ viện) Nga và lãnh đạo đảng Dân chủ Tự do Nga (LDPR), cáo buộc Ukraine kêu gọi kéo dài lệnh ngừng bắn để tái vũ trang.
Theo Slutsky, những đề nghị của ông Zelensky về việc gia hạn lệnh ngừng bắn là "một hành động khiêu khích nhằm thu hút sự chú ý của các nhà tài trợ châu Âu".
Ukraine chưa bình luận về phát biểu trên. Trang The Kyiv Independent ngày 13.4 dẫn lời giới lãnh đạo địa phương Ukraine cho biết ít nhất 2 người thiệt mạng và 6 người bị thương do các đợt tấn công của Nga trong 24 giờ trước đó.
Không quân Ukraine cho biết lực lượng Nga đã phóng 98 máy bay không người lái (UAV) vào Ukraine, trong đó có 87 chiếc bị bắn hạ ở phía bắc và phía đông nước này.
Hai trường hợp thiệt mạng là người dân các thành phố Kramatorsk và Druzhkivka ở Donetsk, bên cạnh các trường hợp bị thương tại tỉnh này và các tỉnh Kharkiv, Zaporizhzhia và Kherson.
Nga chưa bình luận về thông tin trên. Hai bên trước nay luôn bác bỏ mọi cáo buộc tấn công nhằm vào dân thường.
Hãng Ukrinform ngày 13.4 dẫn lời Ngoại trưởng Ukraine Andrii Sybiha cho biết Ukraine mong thiết lập liên lạc với lực lượng chính trị mới của Hungary và sẵn sàng xây dựng mối quan hệ láng giềng tốt đẹp.
Tối 12.4 (giờ địa phương), Thủ tướng Hungary Viktor Orbán đã thừa nhận thất bại sau 16 năm cầm quyền, khi đảng bảo thủ Tisza do ông Peter Magyar lãnh đạo giành chiến thắng trong cuộc bầu cử quốc hội nước này.
Theo ông Sybiha, Ukraine đã nhận được "tin tức châu Âu tích cực" từ Hungary, mở ra những cơ hội mới và tạo điều kiện để bắt đầu một chương mới về quan hệ láng giềng tốt đẹp trong lịch sử chung của hai nước.
"Nhân dân chúng ta xứng đáng có được mối quan hệ như vậy. Chúng tôi cởi mở. Chúng tôi mong muốn điều này và đã gửi tín hiệu về các cuộc tiếp xúc thích hợp ở cấp Tổng thống Ukraine và ông Magyar. Chúng tôi sẵn sàng cho cuộc đối thoại này ngay lập tức, không chậm trễ, để xây dựng mối quan hệ láng giềng tốt đẹp đúng đắn. Chúng tôi mong đợi cuộc tiếp xúc này và tất nhiên là rất quan tâm. Chúng tôi đang chờ phản hồi từ phía Hungary", Bộ trưởng Ngoại giao Ukraine cho biết.
Bình luận về vấn đề này, ông Magyar nói rằng việc khôi phục quyền của cộng đồng người Hungary thiểu số ở Ukraine sẽ là điều kiện tiên quyết để xây dựng lại quan hệ với Ukraine.
Ông Magyar cũng nói trong một cuộc họp báo rằng ông sẽ không gọi điện cho Tổng thống Nga Vladimir Putin, đồng thời nói thêm "ai cũng rõ rằng Ukraine là nạn nhân trong cuộc chiến".
Hãng RBC-Ukraine ngày 13.4 dẫn lời nghị sĩ Fedir Venislavskyi, Chủ tịch Tiểu ban An ninh và Quốc phòng tại Quốc hội Ukraine, cho hay tình báo Ukraine đã phóng thành công hai tên lửa vào không gian trong thời gian diễn ra xung đột với Nga.
Theo đó, hai tên lửa đã bay ra khỏi bầu khí quyển. Lần phóng đầu tiên đạt độ cao hơn 100 km, còn lần thứ hai đạt độ cao 204 km. Cả hai lần phóng đều được ghi nhận chính thức bằng hệ thống giám sát kỹ thuật.
"Đây là một tình huống đặc biệt đối với một quốc gia đang trong thời chiến. Ukraine đã có khả năng kỹ thuật để chống lại các hệ thống tấn công tương tự của kẻ thù và tấn công chúng trong không gian", ông Venislavskyi nói.
Ông nhấn mạnh rằng đây không phải là các cuộc thử nghiệm mà là "các nhiệm vụ chiến đấu thực sự" được thực hiện dưới sự lãnh đạo của cựu lãnh đạo tình báo quân sự Kyrylo Budanov.
"Chúng tôi có những tên lửa mà hầu như không ai biết đến, nhưng chúng có khả năng tấn công lãnh thổ địch ở khoảng cách lên tới 500 km và bay với tốc độ siêu thanh. Chúng tôi đang sử dụng chúng một cách thành công", ông nói thêm.
Ngoài các cuộc phóng vào không gian, ông Venislavskyi cho biết tình báo Ukraine đã hoàn thành một nhiệm vụ bất thường khác, phóng một tên lửa từ máy bay vận tải ở độ cao khoảng 8.000 m.
Ông nói thêm rằng công nghệ này không chỉ có thể được sử dụng cho mục đích dân sự mà còn để chống lại các hệ thống tên lửa tiên tiến của Nga, như tên lửa đạn đạo tầm trung Oreshnik.
Trước đó, có thông tin cho rằng chòm vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO) UASAT của Ukraine ban đầu sẽ được sản xuất tại Đan Mạch bởi Công ty Công nghệ vũ trụ GomSpace. Dự kiến việc sản xuất sẽ chuyển sang Ukraine ở các giai đoạn sau của chương trình.
