Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, các em có thể tiếp cận hàng nghìn đề thi thử, video bài giảng, khóa học trực tuyến và cả lộ trình ôn tập sẵn. Tuy nhiên, chính sự phong phú ấy lại đặt ra câu hỏi lớn: đây là cơ hội mở hay một “ma trận” khiến người học dễ lạc lối?
Điểm tích cực rõ nhất là khả năng tiếp cận được mở rộng mạnh mẽ. Trước đây, tài liệu ôn thi chất lượng chủ yếu tập trung ở đô thị và các trung tâm lớn; nay, nhờ internet, học sinh (HS) ở vùng sâu, vùng xa cũng có thể học cùng bài giảng, làm cùng đề thi như ở thành phố. Điều này góp phần thu hẹp khoảng cách vùng miền, ít nhất về cơ hội tiếp cận tri thức – một bước tiến đáng kể về công bằng giáo dục.
Bên cạnh đó, sự phong phú của học liệu cho phép cá nhân hóa việc học. HS có thể chọn nội dung phù hợp với trình độ và mục tiêu: người yếu học lại từ nền tảng, người khá giỏi tiếp cận chuyên đề nâng cao. Đây là điều lớp học truyền thống khó đáp ứng trọn vẹn.
Ngoài ra, tài liệu miễn phí mở “cửa vào” cho HS khó khăn, trong khi tài liệu có phí – nếu được xây dựng bài bản – mang lại giá trị gia tăng như hệ thống hóa kiến thức, phân tích lỗi sai, theo dõi tiến bộ. Sự song song này, về lý thuyết, tạo nên một hệ sinh thái học tập đa lựa chọn và linh hoạt hơn.
Tuy nhiên, chính sự phong phú ấy lại tạo ra nghịch lý: càng nhiều tài liệu, HS càng dễ mất phương hướng. Thứ nhất, nhiều em rơi vào tình trạng “sưu tầm” hơn là học. Một HS ôn thi đánh giá năng lực của ĐH Quốc gia TP.HCM vừa qua, chia sẻ: “Em bị loạn giữa quá nhiều tài liệu, mỗi nơi một kiểu, không biết tin nguồn nào”.
Thứ hai, không ít HS tải hàng chục bộ đề, đăng ký nhiều khóa học nhưng không theo được lộ trình nào đến cùng. Việc học dàn trải, thiếu trọng tâm khiến hiệu quả giảm, học liệu từ công cụ hỗ trợ trở thành “nhiễu thông tin”.
Thứ ba, chất lượng tài liệu không đồng đều. Nhiều tài liệu miễn phí chưa được kiểm chứng, có thể sai lệch; trong khi tài liệu có phí không phải lúc nào cũng tương xứng. Thị trường thiếu chuẩn mực khiến “vàng thau lẫn lộn”.
Thứ tư, nguy cơ lệch hướng học tập ngày càng rõ. Khi học liệu ôn thi phát triển mạnh, việc học dễ bị thu hẹp thành luyện dạng, học mẹo, thay vì hiểu bản chất. Điều này đi ngược xu hướng đánh giá năng lực.
Thứ năm, yếu tố thương mại hóa tạo áp lực mới. Quảng cáo bị thổi phồng, nhiều gia đình bỏ ra chi phí lớn với kỳ vọng “mua” lợi thế, từ đó hình thành một dạng bất bình đẳng mới.
Trong “ma trận” học liệu, HS không thể tiếp tục học theo kiểu bị dẫn dắt mà cần chuyển sang học có chiến lược.
Cần nhớ không phải càng nhiều tài liệu càng tốt; một nguồn phù hợp, được học sâu, làm đi làm lại và phân tích lỗi sai kỹ lưỡng thường hiệu quả hơn việc “lướt” qua nhiều nguồn. HS cần biết chọn lọc để đánh giá độ tin cậy, so sánh và tự kiểm chứng tài liệu – đây là năng lực thiết yếu trong thời đại số. Ngoài ra, phải giữ mục tiêu học để hiểu; khi nền tảng vững, kết quả thi sẽ là hệ quả tự nhiên.
Trong bối cảnh học liệu tràn ngập, giáo viên cần giữ vững vai trò định hướng. Không chỉ dạy kiến thức, thầy cô cần giúp HS xác định học gì, học từ đâu và học như thế nào; đồng thời giới thiệu nguồn tin cậy, cảnh báo “bẫy” học liệu.
Nhà trường nên xây dựng “ngân hàng học liệu” riêng, được kiểm duyệt để làm chuẩn tham chiếu. Cùng với đó là tổ chức ôn tập bài bản: thi thử, tư vấn học tập, hướng dẫn kỹ năng làm bài. Khi nhà trường làm tốt, sự phụ thuộc vào thị trường bên ngoài sẽ giảm.
Ở cấp quản lý, cần một trục định hướng rõ ràng. Trước hết, Bộ GD-ĐT giao một đơn vị thuộc bộ chuyên trách xây dựng nền tảng học liệu quốc gia, cung cấp tài liệu chuẩn với chi phí thấp, đảm bảo công bằng tiếp cận.
Quan trọng hơn là đổi mới đề thi theo hướng đánh giá năng lực thực chất, hạn chế học tủ, học mẹo, học máy móc, không hiểu bản chất. Đồng thời, cần cơ chế kiểm soát chất lượng học liệu, đặc biệt với sản phẩm có phí, nhằm minh bạch thông tin, bảo vệ người học và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Hiện tượng “bùng nổ học liệu ôn thi” không chỉ có ở VN. Tại Mỹ, các kỳ thi như SAT, ACT đã tạo ra cả một ngành luyện thi; ở Hàn Quốc với CSAT hay Trung Quốc với Gaokao cũng tương tự. Điểm chung là ở đâu thi cử cạnh tranh cao, ở đó học liệu phát triển mạnh.
Tuy nhiên, điều đáng tham khảo là cách ứng xử. Các quốc gia nói trên không hạn chế học liệu mà tập trung định hướng. Tại Mỹ, College Board cung cấp tài liệu chính thức miễn phí, kết hợp với Khan Academy tạo một “chuẩn tham chiếu” rõ ràng. Nhờ đó, HS có điểm tựa đáng tin cậy, không bị lệ thuộc hoàn toàn vào nguồn bên ngoài; đồng thời, đề thi được thiết kế theo hướng khó “luyện tủ”, buộc HS phải hiểu và vận dụng. Khi cách thi thay đổi, thị trường học liệu cũng phải điều chỉnh theo.
Ở Hàn Quốc và Trung Quốc, nhà nước còn can thiệp để kiểm soát thương mại hóa, giảm áp lực và bất bình đẳng. Dù còn tranh luận, điều này cho thấy: không thể buông lỏng hoàn toàn, mà cần sự dẫn dắt để học liệu phục vụ đúng mục tiêu giáo dục.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không thể ngăn chặn sự bùng nổ học liệu, nhưng hoàn toàn có thể biến nó thành một hệ sinh thái lành mạnh. Vấn đề không phải là có bao nhiêu tài liệu, mà là có một “trục định hướng” đủ mạnh hay không.
Khi cơ quan quản lý giáo dục dẫn dắt, nhà trường tổ chức, giáo viên định hướng và HS chủ động, thì sự bùng nổ học liệu sẽ không còn là áp lực mà trở thành nguồn lực quý giá cho một nền giáo dục hiện đại.
Trước mắt, một số tỉnh, thành phố lớn có thể xây dựng hệ sinh thái ôn thi cho riêng địa phương mình, từ đó, sẽ phổ biến kinh nghiệm cho nhiều địa phương khác.
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam ngày 16/4 cho biết đây là giải thưởng uy tín từ Quỹ Alexander von Humboldt, nhằm tôn vinh những nhà khoa học ngoài nước Đức, có thành tựu nghiên cứu xuất sắc.
Giải được trao tối đa cho 100 người mỗi năm ở nhiều lĩnh vực. Người đạt giải được tài trợ 80.000 euro (gần 2,5 tỷ đồng) để đến Đức hợp tác nghiên cứu với các đối tác khoa học hàng đầu.
Theo thông báo của Quỹ Alexander von Humboldt, GS Phùng Hồ Hải, được trao giải trên cơ sở đề cử của GS Christopher Deninger, nhà toán học ở Đại học Münster, Đức.
Trước đó, Việt Nam có hai nhà khoa học trong nước nhận giải của quỹ này là GS Nguyễn Thế Hoàng ở Bệnh viện 108 và GS Nguyễn Xuân Hùng, Đại học Công nghệ TP HCM.
GS Phùng Hồ Hải, 56 tuổi, là chuyên gia trong lĩnh vực đại số và hình học đại số. Ông tốt nghiệp Đại học Tổng hợp Lomonosov (Nga), bảo vệ tiến sĩ tại Đại học Munich (Đức) và tiến sĩ khoa học tại Đại học Duisburg-Essen (Đức).
Trong quá trình nghiên cứu, ông Hải tập trung vào các lĩnh vực như nhóm lượng tử, đại số Hopf và lý thuyết phạm trù, với nhiều công trình được công bố trên các tạp chí toán học quốc tế. Năm 2006, ông từng được trao Giải thưởng Von Kaven của Quỹ Nghiên cứu khoa học Đức (DFG).
Ngoài ra, ông tích cực tham gia đào tạo, phát triển đội ngũ toán học trẻ và thúc đẩy hợp tác khoa học quốc tế. Ông từng làm việc, giảng dạy tại nhiều cơ sở nghiên cứu uy tín ở Đức và các nước, trước khi trở về Việt Nam.
Năm 2012, ông được đặc cách công nhận chức danh giáo sư, là người Việt Nam đầu tiên được bầu làm Thành viên trẻ của Viện Hàn lâm khoa học thế giới (TWAS).
Ông giữ chức Viện trưởng Viện Toán học, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam giai đoạn 2017-2022, kiêm Tổng Thư ký Hội Toán học Việt Nam.
Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhìn nhận việc GS Phùng Hồ Hải được trao Giải thưởng Nghiên cứu Humboldt khẳng định vị thế ngày càng được nâng cao của khoa học cơ bản Việt Nam trên trường quốc tế, mở ra những cơ hội hợp tác nghiên cứu sâu rộng hơn giữa Việt Nam và Đức.
Quỹ Alexander von Humboldt được thành lập năm 1860, mang tên nhà thám hiểm và nhà khoa học lỗi lạc người Đức. Đây là tổ chức phi lợi nhuận nổi tiếng của Đức, chuyên thúc đẩy hợp tác khoa học quốc tế và trao đổi kiến thức.
Từ hôm nay (18.4), ĐH Quốc gia TP.HCM mở cổng đăng ký dự thi đánh giá năng lực đợt 2 năm 2026, kéo dài đến hết ngày 25.4.
Ngay thời điểm này, Báo Thanh Niên nhận được phản ánh của một số phụ huynh liên quan đến địa điểm thi. Gửi thông tin đến tòa soạn báo, một bạn đọc viết: "Đề nghị ở đợt thi thứ 2, ĐH Quốc gia TP.HCM sắp xếp cho học sinh được thi gần với trường họ học. Đợt 1 con tôi học ở phường Xuân Hòa nhưng thi tận quận Gò Vấp cũ. Như vậy bất tiện cho học sinh vì phải thức sớm đi sớm và khi về lại kẹt xe vì lượng xe đổ ra đi quãng đường dài rất nhiều. Chưa kể, phụ huynh phải mất 1 buổi để đi tìm trường, tìm đường đi cho thuận tiện".
Trước ý kiến này, tiến sĩ Nguyễn Quốc Chính, Giám đốc Trung tâm Khảo thí và Đánh giá chất lượng đào tạo (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho biết đợt 1 kỳ thi đánh giá năng lực có 57 cụm thi, 119 điểm thi với hơn 4.300 phòng thi. Địa điểm thi trải dài từ các tỉnh miền Bắc Trung bộ đến ĐBSCL tạo điều kiện thuận lợi cho thí sinh tham dự tại 15 tỉnh/thành phố gồm: TP.HCM, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Đồng Nai, Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long, An Giang, Cần Thơ và Cà Mau.
"Theo nguyên tắc sắp xếp phòng thi của ĐH Quốc gia TP.HCM, thí sinh luôn là ưu tiên số 1. Theo đó, thí sinh được bố trí dự thi gần nhà, trường học nhất có thể và khoảng 99% thí sinh dự thi được đảm bảo nguyên tắc này. Tuy nhiên, trong một số trường hợp ngoài điều kiện cho phép, thí sinh có thể phải dự thi tại điểm thi xa hơn", tiến sĩ Chính nói.
Cũng theo tiến sĩ Chính, thực tế các năm trước, số lượng thí sinh dự thi đợt 2 chỉ bằng khoảng 50-60% so với đợt 1 nên việc bố trí phòng thi cho thí sinh đơn giản hơn. Tuy nhiên, một số địa phương sẽ không có điểm thi giống như ở đợt 1.
Để đăng ký dự thi đợt 2 kỳ thi đánh giá năng lực do ĐH Quốc gia TP.HCM tổ chức, thí sinh thực hiện đăng ký trực tuyến tại trang thông tin điện tử của kỳ thi theo các bước sau:
Ngoài hình thức đăng ký bằng thẻ căn cước/CCCD, thí sinh có thể lựa chọn đăng ký bằng tài khoản Google. Thí sinh truy cập trang thông tin điện tử của kỳ thi, nhấn đăng ký ngay và chọn "G-Đăng ký bằng tài khoản google", sau đó nhập các thông tin cần thiết để hoàn tất việc đăng ký.
ĐH Quốc gia TP.HCM dự kiến tổ chức đợt 2 kỳ thi đánh giá năng lực vào ngày 24.5 tại 9 tỉnh, thành phố gồm: TP.HCM, Huế, Gia Lai, Khánh Hòa, Đắk Lắk, Lâm Đồng, Đồng Nai, Đồng Tháp và An Giang. Thí sinh đã dự thi đợt 1 vẫn có thể đăng ký dự thi đợt 2 và sử dụng điểm thi đợt cao nhất để xét tuyển vào nhiều trường.
Ngày 21/4, chị Hồng Thanh, phụ huynh lớp 5, trường Tiểu học Phan Chu Trinh, phường Phú Thạnh, cho biết phát hiện thư trên cách đây 10 ngày.
Cụ thể, nhóm này cô lập con chị, sau đó chuyền tay nhau nhiều tờ giấy, mỗi em viết một câu với nội dung xúc phạm, thóa mạ. Để không bị phát hiện, mỗi câu kèm một mã số thay cho tên người viết. Từ khi đọc thư, con chị Thanh xấu hổ, sợ bạn bè biết nên muốn nghỉ học, dù được gia đình động viên nhiều lần.
"Đây là bạo lực tinh thần, không thể tin học sinh lớp 5 có thể dùng từ ngữ như vậy", chị Thanh nói.
Người mẹ sau đó đề nghị trường xác minh, có biện pháp kỷ luật phù hợp và chuyển lớp cho con. Đồng thời, chị muốn các em vi phạm xin lỗi con trước mặt ban giám hiệu và những phụ huynh liên quan để răn đe.
Trả lời VnExpress, bà Lương Thị Thanh Lý, Hiệu trưởng trường Tiểu học Phan Chu Trinh, phường Phú Thạnh, xác nhận sự việc diễn ra ở lớp 5/4. Trong 9 học sinh liên quan, 4 em trực tiếp viết thư nói xấu bạn, số khác chép lại hoặc đọc rồi xé.
"Tôi cũng giật mình trước những từ ngữ dung tục, xúc phạm trong thư vì đây là một nhóm từng chơi chung với nhau, đều có học lực tốt", bà Lý nói.
Bà cho hay khi hỏi, các em chia sẻ không hiểu hết ý nghĩa những câu chữ đã viết mà học trên mạng xã hội. Nữ hiệu trưởng nhìn nhận học trò đã vi phạm nội quy khi xúc phạm bạn, chép lại lời nói bậy, nên sẽ bị xếp loại đạo đức không tốt trong tháng 4.
Nhà trường đã yêu cầu các em viết tường trình và xin lỗi bạn trước lớp lẫn gặp riêng. Về đề nghị của chị Thanh, hiệu trưởng cho rằng vượt quá thẩm quyền và quy định về xử lý vi phạm của nhà trường.
"Các phụ huynh khác cũng không đồng ý với yêu cầu của chị Thanh, cho rằng việc xin lỗi nhiều lần đẩy các em vào trạng thái xấu hổ, mặc cảm", bà Lý nói.
Thông tư 19 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về khen thưởng và kỷ luật học sinh ở bậc tiểu học quy định những em vi phạm nội quy sẽ bị nhắc nhở hoặc yêu cầu xin lỗi.
