“Ngay sau tuyên bố phong tỏa trên biển của Tổng thống Mỹ Donald Trump, toàn bộ hoạt động lưu thông qua eo biển đã ngừng lại”, hãng giám sát hàng hải Lloyd’s List, có trụ sở chính tại London, ghi nhận thực trạng trên eo biển Hormuz vào ngày 12-13/4.
Hãng cho biết số lượng tàu chở dầu đi qua eo biển hôm 11/4 tăng nhẹ so với những ngày trước, sau khi Mỹ – Iran đồng ý ngừng bắn hai tuần và tiến hành đàm phán trực tiếp tại Islamabad, Pakistan. Lloyd’s List lý giải rằng một số công ty vận tải biển đã tìm cách đón đầu rủi ro, tận dụng lệnh ngừng bắn tạm thời để đưa tàu rời khỏi Trung Đông.
Reuters ghi nhận dữ liệu vận tải cho thấy ít nhất ba tàu chở dầu siêu lớn (VLCC) đã đi qua eo biển Hormuz hôm 12/4, được cho là những tàu VLCC đầu tiên rời khỏi vịnh Ba Tư kể từ khi Mỹ – Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn vào tuần trước.
Hoạt động này giảm mạnh sau khi Mỹ – Iran kết thúc đàm phán mà không đạt được thỏa thuận và ông Trump thông báo về lệnh phong tỏa eo biển Hormuz, có hiệu lực từ 10h hôm nay (21h giờ Hà Nội).
Dữ liệu cho thấy tàu VLCC Agios Fanourios I treo cờ Malta, đã tìm cách đi qua eo biển để vào vùng Vịnh nhận dầu của Iraq, nhưng phải quay đầu và hiện neo gần vịnh Oman. Reuters nhận định “các tàu chở dầu đang né eo biển Hormuz trước thềm lệnh phong tỏa của Mỹ”.
Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo sẽ bắt đầu chặn tàu của tất cả quốc gia ra vào khu vực bờ biển tại Iran, trong đó có mọi cảng của Iran ở vịnh Ba Tư và vịnh Oman, nhưng “không cản trở tự do hàng hải” đối với những tàu đến và đi từ các cảng ngoài Iran.
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng, chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Ngay sau khi Mỹ – Israel phát động chiến dịch tấn công Iran vào ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn và mở cửa lại eo biển, IRGC ngày 9/4 công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại tuyến hàng hải. Tuy nhiên, quan chức Mỹ cho rằng tuyến di chuyển này bị hạn chế đáng kể, chủ yếu do Iran rải thủy lôi một cách thiếu hệ thống.
Hồi tháng 2 năm nay, Tòa án tối cao Mỹ đã ra phán quyết bác bỏ các mức thuế quan do Tổng thống Donald Trump áp đặt, cho rằng ông đã vượt quá thẩm quyền hiến định khi sử dụng Đạo luật Quyền hạn kinh tế khẩn cấp quốc tế (IEEPA) năm 1977.
Theo tờ New York Times ngày 20-4, hai tháng sau phán quyết, chính quyền của ông Trump đã bắt đầu triển khai một hệ thống mới có tên CAPE để hoàn trả cho các doanh nghiệp bị ảnh hưởng số tiền hơn 166 tỉ USD thu từ việc áp thuế quan, bao gồm tiền gốc cùng với lãi.
Tính đến tháng 3, có hơn 330.000 nhà nhập khẩu đã nộp thuế IEEPA cho hơn 53 triệu lô làng, do đó chính phủ Mỹ ước tính đã thu hơn 166 tỉ USD. Số tiền này tiếp tục phát sinh khoảng 650 triệu USD tiền lãi mỗi tháng, tương đương khoảng 22 triệu USD mỗi ngày.
Chính quyền Trump đã tìm cách trì hoãn việc hoàn tiền sau phán quyết của Tòa án tối cao, song Tòa Thương mại quốc tế vào tháng 3 đã yêu cầu Mỹ phải tiến hành hoàn trả.
Lệnh của Tòa Thương mại quốc tế buộc các cơ quan hải quan Mỹ phải nhanh chóng xây dựng hệ thống CAPE hoàn toàn mới nhằm xử lý số lượng lớn đơn yêu cầu hoàn tiền, trong đó phải tách biệt giữa khoản thuế hợp pháp với bất hợp pháp trên cùng một lô hàng.
Ban đầu hệ thống thậm chí còn chưa có cách chuyển tiền trực tiếp vào tài khoản ngân hàng của các doanh nghiệp, và hiện chỉ có thể xử lý khoảng 63% số giao dịch nhập khẩu chịu thuế IEEPA.
Kể từ sáng 20-4, các công ty có thể bắt đầu nộp hồ sơ để yêu cầu hoàn tiền. Theo hướng dẫn, sẽ mất từ 60 đến 90 ngày để hoàn tiền sau khi hồ sơ được chấp nhận.
Các chuyên gia cho rằng quy trình này là rất mới và phức tạp, đồng thời dự đoán có thể xảy ra lỗi kỹ thuật hoặc sai sót.
Hơn 3.000 doanh nghiệp đã kiện chính quyền ông Trump để đòi hoàn tiền. Dù muộn, song đối với một số doanh nghiệp Mỹ, khoản hoàn trả này vẫn được xem là một nguồn tài chính quan trọng.
Chính sách thuế quan của ông Trump đã trở thành gánh nặng cho các công ty phụ thuộc vào hàng nhập khẩu. Nhiều doanh nghiệp đã buộc phải lựa chọn giữa tự chịu chi phí, cắt giảm một số khoản, hoặc chuyển chi phí tăng thêm sang người tiêu dùng.
Tuy nhiên nhiều doanh nghiệp vẫn còn băn khăn về quy trình hoàn tiền, do ông Trump từng lên tiếng phản đối, đồng thời chưa rõ chính quyền có tiếp tục ra tòa để nỗ lực ngăn chặn việc hoàn trả hay không.
Cùng với đó, nhiều doanh nghiệp sẽ phải chuẩn bị cho một loạt biện pháp thuế quan mới từ chính quyền Trump. Để áp đặt các mức thuế quan thay thế, chính quyền Trump đã mở các cuộc điều tra về hoạt động thương mại của hàng chục quốc gia khác theo Đạo luật Thương mại năm 1974.
Các cuộc điều tra đó dự kiến sẽ dẫn đến các mức thuế quan có quy mô tương tự như những mức thuế mà Tòa án Tối cao đã vô hiệu hóa.
Reuters hôm qua (17.4) đưa tin Thủ tướng Ukraine Yulia Svyrydenko đã rời khỏi Mỹ vào ngày 16.4 với tâm trạng phấn chấn sau những cuộc hội đàm tích cực với quan chức cấp cao của Mỹ, trong đó có Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent. "Tôi nghĩ Bộ trưởng Bessent đứng về phía Ukraine và ủng hộ Ukraine", bà Svyrydenko nói khi trả lời phỏng vấn với Reuters trong chuyến thăm Mỹ vừa qua để tham dự hội nghị của Quỹ Tiền tệ quốc tế và Ngân hàng Thế giới.
Bà Svyrydenko khẳng định mối quan hệ giữa Ukraine và Mỹ đã được củng cố trong năm qua thông qua hợp tác về Quỹ Đầu tư tái thiết Mỹ - Ukraine (URIF). Quỹ này đã phê duyệt dự án đầu tiên vào tháng trước và dự kiến sẽ phê duyệt dự án thứ hai vào mùa hè này. Thủ tướng Ukraine cho biết thêm bà hy vọng URIF có thể được mở rộng để phê duyệt thêm nhiều dự án, so với mục tiêu ban đầu cho năm nay là 3 dự án.
Bà Svyrydenko cũng đã gặp các thượng nghị sĩ thuộc lưỡng đảng của Mỹ tại Washington D.C vào ngày 16.4. Cuộc gặp, do các thượng nghị sĩ Jeanne Shaheen, Dick Durbin và Roger Wicker chủ trì, tập trung vào việc duy trì viện trợ quân sự của Mỹ và các đồng minh, cũng như nỗ lực mới hướng tới các cuộc đàm phán hòa bình, theo thông cáo báo chí từ Ủy ban Đối ngoại Thượng viện Mỹ.
Các quan chức Mỹ và Ukraine đã gặp nhau tại bang Florida trong tháng trước để đàm phán về việc chấm dứt cuộc xung đột Nga - Ukraine, nhưng triển vọng đạt được thỏa thuận đã suy giảm. Ukraine khẳng định họ cần các đảm bảo an ninh trước khi đồng ý với bất kỳ thỏa thuận hòa bình nào.
Thủ tướng Svyrydenko cho biết thêm Kyiv hy vọng kết quả bầu cử quốc hội Hungary ngày 12.4 sẽ giúp mở khóa cho gói cấm vận thứ 20 của Liên minh Châu Âu (EU) đối với Nga, cũng như khoản vay 90 tỉ euro của EU dành cho Ukraine. Kết quả bầu cử quốc hội Hungary cho thấy đảng Tisza của ông Peter Magyar đánh bại đảng Fidesz của đương kim Thủ tướng Viktor Orban. Quốc hội mới của Hungary sẽ họp vào đầu tháng 5 để bầu ông Magyar làm thủ tướng, theo AFP.
Trong tháng trước, Thủ tướng Orban đã phủ quyết gói vay 90 tỉ euro nói trên, viện dẫn mâu thuẫn với Kyiv liên quan đường ống dẫn dầu Druzhba. Hungary và Slovakia cáo buộc Ukraine trì hoãn việc sửa chữa Druzhba, đường ống cung cấp dầu thô từ Nga cho các nhà máy lọc dầu của hai nước này thông qua Ukraine. Kyiv lập luận đường ống Druzhba bị hư hại do cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Nga vào ngày 27.1, và việc sửa chữa cần thêm thời gian.
Ngoại trưởng Slovakia Juraj Blanar hôm 16.4 khẳng định Slovakia sẽ không chặn khoản vay 90 tỉ euro dù có tranh chấp về đường ống Druzhba. Tuy nhiên, ông Blanar tuyên bố Slovakia sẵn sàng ngăn chặn gói cấm vận mới nhất của EU đối với Nga cho đến khi đường ống Druzhba hoạt động trở lại. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky hôm 14.4 nói rằng đường ống Druzhba sẽ hoạt động trở lại vào cuối tháng này.
Cũng trong ngày 16.4, Ủy viên phụ trách kinh tế EU Valdis Dombrovskis nói rằng "kết quả bầu cử ở Hungary cho phép chúng tôi giải ngân gói hỗ trợ 90 tỉ euro cho Ukraine trong năm nay và năm tới". Ngoài ra, Ủy viên phụ trách mở rộng EU Marta Kos cho hay EU sẽ giải ngân từ 2,5-2,7 tỉ euro cho Kyiv sau khi quốc hội Ukraine hoàn thành những cải cách cần thiết trong tuần trước. Bà Kos cho biết thêm khoản giải ngân này sẽ đến từ quỹ hỗ trợ Ukraine của EU, tách biệt với khoản vay 90 tỉ euro, theo Reuters.
