Giới chức Mỹ hồi đầu tháng 4 thông báo giải cứu thành công một đại tá là phi công buồng sau trên tiêm kích F-15E bị bắn hạ ở miền nam Iran. Đại tá này sau khi nhảy dù đã phải lẩn trốn lực lượng Iran trong khoảng hai ngày trước khi được Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) phát hiện vị trí ẩn nấp ở một khe núi.
Giám đốc CIA John Ratcliffe cho biết phi công trên “vô hình với kẻ thù, nhưng với CIA thì không”. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố lực lượng nước này có thể nhìn thấy “thứ gì đó chuyển động” trên sườn núi vào ban đêm ở khoảng cách xa tới gần 65 km.
Giới chức Mỹ không tiết lộ đã sử dụng công nghệ gì. Dù vậy, báo New York Post dẫn hai nguồn tin giấu tên cho biết CIA đã dùng một hệ thống bí mật được gọi là Ghost Murmur (Tiếng thì thầm của Bóng ma), do hãng Lockheed Martin phát triển, để tìm kiếm phi công. Công cụ này có khả năng phát hiện tín hiệu điện từ được phát ra từ nhịp tim con người ở khoảng cách rất xa.
Tổng thống Trump sau đó xác nhận với New York Post rằng Ghost Murmur đã đóng vai trò “rất quan trọng” trong chiến dịch tìm kiếm phi công F-15 bị mắc kẹt ở Iran. Ông tuyên bố đây là công cụ chưa từng được biết đến trước đó.
“Mọi người đều ngạc nhiên”, Tổng thống Mỹ cho hay. “Chúng tôi có rất nhiều thứ mà chưa ai nghe đến bao giờ, cũng như các thiết bị mà chưa ai từng nghĩ tới”. Dù vậy, ông không xác nhận phương thức hoạt động của Ghost Murmur.
Haley Fuller, cựu đại úy thủy quân lục chiến Mỹ và hiện là bình luận viên trên trang Military.com, trong bài phân tích ngày 21/4 cho rằng Ghost Murmur có thể là “bước nhảy vọt lớn” trong công nghệ cảm biến.
Theo Fuller, tim người khi đập tạo ra xung điện, từ đó sản sinh ra từ trường. Giới khoa học đo từ trường này bằng kỹ thuật gọi là từ tâm đồ, vốn được sử dụng làm công cụ nghiên cứu và y học trong hàng thập kỷ qua.
Dù vậy, tín hiệu từ mà tim người sinh ra rất yếu. Ngay cả trên bề mặt cơ thể, tín hiệu này cũng yếu hơn hàng triệu lần so với từ trường Trái Đất, nên rất khó đo được trong điều kiện bình thường.
“Trên thực tế, các nhà khoa học chỉ đo được tín hiệu đó ở khoảng cách rất ngắn, thường là cách ngực trong vòng khoảng 10 cm, và chỉ cần tăng một chút cũng khiến tín hiệu nhanh chóng mờ đi và lẫn vào nhiễu nền”, Fuller cho hay.
Patrick Maletinsky, chủ nhiệm khoa vật lý tại Đại học Basel ở Thụy Sĩ, cũng cho biết các công nghệ đã được công khai chỉ có thể phát hiện nhịp tim ở khoảng cách rất ngắn, không quá vài cm. “Hạn chế chính là từ trường của tim sẽ suy yếu rất nhanh theo khoảng cách”, ông nói.
Trong trường hợp mục tiêu ở cách hàng chục km, cường độ tín hiệu sẽ yếu hơn từ hàng tỷ đến hàng tỷ tỷ lần so với độ nhạy của cả những từ kế hiện đại nhất, trong đó có cảm biến lượng tử, theo Maletinsky.
“Nếu một hệ thống như vậy thật sự tồn tại, đây sẽ là bước đột phá vượt xa mọi thứ đã được ghi nhận trong các tài liệu khoa học”, ông nhận định.
Fuller cho biết các hệ thống từ tâm đồ truyền thống sử dụng những thiết bị giao thoa lượng tử siêu dẫn (SQUID), đòi hỏi phải làm lạnh ở nhiệt độ rất thấp và vận hành trong môi trường được che chắn để lọc bỏ nhiễu nền.
Tuy nhiên, hệ thống Ghost Murmur của CIA ứng dụng cách tiếp cận mới là đo từ trường bằng tâm khiếm khuyết Nitrogen-Vacancy (NV). Đây là kỹ thuật sử dụng các khiếm khuyết trong kim cương nhân tạo để phát hiện từ trường bằng cách đo sự thay đổi về độ quay của electron khi được chiếu tia laser.
Ưu điểm của phương pháp này là cảm biến NV có thể hoạt động ở nhiệt độ phòng và nhỏ gọn hơn, nên dễ ứng dụng hơn so với các hệ thống cũ, theo Fuller.
Nguồn tin của New York Post cho biết cảm biến NV đã được CIA sử dụng kết hợp với công nghệ trí tuệ nhân tạo để lọc bỏ nhiễu nền, từ đó phát hiện được tín hiệu nhịp tim của phi công ở khoảng cách lớn hơn nhiều so với bình thường.
Người này thêm rằng vùng nông thôn ở Iran, nơi phi công được tìm thấy, là môi trường lý tưởng nhất có thể để ứng dụng Ghost Murmur vì có mức độ nhiễu điện từ thấp, đồng thời hầu như không có người ở nên không phát ra tín hiệu gây nhiễu. Sự tương phản nhiệt vào ban đêm giữa cơ thể người và bề mặt sa mạc giúp lực lượng Mỹ có thêm dữ liệu để xác định vị trí phi công.
“Thông thường tín hiệu này rất yếu, chỉ có thể đo được trong môi trường bệnh viện khi đặt cảm biến gần sát ngực”, nguồn tin cho hay. “Thiết bị này hoạt động tốt nhất trong môi trường hoang vu, ít nhiễu và cần rất nhiều thời gian để xử lý”.
Dựa trên thông tin được mô tả, Thad Walker, giáo sư vật lý tại Đại học Wisconsin-Madison ở Mỹ, dự đoán Ghost Murmur là từ kế NV, có thể là dạng cụm, được gắn trên thiết bị bay không người lái.
Ông cho hay các từ kế NV dân sự mà ông từng tiếp cận không thể đo được nhịp tim ở khoảng cách trên 100 m và phải mất nhiều ngày xử lý tín hiệu.
Chris Duncan, người viết luận án tiến sĩ về từ kế tiên tiến tại Đại học Capitol Technology ở Mỹ hồi năm 2025, cho rằng có khả năng Ghost Murmur đã thực sự hoạt động được như mô tả vì CIA sở hữu “nhiều công nghệ mà chúng ta chưa biết”, song cho rằng khoảng cách phát hiện tối đa chỉ là 2-3 km.
Fuller nêu ra vài khả năng, một trong số đó là giới chức Mỹ đã phóng đại thông tin hoặc che giấu phương pháp thật sự được sử dụng trong chiến dịch giải cứu. Khả năng thứ hai là hệ thống này không chỉ dựa vào nhịp tim để hoạt động, mà còn cả các tín hiệu khác như chuyển động, nhiệt và do thiết bị chuyên dụng phát ra.
Các nguồn tin của New York Post cho biết Ghost Murmur đã được kết hợp sử dụng với thiết bị phát tín hiệu định vị do phi công F-15 mang theo. Một nguồn tin nói phi công này được Ghost Murmur phát hiện khi rời khỏi khe núi để sử dụng thiết bị phát tín hiệu định vị do Boeing sản xuất. Quân nhân Mỹ trước đó chỉ dùng thiết bị này một cách hạn chế để tránh bị lực lượng Iran phát hiện.
Dmitry Budker, giảng viên tại Đại học California ở Mỹ, cho rằng bên cạnh Ghost Murmur, CIA có thể đã kết hợp nhiều công nghệ như camera hồng ngoại để phát hiện hơi thở từ xa, hoặc dùng vệ tinh có khả năng chụp ảnh cận cảnh để tìm kiếm phi công.
“Tôi không biết nhiều về những thứ được giữ bí mật, song sẽ rất ngạc nhiên. Đây sẽ là bước đột phá rất lớn”, Budker nói, đề cập năng lực được mô tả của Ghost Murmur.
Fuller cũng cho rằng có khả năng Ghost Murmur “thật sự tồn tại và được tích hợp những bước tiến chưa được tiết lộ, vượt xa những gì được nghiên cứu công khai”.
New York Times ngày 13/4 dẫn lời hai quan chức cấp cao Iran và một quan chức Mỹ cho biết trong các cuộc đàm phán ở thủ đô Islamabad của Pakistan cuối tuần trước, Washington đã yêu cầu Tehran ngừng làm giàu uranium trong vòng 20 năm.
Trong phản hồi được gửi đi ngày 13/4, Iran cho biết sẽ đồng ý ngừng làm giàu uranium trong tối đa 5 năm. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bác bỏ đề nghị này.
Các nguồn tin cũng nói rằng Mỹ đã yêu cầu Iran đưa uranium làm giàu ở mức cao ra khỏi lãnh thổ, trong khi Tehran tuyên bố nhiên liệu này phải được giữ lại trong nước. Dù vậy, Iran đã đề xuất pha loãng đáng kể lượng uranium trên, để chúng không thể được dùng nhằm chế tạo vũ khí hạt nhân.
Mỹ và Iran chưa lên tiếng về thông tin này.
Phái đoàn Mỹ và Iran ngày 11/4 bắt đầu đàm phán trực tiếp tại thủ đô Islamabad của Pakistan, lần đầu tiên kể từ năm 1979, nhằm chấm dứt xung đột bùng phát từ cuối tháng 2. Sự kiện kết thúc rạng sáng 12/4, nhưng các bên không đạt được thỏa thuận nào sau 21 giờ thương lượng.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm 13/4 nói với người đồng cấp Pháp Jean-Noel Barrot rằng "những yêu cầu quá đáng và liên tục thay đổi" của Mỹ đã cản trở đạt được thỏa thuận nhằm chấm dứt chiến sự. Tuy nhiên, ông lưu ý đã có "tiến bộ trong nhiều vấn đề được thảo luận".
Trả lời phỏng vấn cùng ngày, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho hay đã có tiến triển và "một số cuộc đối thoại tích cực" với Iran ở Islamabad. Theo ông, quyền quyết định hiện nằm trong tay Iran và "câu hỏi lớn từ giờ trở đi là liệu họ có đủ linh hoạt hay không".
Phó tổng thống Mỹ cho rằng Iran đã thể hiện mức độ linh hoạt nhất định, nhưng "nhượng bộ chưa đủ". Về khả năng có thêm các cuộc đàm phán hay không, ông nói vấn đề này "tốt nhất nên hỏi phía Iran".
Lệnh ngừng bắn giữ Mỹ và Iran đến nay vẫn được duy trì, song Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố thỏa thuận có thể chấm dứt bất cứ lúc nào. Mỹ và Iran cũng có thể trở lại bàn đàm phán, vì hai bên vẫn có động lực mạnh để nối lại thương lượng.
Chiều 13-4, tại Phủ Chủ tịch, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã tiếp Thủ tướng Slovakia Robert Fico đang thăm chính thức Việt Nam.
Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao, tại cuộc tiếp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định Việt Nam nhất quán coi trọng và mong muốn làm sâu sắc hơn nữa quan hệ với Slovakia, đối tác bạn bè truyền thống quan trọng hàng đầu tại khu vực Trung Đông Âu.
Đảng Cộng sản Việt Nam coi trọng và sẵn sàng tăng cường quan hệ với các chính đảng của Slovakia, nhất là với Đảng Smer - SD (Đảng Dân chủ xã hội) và các đảng trong liên minh cầm quyền của Thủ tướng Robert Fico.
Đánh giá cao kết quả hội đàm giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng và Thủ tướng Robert Fico, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bày tỏ sự hài lòng khi hai nước chính thức nâng cấp quan hệ lên tầm Đối tác chiến lược, thể hiện mức độ tin cậy chính trị cao giữa hai nước.
Đáp lại, Thủ tướng Slovakia Robert Fico bày tỏ vui mừng và xúc động được thăm lại Việt Nam, đồng thời chia sẻ cá nhân ông có tình cảm rất đặc biệt với đất nước và con người Việt Nam.
Nhà lãnh đạo Slovakia cho biết luôn trân trọng dân tộc Việt Nam anh hùng trong đấu tranh giải phóng dân tộc và một Việt Nam vô cùng năng động trong phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế, nhất là chính sách đối ngoại đúng đắn của Việt Nam trong bối cảnh tình hình thế giới diễn biến hết sức phức tạp hiện nay.
Việt Nam, theo Thủ tướng Robert Fico, luôn là nguồn cảm hứng để Slovakia học hỏi kinh nghiệm trong phát triển, hội nhập quốc tế và khu vực; nhấn mạnh Slovakia luôn coi Việt Nam là đối tác quan trọng nhất tại Đông Nam Á và 1 trong 3 đối tác lớn nhất tại châu Á.
Nhà lãnh đạo Slovakia kế đó nhấn mạnh ông hết sức vui mừng về kết quả chuyến thăm, nhất là việc hai nước nâng tầm quan hệ lên Đối tác chiến lược và việc hai bên ký nhiều văn kiện hợp tác trong chuyến thăm này sẽ tạo xung lực mới trong hợp tác.
Nhất trí với ý kiến của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Thủ tướng Slovakia cho biết sẽ phối hợp chặt chẽ với phía Việt Nam để triển khai ngay các thỏa thuận đạt được. Trong đó đặc biệt là các lĩnh vực mang tính đột phá như kinh tế - thương mại, khoa học - kỹ thuật, quốc phòng - an ninh, công nghiệp, năng lượng tái tạo, du lịch, nông nghiệp công nghệ cao và trí tuệ nhân tạo (AI).
Cũng tại cuộc gặp, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu một số định hướng lớn để hai bên triển khai thực chất, hiệu quả, tương xứng với quan hệ Đối tác chiến lược mà hai bên vừa nâng cấp.
Trong đó, nhằm tăng cường hơn nữa sự tin cậy chính trị, hai bên cần đẩy mạnh trao đổi đoàn các cấp trên tất cả các kênh Đảng, Nhà nước, Chính phủ và giao lưu nhân dân.
Về kinh tế, thương mại và đầu tư, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị đưa hợp tác trong các lĩnh vực này trở thành trụ cột chính trong hợp tác; tận dụng tối đa vị trí cửa ngõ của hai nước để tiếp cận thị trường ASEAN và EU.
Ông đề nghị hai nước chú trọng thành lập các dự án "hải đăng" trong các lĩnh vực công nghiệp ô tô, năng lượng tái tạo, công nghệ cao, chuyển đổi số và công nghệ thông tin, đào tạo nhân lực chất lượng cao, tăng cường hợp tác lao động và mở rộng hợp tác địa phương hai nước.
Trao đổi về các vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm, hai bên nhấn mạnh về tầm quan trọng của việc tuân thủ luật pháp quốc tế, tôn trọng Hiến chương Liên hợp quốc và nguyên tắc cơ bản của quan hệ quốc tế.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tin tưởng rằng với tầm vóc Đối tác chiến lược, quan hệ Việt Nam - Slovakia sẽ không ngừng phát triển mạnh mẽ.
Nhân dịp này, Thủ tướng Robert Fico đã chuyển lời mời của Tổng thống Peter Pellegrini mời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm thăm Slovakia. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cảm ơn và vui vẻ nhận lời, cho biết sẽ thăm Slovakia vào thời điểm phù hợp.
Trước đó, cũng trong ngày 13-4, Thủ tướng Lê Minh Hưng và Thủ tướng Slovakia Robert Fico đã cùng dự, phát biểu tại Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam - Slovakia.
Tại diễn đàn, dưới sự chứng kiến của hai Thủ tướng và các đại biểu cấp cao, các doanh nghiệp hai nước đã trao 7 biên bản ghi nhớ hợp tác trong các lĩnh vực công nghiệp chế tạo, công nghệ, y tế, tài chính, hạ tầng, bất động sản, môi trường và phát triển khu công nghiệp.
Các thỏa thuận này được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho hợp tác kinh tế song phương, đồng thời mở ra cơ hội đầu tư cụ thể cho doanh nghiệp hai bên tại mỗi thị trường.
Thủ tướng Robert Fico khẳng định Slovakia có nhiều lĩnh vực thế mạnh và mong muốn đẩy mạnh hợp tác với Việt Nam như đào tạo nhân lực, công nghiệp cơ khí, công nghiệp quốc phòng, an ninh mạng, công nghiệp ô tô, y tế.
Đáng chú ý, ông cho biết Slovakia hoan nghênh lực lượng lao động rất lành nghề của Việt Nam đến làm việc ở nước này. Phía Slovakia sẽ tạo điều kiện cho lao động Việt Nam như người dân địa phương, tạo điều kiện hơn nữa cho cộng đồng người Việt Nam ở Slovakia học tập và sinh sống.
Mong muốn các công ty của Slovakia thành công ở Việt Nam, Thủ tướng Robert Fico cũng bày tỏ trân trọng đầu tư của Việt Nam, nhấn mạnh bất kỳ công ty Việt Nam nào quan tâm đặt cơ sở tại Slovakia đều được hoan nghênh với việc Chính phủ Slovakia tạo điều kiện tốt nhất cho doanh nghiệp Việt Nam đầu tư.
Ahmad Vahidi, cựu bộ trưởng quốc phòng và nội vụ Iran, ngày 1/3 được bổ nhiệm làm tư lệnh lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC), ngay sau khi xung đột Trung Đông nổ ra.
IRGC là lực lượng đặc thù trong cấu trúc "quân đội song song" độc nhất vô nhị của Iran. Thay vì xây dựng một lực lượng thống nhất, Iran duy trì hai tổ chức vũ trang gồm IRGC và quân đội chính quy, hoạt động độc lập với nhau với hệ thống chỉ huy riêng. IRGC có vai trò đặc biệt quan trọng trong hoạch định chính sách an ninh, đồng thời sở hữu những khí tài mạnh mẽ. Lãnh đạo IRGC báo cáo trực tiếp cho Lãnh tụ Tối cao, trong khi quân đội Iran chịu quản lý của chính phủ. Với vị thế này, IRGC có ảnh hưởng về mặt chính trị lớn hơn cả quân đội.
Tuy nhiên, lãnh đạo IRGC là một công việc nguy hiểm. Qassem Soleimani, người từng là chỉ huy lâu năm của lực lượng Quds tinh nhuệ thuộc IRGC, đã thiệt mạng trong cuộc không kích bằng máy bay không người lái (UAV) của Mỹ vào Iraq năm 2020 theo lệnh từ Tổng thống Donald Trump.
Mohammad Pakpour, cựu tư lệnh IRGC, cũng thiệt mạng khi Mỹ - Israel mở chiến dịch không kích Iran ngày 28/2. Pakpour mới được bổ nhiệm sau khi Israel hạ sát người tiền nhiệm của ông là tướng Hossein Salami trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày hồi tháng 6 năm ngoái.
Việc ông Vahidi được bổ nhiệm làm lãnh đạo mới của IRGC không gây bất ngờ. Hồi tháng 12 năm ngoái, cố lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đã đề bạt ông làm phó chỉ huy. Trước đó, ông từng giữ chức phó tổng tham mưu trưởng quân đội Iran.
Gia nhập IRGC từ những ngày đầu thành lập vào cuối thập niên 1970, Vahidi đã thăng tiến qua các cấp bậc trong những năm 1980, nắm giữ các vị trí chủ chốt trong ngành tình báo và quân đội. Ông đã lãnh đạo lực lượng Quds từ năm 1988 đến 1997.
Khác với hai người tiền nhiệm, sự nghiệp của Vahidi không thuần túy chỉ trong lĩnh vực quân sự. Ông từng nắm giữ các vai trò chính trị trong nội các, giữ chức bộ trưởng quốc phòng năm 2009 - 2013 dưới thời cựu tổng thống Mahmoud Ahmadinejad. Ông được bổ nhiệm làm bộ trưởng nội vụ dưới thời cố tổng thống Ebrahim Raisi năm 2021 - 2024.
Giới phân tích nhận định kinh nghiệm sâu rộng trong chính phủ và các cơ quan an ninh giúp Vahidi có tầm ảnh hưởng lớn trong bộ máy nhà nước. Đây là lợi thế đặc biệt quan trọng ở thời điểm hiện tại, sau cái chết của nhiều lãnh đạo cấp cao Iran và các tướng lĩnh quân sự kỳ cựu.
Ali Alfoneh, chuyên gia về Iran tại Viện các Quốc gia vùng Vịnh Arab, tổ chức nghiên cứu có trụ sở tại Washington, nhận định Vahidi là "quan chức giàu năng lực", người có nền tảng giúp ông trở thành một "lãnh đạo thời chiến then chốt, tổng chỉ huy lý tưởng của IRGC, tổ chức không đơn thuần là quân đội".
Vào giữa thập niên 1980, Vahidi được cho là đã tham gia vào những cuộc liên lạc bí mật giữa đại diện Iran và các trung gian thân cận với chính quyền tổng thống Mỹ Ronald Reagan.
Những cuộc tiếp xúc này liên quan đến vụ bê bối Iran-Contra, trong đó, chính phủ Mỹ bí mật bán vũ khí cho Iran để giải thoát con tin, sau đó dùng số tiền này để tài trợ cho phiến quân Contra chống chính phủ Sandinista ở Nicaragua. Sự việc vi phạm lệnh cấm của quốc hội Mỹ, gây rúng động dư luận.
Chuyên gia Alfoneh đánh giá ông Vahidi là người "am hiểu" về Israel và Mỹ nhờ tham gia vào các cuộc đàm phán như vậy.
Quan điểm cứng rắn của giới lãnh đạo IRGC với Mỹ và Israel đang thể hiện rõ trong những diễn biến cuối tuần qua.
Ngày 17/4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi trong bài đăng trên mạng xã hội X tuyên bố eo biển Hormuz mở hoàn toàn cho các tàu thương mại. Động thái khiến giá dầu giảm và ngay lập tức nhận được sự hoan nghênh từ Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Tuy nhiên, lực lượng vũ trang Iran một ngày sau đó thông báo tái áp đặt hạn chế ở eo biển Hormuz. Hải quân IRGC cảnh báo các chủ tàu rằng mọi nỗ lực vượt eo biển mà không được cấp phép "sẽ phải đối mặt với phản ứng khốc liệt từ lực lượng Iran". Một cố vấn cấp cao của IRGC cho biết lãnh đạo lực lượng này cảm thấy tức giận khi ông Araghchi đã không phối hợp với họ trước khi đưa ra tuyên bố.
Beni Sabti, chuyên gia về Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, nhận định Vahidi hiện có thể sở hữu quyền lực vượt trội so với những quan chức tầm cỡ khác tại Tehran, bao gồm cả Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf.
Mohammad Ali Shabani, chủ biên hãng tin Amwaj ở Anh chuyên theo dõi Trung Đông, đánh giá rằng Vahidi còn "cứng rắn hơn cả những người tiền nhiệm".
