Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) hôm 20/4 giờ địa phương cho biết, chỉ sau một tuần áp đặt phong tỏa quanh eo biển Hormuz, Hải quân Mỹ đã buộc 27 tàu phải quay đầu và lần đầu nổ súng vô hiệu hóa một tàu hàng Iran, làm gia tăng căng thẳng tại tuyến hàng hải chiến lược này.
Một quan chức quân đội Mỹ cũng cho biết, nhóm lính thủy đánh bộ đã lục soát và kiểm tra một số lượng lớn container trên tàu Touska – tàu chở hàng của Iran mà Hải quân Mỹ đã vô hiệu hóa và bắt giữ ở Vịnh Oman hôm 19/4 sau khi nó tìm cách tránh lệnh phong tỏa.
Đây là lần đầu tiên có thông tin về một con tàu tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa do Mỹ áp đặt đối với các tàu ra vào cảng Iran kể từ khi biện pháp này có hiệu lực vào tuần trước.
Các quan chức Mỹ sẽ quyết định xử lý con tàu bị vô hiệu hóa như thế nào sau khi việc kiểm tra hoàn tất, một quan chức quân đội Mỹ cho biết.
Một phương án là kéo con tàu bị hư hại về Oman, theo các chuyên gia độc lập. Phương án khác là để tàu Touska tự di chuyển về một cảng của Iran, nếu con tàu còn khả năng hoạt động.
Trong khi đó, thủy thủ đoàn của tàu sẽ sớm trở về Iran, một quan chức quân sự Mỹ cho biết.
“Thông điệp đã được phát đi rằng phần lớn các tàu không muốn đi vào khu vực đó”, Kevin Donegan, Phó đô đốc đã nghỉ hưu và từng là chỉ huy cấp cao của Hải quân Mỹ tại Trung Đông, cho hay.
Theo các nguồn tin, thuyền trưởng của tàu Touska đã phớt lờ nhiều cảnh báo qua radio từ phía Mỹ yêu cầu dừng lại.
Tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường Spruance, một trong hơn một chục chiến hạm đang thực thi phong tỏa của Mỹ, đã yêu cầu thủy thủ đoàn sơ tán khỏi phòng máy. Sau đó, tàu Spruance đã bắn nhiều loạt đạn từ pháo Mk-45 vào hệ thống động cơ của con tàu khi nó đang di chuyển về phía cảng Bandar Abbas của Iran, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ thông tin trong một tuyên bố kèm video về vụ nổ súng.
Một phát ngôn viên quân đội Iran hôm 20/4 nhắc lại đe dọa sẽ “thực hiện các hành động cần thiết chống lại quân đội Mỹ” nhằm đáp trả việc bắt giữ con tàu, theo truyền thông nhà nước Iran. Ông cho biết Tehran cho đến nay vẫn kiềm chế hành động nhằm bảo vệ thủy thủ đoàn và một số thành viên gia đình của họ.
Các tài khoản mạng xã hội tại Iran cho hay Tehran đã tiến hành các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào tàu Hải quân Mỹ trong khu vực, nhưng Lầu Năm Góc khẳng định vụ tấn công này chưa từng xảy ra.
Tàu Touska là một trong một số tàu đáng chú ý mà các nhà phân tích tình báo Mỹ đã theo dõi trong những ngày gần đây, cả bên trong và bên ngoài ranh giới phong tỏa, một quan chức quân đội Mỹ tiết lộ
“Chúng tôi theo dõi từng con tàu trong số đó”, Đô đốc Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Trung tâm, nói với các phóng viên hôm 17/4.
Hôm 16/4, tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, cũng tuyên bố các chỉ huy quân sự Mỹ ở các khu vực khác trên thế giới, đặc biệt là khu vực Ấn Độ – Thái Bình Dương, sẽ “tích cực truy đuổi bất kỳ tàu treo cờ Iran nào hoặc bất kỳ tàu nào tìm cách hỗ trợ vật chất cho Iran”.
Các bên trung gian đang thúc đẩy để Mỹ - Iran gia hạn lệnh ngừng bắn hai tuần và sắp xếp vòng đàm phán thứ hai giữa hai nước nhằm tìm giải pháp lâu dài cho xung đột, nhưng quá trình này tiến triển còn chậm chạp, báo Mỹ Wall Street Journal ngày 15/4 dẫn các nguồn thạo tin cho biết.
Theo đó, Washington và Tehran đã nhất trí về nguyên tắc rằng hai bên sẽ gặp lại, nhưng chưa ấn định thời gian và địa điểm, sau khi vòng đàm phán hòa bình thứ nhất tại Islamabad cuối tuần trước kết thúc mà không đạt thỏa thuận nào.
Reuters và AP hồi đầu tuần dẫn nguồn quan chức, nhà ngoại giao Mỹ cho biết phái đoàn nước này và Iran có thể "tiến tới vòng đàm phán thứ hai" trong ngày 16/4 tại Pakistan. Tuy nhiên, kế hoạch này nhiều khả năng không diễn ra, do Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đang công du tới Arab Saudi, Qatar và Thổ Nhĩ Kỳ ngày 15-18/4.
Trong chuyến công du này, ông Sharif sẽ thảo luận với lãnh đạo các quốc gia trên về hợp tác song phương cũng như "hòa bình và an ninh khu vực".
Mỹ và Iran ngày 7/4 đạt thỏa thuận ngừng bắn hai tuần để nối lại nỗ lực ngoại giao. Hai nước ngày 11/4 đã đàm phán khoảng 21 giờ tại thủ đô Islamabad của Pakistan, với sự tham gia của nước chủ nhà, nhưng cuối cùng không đạt được đồng thuận về các vấn đề then chốt, trong đó có quyền kiểm soát eo biển Hormuz và việc Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
Một quan chức Mỹ ngày 15/4 nói với AFP rằng Washington chưa chính thức đồng ý gia hạn lệnh ngừng bắn hiện tại với Tehran, vốn sẽ kết thúc vào ngày 22/4. "Mỹ và Iran vẫn tiếp tục trao đổi nhằm đạt được một thỏa thuận", người này nói.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei cùng ngày xác nhận hai bên vẫn tiếp tục trao đổi thông điệp qua trung gian Pakistan.
Truyền thông nhà nước Iran đưa tin một phái đoàn Pakistan "đang trên đường đến nước này để truyền tải một thông điệp từ phía Mỹ và lên kế hoạch cho vòng đàm phán thứ hai". Quân đội Pakistan sau đó thông báo tư lệnh lục quân Asim Munir và Bộ trưởng Nội vụ Mohsin Naqvi đã tới Tehran.
Trong khi đó, trang Axios dẫn lời hai quan chức Mỹ nói nước này và Iran đã có tiến triển trong các trao đổi hôm 14/4 và đang tiến gần hơn đến một khuôn khổ thỏa thuận hòa bình.
Trong khi đó, căng thẳng trên thực địa vẫn ở mức cao. Sau khi vòng đàm phán cuối tuần trước không có tiến triển, Tổng thống Trump đã lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran từ ngày 13/4 để gây áp lực buộc Iran chấp nhận các điều khoản của thỏa thuận chấm dứt xung đột.
Ông chủ Nhà Trắng hôm nay tiếp tục cảnh báo nếu xung đột tiếp diễn, Mỹ có thể "phá hủy mọi cây cầu, nhà máy điện của Iran trong vòng một giờ".
"Chúng tôi không muốn làm vậy... hãy chờ xem chuyện gì xảy ra tiếp theo", ông Trump nói với Fox Business.
Quân đội Iran cùng ngày tuyên bố động thái của Mỹ "gây mất an ninh cho các tàu thương mại và tàu chở dầu của Iran", được coi là "vi phạm lệnh ngừng bắn". Iran cảnh báo nếu hành động còn tiếp diễn, họ sẽ chặn hoạt động thương mại qua vịnh Ba Tư, biển Đỏ và vịnh Oman để đáp trả.
AFP hôm 20.4 dẫn cảnh báo của Cơ quan Khí tượng Nhật Bản (JMA) cho biết nguy cơ xảy ra một trận động đất mới, cực lớn, đang ở mức cao hơn so với bình thường ở khu vực miền bắc nước này.
Còn theo Đài NHK, xác suất xảy ra một trận "siêu động đất" đã gia tăng dọc theo hai rãnh biển sâu ở Thái Bình Dương. Cảnh báo mới nhất đã được kích hoạt tại 182 thành phố và thị trấn, kéo dài từ Hokkaido đến Chiba.
Cảnh báo trên được đưa ra chỉ vài giờ sau khi một trận động đất mạnh 7,7 độ Richter ập đến, làm rung chuyển các tòa nhà cao tầng tại Tokyo dù thành phố cách tâm chấn hàng trăm km.
JMA ghi nhận động đất xảy ra vào lúc 16 giờ 53 (giờ địa phương, tức 14 giờ 53 cùng ngày theo giờ Việt Nam) ở độ sâu 19 km thuộc vùng biển Thái Bình Dương ngoài khơi tỉnh Iwate, miền Bắc Nhật Bản.
Trận động đất ban đầu được ước tính ở mức 7,4 độ Richter, sau đó được điều chỉnh lên 7,5 độ Richter và tiếp tục nâng lên 7,7 độ Richter. Cảnh báo sóng thần lên đến 3 m cũng được đưa ra.
Chánh Văn phòng Nội các Minoru Kihara đã mở cuộc họp báo thông tin về động đất. Theo ông, hiện chưa thu được báo cáo về những trường hợp xảy ra thương tích nghiêm trọng hoặc thiệt hại lớn từ các địa phương.
Trong một cuộc họp báo khác, một quan chức Văn phòng Nội các cảnh báo dù vẫn chưa thể chắc chắn liệu sẽ có thêm một trận động đất lớn khác xảy ra hay không, chính phủ nước này đề nghị người dân chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa thiên tai, dựa trên nguyên tắc mỗi cá nhân phải tự chịu trách nhiệm bảo đảm an toàn cho chính mình.
Tính đến 18 giờ 45 chiều tối nay (giờ địa phương), giới hữu trách cho biết đã có 171.957 người dân tại các tỉnh Hokkaido, Aomori, Iwate, Miyagi và Fukushima được lệnh sơ tán.
Ngay sau khi xảy ra động đất 7,7 độ Richter, chính phủ nhanh chóng thành lập lực lượng đặc nhiệm trực thuộc trung tâm quản lý khủng hoảng của Văn phòng Thủ tướng để ứng phó tình hình.
Tại sự kiện ở Nhà Trắng ngày 18.4, Tổng thống Trump tuyên bố Iran sẽ không thể tống tiền Mỹ sau khi nước này tuyên bố mở cửa eo biển Hormuz và sau đó đảo ngược quyết định trong chưa đầy 24 giờ, theo tờ The Guardian.
"Chúng tôi đang nói chuyện với họ. Họ muốn đóng eo biển một lần nữa như họ đã làm trong nhiều năm nhưng họ không thể tống tiền chúng tôi. Mọi việc đang diễn ra rất tốt và chúng ta sẽ chờ xem. Chúng ta sẽ có một số thông tin vào cuối ngày hôm nay", ông Trump nói.
Trước đó một ngày, Tổng thống Trump có những bình luận lạc quan sau khi Iran tuyên bố mở cửa eo biển Hormuz. Tuy nhiên, chiều 18.4, quân đội Iran thông báo đóng lại eo biển nhằm đáp trả lệnh phong tỏa của Mỹ đối với cảng biển Iran. Quốc gia vùng Vịnh tuyên bố chỉ mở lại tuyến hàng hải huyết mạch này khi lệnh phong tỏa của Mỹ được dỡ bỏ.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Saeed Khatibzadeh cùng ngày tuyên bố Iran chưa sẵn sàng bước vào vòng đàm phán trực tiếp kế tiếp với Mỹ do Washington không chịu từ bỏ những đòi hỏi tối đa về các vấn đề then chốt, theo AP.
Trái với tuyên bố của Tổng thống Trump, ông Khatibzadeh nhấn mạnh rằng Iran sẽ không chuyển uranium được làm giàu sang Mỹ, khẳng định đó là vấn đề không thể đàm phán. Ông cũng kêu gọi Mỹ nên dỡ bỏ các lệnh cấm vận đối với Iran.
Ông Khatibzadeh cho biết chưa xác định thời gian vòng đàm phán kế tiếp với Mỹ. Cùng ngày, Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran ra tuyên bố cho biết Tehran đang xem xét những đề xuất mới của Washington gửi đến, theo AFP. Cơ quan này tuyên bố phái đoàn đàm phán Iran sẽ không nhượng bộ, lùi bước hay khoan dung một chút nào và sẽ bảo vệ lợi ích quốc gia bằng tất cả sức mạnh.
