Lời đe dọa này, giữa một cuộc chiến chưa có hồi kết, mở ra nhiều kịch bản leo thang khó lường.
Theo Hãng tin Reuters ngày 7-4, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích vào hàng chục mục tiêu quân sự của Iran trên đảo Kharg trong đêm 6-4 (giờ Mỹ).
Các đòn tấn công tập trung vào khu vực phía Bắc hòn đảo, nhằm vào các boongke, kho lưu trữ, hệ thống phòng không và nhiều cơ sở quân sự khác. Một số mục tiêu được cho là đã từng bị tấn công trước đó. Chiến dịch hoàn toàn được tiến hành từ trên không, không có sự tham gia của lực lượng bộ binh Mỹ, và không gây ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng dầu mỏ.
Đảo Kharg được xem là trung tâm xuất khẩu dầu quan trọng của Iran, đồng thời từng được nhắc đến như một địa điểm tiềm năng cho chiến dịch trên bộ của Mỹ.
Phát biểu tại Budapest (Hungary), Phó tổng thống Mỹ JD Vance khẳng định các cuộc không kích không phản ánh sự thay đổi trong chiến lược của Mỹ. Ông cho biết chính quyền Washington vẫn kỳ vọng nhận được phản hồi từ Iran trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột.
Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh Tổng thống Trump liên tục đưa ra cảnh báo cứng rắn, bao gồm khả năng tấn công hoặc kiểm soát đảo Kharg. Trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày 30-3, ông cho biết Mỹ có thể phá hủy “các nhà máy điện, giếng dầu và đảo Kharg”.
Mỹ từng tấn công hòn đảo này vào ngày 13-3, tuyên bố 90 mục tiêu trên đảo bị đánh trúng, gồm “hầm chứa tên lửa, kho thủy lôi cùng nhiều địa điểm quân sự khác”. Tổng thống Trump khi đó cho biết Mỹ đã tránh tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên đảo.
Washington hiện yêu cầu Tehran từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân và mở lại eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược. Ông Vance nhấn mạnh Mỹ sẽ chưa nhắm tới các mục tiêu năng lượng và hạ tầng, trừ khi Iran không đưa ra đề xuất phù hợp, cho thấy dư địa đàm phán vẫn đang được duy trì song song với sức ép quân sự.
Trong kịch bản lý tưởng với nhiều nước không can dự, Mỹ sẽ đưa xung đột đến hồi kết trong tối đa 6 – 8 tuần kể từ khi khai hỏa. Chính quyền Trump sẽ định nghĩa việc phá hủy cơ sở hạ tầng công nghiệp – quân sự, làm suy yếu chương trình tên lửa đạn đạo và chương trình hạt nhân của Iran là mục tiêu chung cuộc rồi tuyên bố chiến thắng.
Các vụ ám sát có mục tiêu nhằm vào giới quan chức chính trị và quân sự Tehran cũng có thể được đẩy mạnh – dù cho tới nay các hoạt động này chưa làm gián đoạn được năng lực phòng thủ và đánh trả của Iran.
Kịch bản thứ hai, hiện thực hơn, là liên minh Mỹ – Israel mở rộng phạm vi sang cơ sở hạ tầng kinh tế của Iran: nhà máy điện, cầu đường, mạng lưới giao thông, nhà máy xi măng, thép và khai thác mỏ – đúng như lời đe dọa của ông Trump và ông Hegseth. Mục tiêu chiến lược của các hành động này là tạo áp lực kinh tế diện rộng, kích động bất mãn xã hội để buộc Tehran chấp nhận đầu hàng.
Tuy nhiên phản ứng của Iran trước kịch bản này hoàn toàn có thể dự báo: các cơ sở hạ tầng tương ứng trong khu vực – đặc biệt những nơi có quan hệ đầu tư của Mỹ – sẽ hứng chịu các đòn trả đũa. Tehran vẫn còn hỏa lực hiệu quả với máy bay không người lái và tên lửa, đồng nghĩa với việc họ chưa mất đi vị thế thương lượng.
Và “lá bài tẩy” quan trọng nhất của Iran vẫn còn nguyên đó: eo biển Hormuz. Giới phân tích nhận định chừng nào Iran còn kiểm soát thực tế tuyến đường thủy chiến lược này, Mỹ sẽ không thể tuyên bố chiến thắng một cách thuyết phục.
Dù các kịch bản tiềm tàng có đề cập đến việc đánh chiếm đảo Kharg và các đảo dọc bờ biển Iran, ngay cả khi Mỹ đổ bộ bộ binh và chiếm giữ được các đảo này, điều đó vẫn chưa đủ để khai thông hoàn toàn eo biển. Bất kỳ can thiệp trực tiếp nào vào Hormuz đều có thể kích hoạt một giai đoạn mới mang tính chiến tranh tiêu hao, kéo dài ít nhất vài tháng mà không đảm bảo kết quả quyết định.
Tổng hòa các tính toán đó, cuộc chiến sẽ còn kéo dài. Những bước leo thang mạo hiểm mà ông Trump tuyên bố có nguy cơ đưa tới hệ lụy không chỉ các đối thủ, mà cả đồng minh của Washington, cũng phải gánh chịu cái giá ngày càng đắt – hệ quả trực tiếp của tình trạng mất phương hướng chiến lược ở Nhà Trắng.
Trong một tuyên bố ngày 21.4, NATO nhấn mạnh "cam kết mạnh mẽ" đối với việc thực hiện đầy đủ Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), đồng thời cáo buộc Nga vi phạm các thỏa thuận kiểm soát vũ khí và đưa ra những phát ngôn hạt nhân "thiếu trách nhiệm". NATO cũng cho rằng Trung Quốc đang mở rộng nhanh kho vũ khí hạt nhân nhưng thiếu minh bạch.
Tuyên bố được đưa ra trước thềm hội nghị rà soát NPT tại Liên Hiệp Quốc ở New York (Mỹ) vào tuần tới, trong bối cảnh môi trường an ninh toàn cầu gia tăng bất ổn. Hội nghị được kỳ vọng thúc đẩy minh bạch và giảm rủi ro hạt nhân, dù hai kỳ họp gần nhất không đạt đồng thuận, theo Reuters.
Trợ lý Tổng thư ký NATO Boris Ruge cho rằng việc Nga sử dụng tên lửa có khả năng mang đầu đạn hạt nhân trong xung đột Ukraine là dấu hiệu "phát tín hiệu hạt nhân" đáng lo ngại, đồng thời nhấn mạnh Moscow đã rút khỏi nhiều cơ chế kiểm soát vũ khí.
Phía Nga hồi tháng 2 khẳng định vẫn là một cường quốc hạt nhân "có trách nhiệm" sau khi hiệp ước New START hết hiệu lực, đồng thời chỉ trích kế hoạch mở rộng năng lực hạt nhân của Pháp là "gây bất ổn nghiêm trọng". NATO bác bỏ, cho rằng đây là phản ứng "hợp lý và minh bạch" trước các mối đe dọa hiện nay.
Ông Ruge bảo vệ động thái của Pháp, gọi đó là "phản ứng có chừng mực, hợp lý và minh bạch trước những mối đe dọa mà chúng ta đang phải đối mặt". "Chúng tôi là một liên minh phòng thủ. Chúng tôi không phô trương vũ khí hạt nhân. Chúng tôi không tham gia vào những lời lẽ hạt nhân thiếu trách nhiệm, điều mà chúng ta thường xuyên nghe thấy từ Tổng thống Nga Vladimir Putin", ông nói.
Trong khi đó, một phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 21.4 bác bỏ cáo buộc và khẳng định: "Chúng tôi luôn duy trì sức mạnh hạt nhân ở mức tối thiểu cần thiết cho an ninh quốc gia và sẽ không bao giờ tham gia vào cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân".
Trong báo cáo quốc gia về việc thực hiện NPT được Bộ Ngoại giao Trung Quốc công bố ngày 20.4, Bắc Kinh đã kêu gọi Mỹ thể hiện "sự chân thành" trong việc giải quyết vấn đề hạt nhân của Iran, đồng thời cảnh báo về các cuộc thảo luận của Nhật Bản về việc sở hữu vũ khí hạt nhân, theo tờ South China Morning Post.
Báo cáo cũng bác bỏ đề xuất đàm phán kiểm soát vũ khí hạt nhân 3 bên Trung - Mỹ - Nga, cho rằng những đề xuất đó là "không công bằng, vô lý và không khả thi". Trung Quốc cho rằng các nước sở hữu kho vũ khí lớn nhất cần tiếp tục cắt giảm đáng kể.
Theo ước tính của Liên đoàn các nhà khoa học Mỹ, Nga hiện sở hữu khoảng 4.400 đầu đạn hạt nhân, Mỹ có 3.700 và Trung Quốc có khoảng 620, Pháp có khoảng 290 và Anh có khoảng 225 đầu đạn.
Trong cuộc họp báo ngày 11.4, Bộ Tài chính Thái Lan thông báo hơn 13 triệu người Thái Lan có thẻ hưởng trợ cấp xã hội ở quốc gia Đông Nam Á này sẽ được tăng tiền trợ cấp hằng tháng từ 300 baht (gần 250.000 đồng) lên 400 baht (gần 330.000 đồng), theo AFP.
Bộ trưởng Tài chính Thái Lan Ekniti Nitithanprapas cho hay biện pháp này nhằm "bảo vệ các nhóm người dễ bị tổn thương và ngăn chặn tình hình lan rộng sang các lĩnh vực khác".
Ngoài ra, nông dân, chủ doanh nghiệp nhỏ, những người muốn mua xe điện hoặc lắp đặt tấm pin mặt trời ở Thái Lan sẽ được hưởng lợi từ các khoản vay với lãi suất ưu đãi.
Chính phủ Thái Lan cũng đã phê duyệt trợ cấp cho các nhà điều hành vận tải trước thềm Tết cổ truyền Songkran của Thái Lan.
"Thách thức này sẽ kéo dài. Do đó, chúng tôi không chỉ thực hiện các biện pháp ngắn hạn mà còn chuẩn bị cho người dân và các doanh nghiệp thích ứng với tình trạng chi phí năng lượng và sản phẩm có thể tiếp tục tăng", ông Ekniti nhấn mạnh.
Trước đó vào ngày 9.4, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul cho hay chính phủ sẽ ứng phó với xung đột ở Trung Đông bằng cách quản lý giá nhiên liệu và năng lượng, thúc đẩy sử dụng nhiên liệu sinh học để hạn chế nhập khẩu dầu mỏ, thực thi các biện pháp tiết kiệm năng lượng và đẩy nhanh hỗ trợ cho các nhóm dễ bị tổn thương do giá dầu tăng cao, theo Reuters.
Chính phủ Thái Lan cũng cam kết tiếp tục chương trình trợ cấp người tiêu dùng và sẽ mở cửa thị trường điện, khuyến khích năng lượng sạch. Chính phủ nước này cũng sẽ đầu tư vào trí tuệ nhân tạo và chất bán dẫn.
Tất nhiên, ứng viên khác vẫn có thể ứng cử. Chỉ có điều về thủ tục mà nói thì việc bầu chọn được thực hiện bởi ĐHĐ, nhưng thực tế ĐHĐ chỉ bầu ứng cử viên đã được 5 thành viên thường trực HĐBA LHQ thống nhất.
Lần bầu TTK LHQ năm nay cũng như thế. Dự kiến nhân sự TTK LHQ năm nay được dành cho khu vực Mỹ La tinh. Trong số 4 ứng cử viên hiện tại thì có đến 3 người xuất thân từ khu vực này: bà Michelle Bachelet (cựu Tổng thống Chile), ông Rafael Grossi (nhà ngoại giao Argentina, đang giữ chức Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế) và bà Rebeca Grynspan (cựu Phó tổng thống thứ hai của Costa Rica, đang giữ chức TTK Tổ chức Thương mại và Phát triển LHQ). Người thứ tư là ông Macky Sall (cựu Tổng thống Senegal).
Thời gian qua, Nga lên tiếng rất mạnh mẽ yêu cầu TTK LHQ mới là người đến từ khu vực Đông Âu với lập luận Đông Âu cũng là một khu vực địa chính trị và cho tới nay chưa từng có TTK nào đến từ Đông Âu. Cũng từ lâu nay, trong LHQ có làn sóng yêu cầu mạnh mẽ đòi hỏi LHQ phải lần đầu tiên có TTK là phụ nữ. Nga, Trung Quốc, Anh và Pháp không phản đối yêu cầu này, nhưng Mỹ lại kiên quyết cho rằng tiêu chí quyết định là năng lực chứ không phải giới tính.
Các thành viên HĐBA LHQ đều muốn "người của mình" trở thành TTK LHQ. Trong khi đó, bối cảnh thế giới hiện tại rất phức tạp vì Mỹ với Trung Quốc và Nga có xung khắc lợi ích. Vì thế, việc bầu chọn TTK LHQ năm nay sẽ là cuộc cạnh tranh quyết liệt giữa 2 phe này. Cả 3 nước vừa nêu chắc sẽ không chấp nhận bà Bachelet, Nga và Trung Quốc chắc sẽ không đồng ý ông Grossi. Nên hai bên có thể thỏa hiệp về 2 ứng viên còn lại, nếu không thì có thể xuất hiện ứng viên mới vào phút cuối.
