Tôi sinh ra và lớn lên ở Lào Cai, gia đình nghèo. Tôi đang nỗ lực từng ngày để đỗ vào một trường đại học ngành báo chí ở Hà Nội, giấc mơ ấp ủ suốt ba năm qua. Nhân dịp sinh nhật 18 tuổi, tôi viết những dòng này, mong nhận được sự động viên để có thêm sức mạnh vượt qua thử thách. Tôi viết đi viết lại đoạn mở đầu ấy nhiều lần. Bởi mỗi chữ đều là một lát cắt của đời mình.
Hôm nay 14/4, tôi tròn 18 tuổi. Buổi sáng ở quê tôi vẫn như bao ngày: sương mù phủ kín những ngọn đồi, gió lùa qua mái tôn cũ kêu lạch cạch. Tôi dậy sớm nhóm bếp, nấu cơm cùng bà ngoại, không có bánh sinh nhật, không có quà, chỉ có bát cơm trắng và đĩa rau luộc hái từ vườn sau nhà. Tôi mồ côi mẹ từ năm ba tuổi. Mẹ mất vì bệnh hiểm nghèo. Người ta nói trẻ con không nhớ nhiều nhưng tôi nhớ cảm giác trống rỗng mỗi khi thấy bạn bè được mẹ đón về. Những buổi họp phụ huynh, tôi chỉ có ba. Có lần tôi hỏi: “Mẹ con đâu hả bà”. Bà quay mặt đi, lau nước mắt rồi bảo mẹ đã lên trời. Từ đó, mỗi khi nhìn lên bầu trời đêm, tôi hay tự hỏi mẹ có nhìn thấy mình không.
Ông ngoại mất khi tôi mới một tuổi. Bà ngoại một mình chịu đựng nỗi đau mất chồng, rồi sau đó mất con gái. Ba tôi trở thành trụ cột duy nhất. Ông làm nông, quanh năm gắn với ruộng lúa và nương ngô, mùa nắng hạn thì mất mùa, mùa mưa lại lo sạt lở; thu nhập bấp bênh, có tháng chỉ đủ tiền gạo và tiền điện. Chỗ tôi ở là nhà cấp bốn cũ kỹ, mùa mưa nước dột từng giọt xuống nền đất. Tôi phải đặt chậu hứng nước để khỏi ướt sách vở. Không có bàn học, tôi ngồi trên chiếc ghế thấp, kê vở lên mặt giường để viết. Đêm mùa đông ở Lào Cai lạnh buốt, tay tôi nứt nẻ, rớm máu vì rét. Tôi vẫn học vì biết chỉ có học mới giúp tôi thoát khỏi cái nghèo. Ba luôn nói: “Con phải học cho giỏi, sau này đỡ khổ như ba”.
Ông chọn cho tôi một trường tiểu học gần nhà để đỡ tốn tiền đi lại. Trường nhỏ, lớp học cũ, tường loang lổ, không có phòng máy tính, không có thư viện lớn, bữa trưa chỉ cơm trắng với chút thức ăn đơn giản. Thế nhưng tôi chưa từng than phiền vì biết ba đã phải đổ bao nhiêu mồ hôi mới có tiền mua cho tôi bộ đồng phục. Chiếc xe đạp tôi đi học là xe cũ, sơn đã bong tróc. Mỗi sáng, ba dắt xe ra cổng cho tôi. Có hôm trời mưa to, ba mặc áo mưa rách, đội nón lá đứng nhìn tôi đi cho đến khi khuất bóng. Hình ảnh ấy in sâu trong trí nhớ tôi. Lên cấp hai, tôi học trường xa hơn. Con đường đến trường nhiều dốc cao, mùa mưa bùn đất bám đầy bánh xe. Có lần tôi trượt ngã, vở rơi xuống bùn. Tôi nhặt lên, lau sơ rồi tiếp tục đi. Tôi sợ nghỉ học một buổi sẽ không theo kịp bài.
Tháng 9 năm 2024, cơn bão Yagi ập đến, trận lũ lụt lịch sử khiến cả vùng quê tôi chìm trong nước, ruộng vườn ngập trắng, nhà cửa đổ nát. Trong dòng nước cuồn cuộn ấy, ba tôi không trở về. Ngày nhận tin, tôi như sụp đổ, lao ra bờ sông, gào khóc gọi tên ba. Tôi không tin đó là sự thật. Người đàn ông luôn dậy sớm nấu cơm cho tôi trước khi ra đồng, người từng hứa sẽ dự lễ tốt nghiệp cấp ba của tôi đã rời đi mãi mãi. Đám tang ba diễn ra trong căn nhà lạnh lẽo. Bà ngoại ngồi lặng, đôi mắt đỏ hoe. Tôi ngồi bên quan tài, nắm chặt tay ba lần cuối. Bàn tay từng dắt tôi qua bao mùa mưa nắng giờ lạnh ngắt.
Từ đó, tôi sống cùng bà ngoại. Hai bà cháu nương tựa vào nhau. Bà đã già, lưng còng, sức khỏe yếu nhưng vẫn dậy từ tinh mơ nấu cơm, trồng rau, nuôi gà. Có hôm bà ho suốt đêm, tôi nằm nghe mà nước mắt lăn dài. Có những tháng, tiền trong nhà chỉ còn vài chục nghìn đồng, tôi phải tiết kiệm từng cuốn vở, từng cây bút, không dám xin thêm tiền mua sách tham khảo. Nhiều khi nhìn bạn bè có điện thoại mới, có quần áo đẹp, tôi cũng chạnh lòng. Rồi tôi tự nhủ mình còn được đi học đã là may mắn.
Đầu năm lớp 11, sau khi ba mất, tôi từng nghĩ đến việc nghỉ học để đi làm phụ bà. Bà nắm tay tôi nói: “Con mà bỏ học, ba con dưới suối vàng không yên lòng”, câu nói ấy khiến tôi bật khóc. Tôi quyết định tiếp tục học. Tôi học như thể mỗi trang sách là một nhịp thở của ba. Tôi ấp ủ ước mơ thi vào đại học ngành báo chí ở Hà Nội. Tôi muốn kể câu chuyện của những người như gia đình tôi, những người âm thầm chịu đựng mất mát sau thiên tai.
Sinh nhật 18 tuổi của tôi không có nến. Buổi tối, bà chỉ xoa đầu tôi và nói: “Cháu lớn rồi”, tôi quay mặt đi để bà không thấy mình khóc. Tôi nhớ ba, ước giá như ba còn sống, có lẽ ông sẽ mua cho tôi một chiếc bánh nhỏ và nói: “Con gái ba trưởng thành rồi”. Tôi cũng hiểu, dù không còn ba mẹ bên cạnh, mình vẫn phải sống tiếp. Tôi không muốn nghịch cảnh là cái cớ để mình gục ngã. Tôi muốn nó trở thành động lực. Nếu một ngày tôi đỗ đại học, sẽ mang theo câu chuyện của mình đến Hà Nội. Tôi sẽ học thật tốt, làm thêm để tự nuôi bản thân.
Tôi sẽ viết về lũ lụt, mất mát, nghị lực của những con người nhỏ bé. Tuổi 18 của tôi bắt đầu bằng nước mắt nhưng không kết thúc bằng tuyệt vọng. Tôi tin rằng, dù cuộc đời đã lấy đi của mình rất nhiều, nó vẫn để lại cho tôi một điều quý giá: cơ hội được mơ ước. Tôi không để giấc mơ ấy tắt đi.
Tôi 26 tuổi, chồng lớn hơn 3 tuổi. Chúng tôi kết hôn tròn một năm nhưng khoảng thời gian đó lại không hề êm đềm như tôi từng nghĩ trước khi cưới. Tôi và anh quen nhau cách đây 6 năm. Những ngày đầu, tôi thậm chí còn không có thiện cảm với anh. Vậy mà sau 3 năm, chúng tôi lại nảy sinh tình cảm. Khi quyết định đến với nhau, gia đình và bạn bè đều phản đối, tôi vẫn một mực lựa chọn anh vì tin vào tình cảm của mình.
Chúng tôi từng sống chung trước khi cưới, rồi đăng ký kết hôn và dự định tổ chức đám cưới sau đó. Tôi là con út, được cưng chiều từ nhỏ. Anh cũng vậy, là con trai út nên được mẹ và các chị bao bọc. Có lẽ chính điều đó đã khiến cuộc sống hôn nhân này không đơn giản như tôi tưởng. Từ khi về làm dâu, tôi dần nhận ra gia đình chồng can thiệp rất sâu vào cuộc sống của hai vợ chồng. Chuyện lớn chuyện nhỏ, từ việc ăn uống, chi tiêu đến cách tôi cư xử, đều có ý kiến từ mẹ chồng và các chị chồng. Điều khiến tôi buồn nhất là họ không nói thẳng với tôi mà thường xuyên nhắn tin riêng với chồng tôi để nhận xét, thậm chí là chê bai tôi.
Một lần, tôi vô tình đọc được tin nhắn giữa chồng và các chị. Họ thay nhau nói về tôi với những lời lẽ rất khó nghe, từ cách ăn mặc, nói chuyện cho đến việc tôi "không biết điều". Chồng tôi không có động thái gì bảo vệ hoặc bênh vực vợ. Đến khi mọi người trong gia đình gặp mặt, họ lại tỏ ra bình thường, thậm chí còn quan tâm tôi như không có chuyện gì. Tôi cảm thấy mình như người ngoài trong chính gia đình đó. Tôi đã nói chuyện với chồng, mong anh hiểu và đứng ra bảo vệ vợ, vậy mà anh chỉ im lặng. Anh không bênh tôi, cũng không phản bác gia đình. Anh chỉ nói "mọi người góp ý thôi, em đừng nghĩ nhiều". Chính sự im lặng đó khiến tôi tổn thương.
Có lần, khi chúng tôi bàn về việc tổ chức đám cưới cho trọn vẹn, chồng tôi chia sẻ với các chị. Tôi lại vô tình thấy được tin nhắn: "Khoan đã, suy nghĩ kỹ chưa". Tôi thực sự sốc. Tôi không hiểu vì sao họ có thể can thiệp sâu đến vậy vào cuộc sống của chúng tôi. Một năm hôn nhân trôi qua, tôi không còn cảm giác được bảo vệ hay che chở như trước. Tôi vẫn thương chồng vì anh vốn là người hiền lành, không xấu tính. Thế nhưng ở cương vị một người vợ, tôi cũng cần được chồng đứng về phía mình, nhất là khi đối diện với những áp lực từ gia đình chồng. Tôi tự hỏi, nếu mọi chuyện cứ tiếp diễn như thế này, liệu cuộc hôn nhân của tôi có thể đi được bao xa? Liệu tôi có đang cố gắng một mình trong mối quan hệ này không?
Bố mẹ tôi có hai người con. Tôi là con trai cả, đã lập gia đình và sống ở Đà Nẵng. Em gái tôi đang học đại học. Mẹ tôi mất cách đây 13 năm, sau đó bố đi bước nữa, hiện bố sống ở quê. Vợ thứ hai của bố có hai con riêng đang đi học và có thêm một con trai chung 6 tuổi. Tuy nhiên, hiện tại bố tôi và vợ hai không sống chung, mỗi người ở nhà riêng, bố thường xuyên qua lại giữa hai bên. Bố tôi hay phàn nàn rằng vợ hai không có trách nhiệm với gia đình bên chồng, không sống cùng hay chăm sóc bố. Trong khi đó, bà ấy thường xin tiền bố tôi để lo cho hai con riêng, còn chi phí cho con chung chủ yếu do bố tôi gánh. Tôi nghe cũng rất bức xúc và thương bố. Đáng lẽ tuổi già được nghỉ ngơi nhưng giờ lại đèo bòng thêm nhiều trách nhiệm.
Về tài sản, gia đình tôi có hai mảnh đất, đều được tạo lập từ thời mẹ tôi còn sống. Hiện tại bố đã 63 tuổi và đang sống trên một trong hai mảnh đất đó (trước đây là nhà của cả gia đình). Điều tôi lo lắng là: Thứ nhất, sau này khi bố lớn tuổi, nếu vợ hai không chăm sóc thì sẽ thế nào? Thứ hai, có khả năng xảy ra tranh chấp tài sản không, đặc biệt liên quan đến vợ hai và các con? Thứ ba, trong trường hợp vợ hai đưa con chung về sống cùng bố, anh em tôi nên xử lý ra sao? Nếu thế không khác gì sau này bố qua đời, chúng tôi không còn nhà để về. Tôi rất mong nhận được ý kiến tư vấn từ mọi người, đặc biệt là về hướng xử lý hợp lý để tránh mâu thuẫn và rủi ro sau này. Xin cảm ơn mọi người.
Tôi và chồng cưới nhau được bốn năm, đi lên gần như từ con số không. Ngày mới cưới, hai vợ chồng thuê một phòng trọ nhỏ, đồ đạc chỉ vài thứ cơ bản. Cả hai đều đi làm văn phòng, lương không quá cao nhưng cố gắng tiết kiệm từng chút. Sau vài năm tích góp, cộng thêm vay mượn hai bên, vợ chồng tôi xây được căn nhà ba tầng nhỏ để ổn định cuộc sống. Trong suốt quá trình đó, tôi luôn cố gắng làm việc, chăm lo gia đình và cùng chồng tính toán chi tiêu. Nhiều khi áp lực tiền bạc, công việc khiến hai vợ chồng cũng khục khặc nhưng rồi lại cùng nhau vượt qua.
Tuy vậy, điều khiến tôi chạnh lòng là mẹ chồng chưa bao giờ công nhận sự cố gắng của tôi. Trong mắt bà, tất cả đều là công của con trai bà. Bà thường nói với họ hàng, làng xóm rằng một mình chồng tôi xây được nhà ba tầng. Có lần mẹ chồng còn nói thẳng với mẹ đẻ tôi rằng chồng tôi chăm con, nấu cơm, dọn dẹp, làm việc nhà, nộp hết lương cho vợ mà vợ chồng vẫn suốt ngày khục khặc. Mẹ tôi nghe vậy chỉ nhẹ nhàng đáp lại rằng "bây giờ hai vợ chồng nó đều đi làm, không giống thời trước tôi với bà ở nhà lo nội trợ, các ông ấy đi làm kiếm tiền. Đàn ông biết chia sẻ việc nhà với vợ là điều bình thường".
Năm 2024, tôi sinh con thứ hai. Thai kỳ lần này nguy cơ cao, dọa sinh non, bác sĩ dặn hạn chế làm việc nặng và cần nghỉ ngơi nhiều. Vì vậy, phần lớn việc chăm con, nấu cơm, dọn dẹp trong nhà, chồng tôi phải san sẻ. Với tôi, đó là trách nhiệm tự nhiên của người chồng khi vợ đang mang thai và sức khỏe yếu.
Bình thường, tôi vẫn đi làm, vẫn cố gắng chăm lo gia đình trong khả năng của mình. Tôi không cần được khen ngợi nhiều, chỉ mong sự cố gắng của mình được nhìn nhận nhưng mẹ chồng cứ ra ngoài nói như vậy. Dần dần mọi người nhìn tôi với ánh mắt khác, có người còn trêu tôi là sướng, có chồng lo hết. Nhiều lúc tôi thấy vừa buồn vừa bực nhưng chả lẽ lại đôi co với bà. Có ai rơi vào tình cảnh như tôi không? Mọi người xử lý thế nào vậy?
