Khi phiên bản châu Á của Eurovision Song Contest được lên kế hoạch tổ chức tại Bangkok (Thái Lan) trong năm nay, nhiều người xem đó là bước mở rộng tự nhiên của một format toàn cầu. Nhưng ở chiều ngược lại, công chúng cũng nhận ra trong vài năm qua, chính châu Á cũng đã bắt đầu xuất khẩu những “công thức giải trí” của riêng mình và được thế giới mua lại.
Trước, các format giải trí lớn của thế giới như: Next Top Model, The Voice, X-Factor, American Idol, Got Talent… đều có điểm chung là được sinh ra ở trời Tây và được “bản địa hóa” tại các thị trường châu Á.
Tuy nhiên, khoảng 5-7 năm trở lại đây, cục diện thay đổi. Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản và gần đây là cả Thái Lan, Việt Nam bắt đầu phát triển những chương trình mang tính nguyên bản cao hơn, không chỉ để phục vụ thị trường nội địa mà còn hướng đến khán giả khu vực.
Một trong những ví dụ rõ ràng nhất là Masked singer – chương trình bắt nguồn từ Hàn Quốc. Format này sau đó được bán bản quyền sang Mỹ với phiên bản The masked singer và nhanh chóng trở thành hit rating trên truyền hình Mỹ rồi lan rộng sang hàng chục quốc gia khác. Tại Việt Nam, phiên bản có tên Ca sĩ mặt nạ cũng rất đình đám.
Một ví dụ khác là Running man. Dù không phải là format bán bản quyền theo cách truyền thống nhưng chương trình này đã được Trung Quốc phát triển thành Keep running – một trong những show giải trí ăn khách nhất nhiều năm liền. Sau đó mô hình show thực tế thiên về tương tác và thể lực này tiếp tục được nhiều quốc gia học hỏi và biến tấu, trong đó có Việt Nam với tên gọi Chạy đi chờ chi.
Những show như Produce 101 hay các phiên bản Đạp gió (Sisters who make waves), Anh trai vượt ngàn chông gai (Call me by fire), Tân binh tài năng (Show it all)… không còn đơn thuần là chương trình giải trí. Chúng trở thành một “hệ sinh thái” hoàn chỉnh gồm: đào tạo, ra mắt nghệ sĩ, xây dựng fandom, tổ chức concert, bán nội dung số. Tất cả được tích hợp trong cùng một format.
Điều đáng chú ý là chính các format này lại đang được “xuất khẩu ngược” sang nhiều quốc gia khác. Tức là giờ đây châu Á không chỉ mua bản quyền mà còn bán lại ý tưởng.
Một xu hướng nổi bật khác là sự xuất hiện ngày càng nhiều của các chương trình thực tế mang tính xuyên quốc gia, nơi nghệ sĩ từ nhiều nền văn hóa cùng tham gia trong một format chung.
Điều này không chỉ tạo ra sự đa dạng về màu sắc giải trí mà còn là chiến lược “xuất khẩu văn hóa mềm” (soft power) một cách tinh vi. Đảo thiên đường (CATS, sản xuất năm 2024) hay Tân binh thăng cấp (Yeah1, sản xuất năm 2025)… là những ví dụ điển hình cho format này.
Khi các nghệ sĩ Thái Lan, Trung Quốc hay Việt Nam cùng xuất hiện trong một chương trình, họ không chỉ đại diện cho cá nhân mà còn mang theo bản sắc văn hóa của quốc gia mình.
Khán giả vì thế không còn tiếp cận văn hóa qua những sản phẩm “đóng gói sẵn” mà thông qua sự tương tác trực tiếp giữa các nghệ sĩ. Đây là điểm khác biệt rất lớn so với làn sóng Hallyu (Hàn Quốc) trước đây, vốn chủ yếu là xuất khẩu sản phẩm hoàn chỉnh. Giờ đây châu Á đang xuất khẩu cả quá trình tạo ra sản phẩm.
Việc xây dựng một phiên bản tương tự Eurovision Song Contest tại châu Á không phải là ý tưởng mới. Nhưng nếu thành hiện thực, nó phản ánh một xu hướng lớn hơn. Đó là châu Á đã đủ tự tin để tham gia vào “sân chơi format toàn cầu”, không chỉ với tư cách người mua mà là đối tác đồng sáng tạo.
Eurovision, ra đời từ năm 1956, vượt qua tầm là một cuộc thi âm nhạc, nó là biểu tượng của sự kết nối văn hóa châu Âu. Nếu châu Á có một sân chơi tương tự, đó sẽ là bước khẳng định rằng khu vực này đã đủ năng lực để tạo ra một “trục văn hóa” riêng, thay vì xoay quanh các trung tâm cũ như Mỹ hay châu Âu.
Tuy nhiên, thách thức cũng không nhỏ bởi châu Á là một khu vực đa dạng về ngôn ngữ, chính trị, tôn giáo và thị hiếu. Việc tìm ra một format có thể dung hòa tất cả những yếu tố này đòi hỏi không chỉ nguồn lực tài chính mà còn cả sự tinh tế trong cách tiếp cận văn hóa. Dẫu vậy, việc dự án này được xúc tiến cho thấy rằng châu Á đã sẵn sàng nghĩ và chơi lớn hơn! Sự chuyển dịch này không ngẫu nhiên mà có. Đó là kết quả của nhiều yếu tố cộng hưởng.
Trước hết là quy mô khán giả. Với hàng tỉ người dùng Internet và mạng xã hội, châu Á hiện là thị trường tiêu thụ nội dung lớn nhất thế giới.
Điều này tạo điều kiện để các nhà sản xuất thử nghiệm, tối ưu và phát triển format ngay trong khu vực, trước khi nghĩ đến việc xuất khẩu.
Thứ hai là sự phát triển của nền tảng số. Các nền tảng video, mạng xã hội và streaming giúp nội dung dễ dàng vượt qua biên giới. Một show thực tế tại Trung Quốc hay Hàn Quốc hoàn toàn có thể trở thành hiện tượng tại Việt Nam, Thái Lan hay thậm chí là Mỹ, chỉ sau vài ngày.
Cuối cùng là sự thay đổi trong tư duy sáng tạo. Thế hệ nhà sản xuất trẻ tại châu Á không còn mặc định rằng “chuẩn mực” phải đến từ phương Tây. Họ sẵn sàng thử nghiệm, pha trộn và tạo ra những format mang bản sắc riêng – đôi khi rất khác biệt nhưng lại có sức hút toàn cầu.
Sẽ còn quá sớm để nói rằng châu Á đã thay thế phương Tây trong việc dẫn dắt văn hóa đại chúng toàn cầu. Nhưng rõ ràng, cán cân đang dần dịch chuyển. Dẫu còn nhiều thách thức, châu Á dần chứng minh mình đang tiến gần hơn tới vị thế của một “công xưởng sản xuất văn hóa đại chúng”, thậm chí là “người định hình xu hướng” mới của thế giới.
Theo một tuyên bố dài được đăng tải trên trang web của Sentebale vào ngày 10.4, tổ chức này xác định hai cá nhân nói trên là "những người đứng sau một chiến dịch truyền thông tiêu cực", được cho là đã lan truyền mạnh mẽ và kích hoạt làn sóng tấn công mạng nhằm vào tổ chức cũng như ban lãnh đạo.
Tuyên bố nêu rõ: "Sentebale đã khởi động các thủ tục pháp lý tại Tòa án Tối cao Anh và xứ Wales. Tổ chức tìm kiếm sự can thiệp, bảo vệ và bồi thường từ tòa án sau một chiến dịch truyền thông bất lợi có tổ chức, diễn ra từ ngày 25.3.2025, gây gián đoạn hoạt động và tổn hại danh tiếng đối với tổ chức, đội ngũ lãnh đạo và các đối tác chiến lược".
Phía Sentebale cho biết thêm, ban lãnh đạo tin tưởng những người ủng hộ sứ mệnh của tổ chức sẽ hiểu rằng việc tiến hành hành động pháp lý, dù khó khăn nhưng là cần thiết và quan trọng trong bối cảnh hiện tại.
Ở chiều ngược lại, đại diện của Công ty Sunshine Sachs Morgan & Lylis, phát biểu thay mặt Hoàng tử Harry và Mark Dyer, đã bác bỏ toàn bộ cáo buộc. Người này cho rằng việc sử dụng nguồn quỹ từ thiện để theo đuổi hành động pháp lý nhằm vào chính những người đã xây dựng và hỗ trợ tổ chức trong gần 2 thập kỷ là điều không thể chấp nhận được, thay vì dành nguồn lực đó cho các cộng đồng mà tổ chức hướng tới.
Sentebale được thành lập vào năm 2006 bởi Hoàng tử Harry và Hoàng tử Seeiso của Lesotho, với mục tiêu hỗ trợ thanh thiếu niên tại Lesotho và Botswana, tập trung vào các vấn đề sức khỏe, bất bình đẳng kinh tế và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Tổ chức này được Hoàng tử Harry sáng lập nhằm tưởng nhớ người mẹ quá cố - Công nương Diana.
Đến tháng 3.2025, cả hai nhà đồng sáng lập này cùng một số thành viên hội đồng quản trị đã đồng loạt từ nhiệm. Trong tuyên bố chung khi đó, họ cho biết mối quan hệ giữa họ và chủ tịch hội đồng quản trị đã rạn nứt đến mức không thể hàn gắn, tạo ra một tình thế không thể tiếp tục duy trì.
Chiều 21-4, mạng xã hội lan truyền một văn bản được cho là của bác sĩ Phạm Minh Trường, nhận là chồng của bà Nguyễn Linh Thùy - người được cho là nạn nhân trong vụ việc Trung Quân Idol.
Theo nội dung đăng tải, người này cho biết vụ việc xảy ra vào rạng sáng cùng ngày tại một địa điểm ở quận 1 cũ, TP.HCM.
Bài viết cáo buộc Trung Quân Idol đã "tác động vật lý" khiến nạn nhân bị thương ở vùng mặt, tay và rơi vào trạng thái hoảng loạn tinh thần.
Người đăng tải cũng cho biết đang tiến hành thu thập chứng cứ, trích xuất camera, lập vi bằng và sẽ gửi đơn đến cơ quan chức năng để làm rõ vụ việc.
Đồng thời tài khoản Phạm Minh Trường cũng chia sẻ hình ảnh tin nhắn Trung Quân Idol xin lỗi và khẳng định không chấp nhận lời xin lỗi, mong muốn xử lý theo quy định pháp luật.
Hiện các thông tin trên mới xuất phát từ một phía và chưa được cơ quan chức năng xác nhận.
Trong khi vụ việc gây xôn xao, nhiều người dùng phát hiện tài khoản TikTok của Trung Quân Idol đã chuyển sang chế độ riêng tư. Trang Facebook cá nhân được cho là không thể truy cập, còn fanpage chính thức vẫn hoạt động nhưng đã tắt bình luận ở một số bài viết.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh tên tuổi nam ca sĩ bị nhắc đến dày đặc trên các nền tảng mạng xã hội. Trước đó, một số bài đăng và hình ảnh liên quan đến vụ việc đã lan truyền, cho thấy người phụ nữ được cho là bị thương. Tuy nhiên tính xác thực của các nội dung này chưa được kiểm chứng.
Tuổi Trẻ liên hệ với Trung Quân Idol và quản lý để tìm hiểu thêm, nhưng chưa nhận được phản hồi.
Như vậy Trung Quân Idol là "anh tài" thứ hai, sau Jun Phạm, trong danh sách sẽ tham gia Anh trai vượt ngàn chông gai mùa 2 dính xì căng đan trước khi show chính thức khai màn.
Tối 9-4, công ty quản lý của ca sĩ Jun Phạm thông báo gỡ bỏ MV Truth or dare? trên nền tảng trực tuyến kể từ 21h ngày 9-4.
Thông báo nêu: “Quyết định này xuất phát từ mong muốn của Jun Phạm cùng ê kíp mang đến một sản phẩm âm nhạc không chỉ đảm bảo tính sáng tạo mà còn phải nhận được sự đồng thuận và cảm xúc trọn vẹn từ công chúng.
Chúng tôi sẽ phối hợp, chủ động liên hệ làm việc với Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM cùng các cơ quan liên quan ngay trong những ngày làm việc tiếp theo.
Việc chủ động ngừng phát hành MV cũng là cách chúng tôi thể hiện sự tôn trọng đối với quá trình thẩm định đang diễn ra của cơ quan quản lý”.
“Chúng tôi trân trọng mọi luồng ý kiến và xem đây là cơ hội quý báu để tối ưu hóa sự kết nối giữa tư duy sáng tạo của nghệ sĩ và cảm xúc của khán giả trong những dự án kế tiếp”, đại diện công ty quản lý của Jun Phạm cho biết thêm.
Liên quan đến thông điệp của dự án, công ty quản lý Jun Phạm chia sẻ quan điểm: “Về ngôn ngữ nghệ thuật và thông điệp sản phẩm, MV là một thế giới được kể bằng ngôn ngữ điện ảnh, mọi bối cảnh chỉ là lớp vỏ cho những câu chuyện cảm xúc phía sau. Mỗi khung hình mang một dụng ý riêng, hướng đến cảm xúc và trải nghiệm thị giác.
Chúng tôi tin rằng nghệ thuật luôn có nhiều cách tiếp cận và diễn giải, nhưng trong mọi trường hợp, ê kíp không hướng đến việc cổ xúy hay đi ngược lại các giá trị tích cực của cộng đồng”.
Trước đó, chiều 9-4, tại buổi họp báo định kỳ ở Trung tâm Báo chí TP.HCM, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM phản hồi rằng sở đang trong quá trình thẩm định, đánh giá, lấy ý kiến chuyên môn của hội đồng nghệ thuật, các cơ quan chức năng và các chuyên gia về MV Truth or dare? gây tranh cãi của Jun Phạm. Sở cho biết thêm sẽ sớm có kết luận chính thức và thông tin đến báo chí.
Theo Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, tại Việt Nam, các MV phát hành trên không gian mạng hiện nay chịu sự điều chỉnh của nhiều văn bản pháp luật khác nhau, từ quy định về nghệ thuật biểu diễn đến an ninh mạng và sở hữu trí tuệ.
Đối với quy định về hoạt động nghệ thuật biểu diễn, Nghị định 144 của Chính phủ quy định cụ thể ở Điều 3, Điều 7 và Điều 21. Việc phân loại độ tuổi cho sản phẩm âm nhạc phát hành trên các nền tảng số hiện nay chưa có quy định dán nhãn phân loại độ tuổi.
