Tại hội nghị Fertility 2026 tổ chức tại Scotland, các nhà nghiên cứu đã công bố một phát hiện đáng chú ý. Họ nhận thấy sự suy giảm của một loại protein đặc biệt trong trứng có thể đóng vai trò quan trọng trong quá trình lão hóa sinh sản.
Protein này có tên shugoshin, có chức năng bảo vệ sự ổn định của nhiễm sắc thể trong quá trình phân chia tế bào.
Theo nhóm nghiên cứu, khi phụ nữ lớn tuổi hơn, lượng protein shugoshin giảm dần. Điều này khiến các cấu trúc giữ nhiễm sắc thể trở nên kém ổn định, dẫn đến nguy cơ nhiễm sắc thể tách rời sớm hoặc bị phân chia không đều.
Hệ quả là trứng có thể mang số lượng nhiễm sắc thể không chính xác, làm giảm khả năng thụ thai hoặc gây sảy thai.
Một số chuyên gia cho rằng phát hiện này là bước tiến quan trọng, dù chưa thể xem là lời giải thích duy nhất cho hiện tượng suy giảm chất lượng trứng.
Tuy nhiên, nó góp phần bổ sung vào hiểu biết ngày càng đầy đủ hơn về các yếu tố phân tử ảnh hưởng đến sinh sản. Những kiến thức này có thể giúp phát triển các phương pháp điều trị hiệu quả hơn trong tương lai.
Thực tế cho thấy, có một khoảng cách giữa thời điểm sinh sản tối ưu về mặt sinh học và xu hướng xã hội hiện nay. Nhiều phụ nữ lựa chọn sinh con muộn hơn vì lý do học tập, công việc hoặc điều kiện kinh tế. Điều này làm gia tăng thách thức đối với những người mong muốn có con ở độ tuổi lớn hơn.
Những khoảng trống trong hiểu biết về sinh sản nữ
Sinh sản ở nữ giới vốn là một quá trình phức tạp với nhiều điểm khác biệt so với nam giới. Trong khi nam giới có thể sản xuất tinh trùng liên tục trong suốt cuộc đời, phụ nữ lại sinh ra với một số lượng trứng hữu hạn.
Ngay từ khi còn là bào thai, buồng trứng đã chứa hàng triệu tế bào trứng, nhưng số lượng này giảm dần theo thời gian và chỉ còn lại một phần nhỏ khi đến tuổi trưởng thành.
Đáng chú ý, các tế bào trứng có thể tồn tại trong trạng thái tạm ngừng hoạt động trong nhiều năm trước khi trưởng thành và rụng. Khoảng thời gian kéo dài này khiến chúng dễ bị ảnh hưởng bởi quá trình lão hóa. Đây được xem là một trong những nguyên nhân khiến chất lượng trứng suy giảm theo tuổi.
Trong quá trình hình thành trứng, các cặp nhiễm sắc thể cần tách ra một cách chính xác để đảm bảo mỗi trứng chỉ mang một bản sao của mỗi nhiễm sắc thể. Nếu quá trình này xảy ra sai lệch, trứng sẽ có thừa hoặc thiếu nhiễm sắc thể.
Các nhà khoa học từ lâu đã tập trung nghiên cứu nhóm protein có tên cohesin, vốn có vai trò giữ các nhiễm sắc thể gắn kết với nhau. Khi phụ nữ già đi, lượng protein này giảm dần, làm tăng nguy cơ sai lệch trong phân chia nhiễm sắc thể.
Triển vọng cải thiện chất lượng trứng trong tương lai
Trong thí nghiệm trên tế bào trứng của chuột và người, các nhà nghiên cứu đã thử khôi phục lượng protein shugoshin bằng cách bổ sung vật liệu di truyền.
Kết quả cho thấy, tỷ lệ trứng có nhiễm sắc thể ổn định tăng đáng kể. Đây là tín hiệu tích cực, cho thấy việc can thiệp ở cấp độ phân tử có thể cải thiện chất lượng trứng.
Một hướng nghiên cứu khác đã phát triển mô hình mô phỏng quá trình lão hóa của trứng ở động vật. Công cụ này cho phép phân tích chi tiết những thay đổi ở cấp độ phân tử, từ đó tìm ra các hướng can thiệp tiềm năng nhằm nâng cao khả năng sinh sản.
Các chuyên gia nhận định rằng mục tiêu trước mắt là kéo dài thêm thời gian sinh sản an toàn cho phụ nữ. Việc kéo dài khả năng sinh sản thêm vài năm có thể mang lại ý nghĩa lớn đối với nhiều gia đình đang gặp khó khăn trong việc có con.
Tuy nhiên, kết quả hiện tại vẫn ở giai đoạn nghiên cứu ban đầu. Cần thêm nhiều thử nghiệm để xác định tính an toàn và hiệu quả khi áp dụng trên người. Việc cải thiện một yếu tố sinh học đơn lẻ có thể chưa đủ để giải quyết toàn bộ vấn đề vô sinh liên quan đến tuổi tác.
Dù còn nhiều câu hỏi chưa có lời giải, những tiến bộ trong nghiên cứu đang mang lại hy vọng mới. Việc hiểu rõ hơn các cơ chế sinh học giúp các nhà khoa học tiến gần hơn tới mục tiêu nâng cao khả năng sinh sản và cải thiện kết quả điều trị cho các cặp vợ chồng hiếm muộn.
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi xu hướng sinh con muộn ngày càng phổ biến, những nghiên cứu như vậy có ý nghĩa thiết thực. Chúng không chỉ góp phần nâng cao kiến thức khoa học mà còn hỗ trợ xây dựng các giải pháp y tế phù hợp với nhu cầu thực tế của cộng đồng.
Hôm 20/4, Phó phát ngôn viên chính phủ Lalida Periswiwatana cho biết Bộ Y tế đang giám sát chặt chẽ tình hình lây lan nhanh chóng của mầm bệnh. Số liệu thống kê từ ngày 1/1 đến 16/4 ghi nhận 732 người mắc bệnh trên toàn quốc. Dịch bệnh hoành hành mạnh nhất tại khu vực Đông Bắc. Riêng cơ quan y tế tỉnh Khon Kaen phát hiện 68 ca nhiễm, trong đó hai bệnh nhân đã tử vong. Nhóm người trên 50 tuổi đối mặt với rủi ro cao nhất.
Vi khuẩn Burkholderia pseudomallei gây ra bệnh Melioidosis. Loại vi khuẩn này sinh sôi mạnh trong đất, nước, ruộng lúa và đồn điền cao su khắp Thái Lan. Chúng xâm nhập vào cơ thể khi con người tiếp xúc trực tiếp với bùn đất, uống nước bẩn hoặc hít phải bụi mang mầm bệnh. Tùy sức đề kháng mỗi cá nhân, triệu chứng sẽ khởi phát sau 1 đến 21 ngày. Một vài trường hợp cá biệt có thể ủ bệnh nhiều năm.
Chính phủ Thái Lan xác định nông dân và người lao động ngoài trời mang nguy cơ mắc bệnh cao nhất. Những người mắc bệnh nền như tiểu đường, suy thận, tan máu bẩm sinh hoặc suy giảm miễn dịch rất dễ gặp biến chứng nặng.
Bệnh sốt đất không bộc lộ dấu hiệu đặc trưng nên bác sĩ và bệnh nhân dễ nhầm lẫn với các chứng nhiễm trùng khác. Người bệnh thường sốt cao, nổi áp-xe trên da hoặc khó thở. Nếu vi khuẩn xâm nhập vào máu, bệnh nhân sẽ nhiễm trùng huyết. Đây là nguyên nhân chính cướp đi sinh mạng người bệnh trong đợt bùng phát này. Nếu cơ sở y tế không can thiệp kịp thời, tỷ lệ tử vong ở người bệnh có thể vọt lên mức 40-50%.
Chuyên gia y tế khuyên người dân hạn chế lội nước hoặc đi chân trần trên bùn đất để cắt đứt nguồn lây. Người lao động cần mang ủng cao su, dán kín vết thương hở bằng băng chống thấm và tắm rửa sạch sẽ ngay sau khi làm việc. Bữa ăn hàng ngày phải đảm bảo nguyên tắc chín, uống sôi.
Bác sĩ có thể chữa khỏi bệnh sốt đất bằng kháng sinh. Quá trình này đòi hỏi bệnh nhân tuân thủ nghiêm ngặt phác đồ điều trị kéo dài 3-6 tháng. Ngành y tế khuyến cáo người dân đến ngay bệnh viện nếu đột ngột sốt cao, đau đầu hoặc nhức mỏi cơ thể. Bệnh nhân cần chủ động kể rõ tiền sử tiếp xúc bùn đất, nguồn nước để bác sĩ chẩn đoán chính xác và cứu chữa kịp thời.
Buổi sáng trong siêu thị, nhiều người dừng lại khá lâu ở quầy sữa. Trên kệ, những hộp sữa nguyên kem và sữa ít béo xếp ngay ngắn cạnh nhau. Có người chọn sữa ít béo vì tin rằng tốt cho tim mạch. Người khác lại thích vị béo ngậy, thơm ngọt của sữa nguyên kem và cho rằng "uống vậy mới đã".
Đâu mới là lựa chọn đúng cho sức khỏe?
Trong nhiều thập niên, các hướng dẫn dinh dưỡng thường khuyến khích dùng sữa ít béo hoặc không béo thay cho sữa nguyên kem - vốn chứa nhiều chất béo bão hòa và thường bị xem là "không tốt cho sức khỏe". Năm 2012, tại Mỹ sữa nguyên kem thậm chí đã bị loại khỏi thực đơn học đường.
Tuy nhiên gần đây Bộ trưởng Y tế Mỹ Robert F. Kennedy Jr. đã bày tỏ mong muốn đưa sữa nguyên kem trở lại. Báo cáo Make America Healthy Again cho rằng sữa nguyên kem là nguồn giàu canxi, vitamin D và các axit béo cần thiết.
Chế độ ăn nhiều chất béo bão hòa có thể làm tăng cholesterol LDL ("cholesterol xấu"), góp phần gây bệnh tim và đột quỵ. Một cốc sữa nguyên kem (240ml) chứa khoảng 5g chất béo bão hòa, trong khi sữa tách béo hầu như không có. Với chế độ ăn 2.000 calo/ngày, khuyến nghị chỉ nên nạp tối đa 13g chất béo bão hòa.
Vì lý do này, nhiều người hạn chế sữa nguyên kem. Nhưng các nghiên cứu gần đây cho thấy dù là sữa nguyên kem hay sữa ít béo thì nhìn chung cũng không làm tăng hay giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh tim.
"Điều này không có nghĩa sữa nguyên kem tốt hơn sữa ít béo, mà chỉ là nó không nguy hại như những dạng chất béo bão hòa khác trong khẩu phần ăn. Thậm chí sữa nguyên kem còn có thể mang lại vài lợi ích sức khỏe khác" - chuyên gia dinh dưỡng Bethany Doerfler (Viện Sức khỏe tiêu hóa Northwestern Medicine, Mỹ) chia sẻ.
Chất béo bão hòa có trong nhiều thực phẩm quen thuộc như thịt xông khói, bít tết, khoai tây chiên, kem, bơ, phô mai hay dầu dừa. Tuy nhiên không phải loại nào cũng tác động đến cơ thể theo cùng một cách.
"Sữa và các sản phẩm từ sữa chứa nhiều axit béo chuỗi ngắn và chuỗi trung bình - khác với loại chất béo bão hòa thường thấy trong thịt" - chuyên gia dinh dưỡng Caroline West Passerrello, người phát ngôn Học viện Dinh dưỡng và ăn kiêng Mỹ, giải thích.
Ngược lại, axit béo bão hòa chuỗi dài - phổ biến trong thịt chế biến sẵn và thịt mỡ - lại có liên hệ rõ rệt hơn với bệnh tim mạch. "Những bằng chứng mới cho thấy các sản phẩm sữa nguyên kem như sữa, sữa chua hay phô mai không làm tăng nguy cơ bệnh tim nhiều như bơ hay thịt mỡ", Passerrello nói thêm.
Một yếu tố khác khiến nhiều người chọn sữa ít béo là lượng calo. Một cốc sữa nguyên kem (240ml) có khoảng 149 calo, trong khi sữa tách béo chỉ 91 calo.
"Sữa nguyên kem có thể cung cấp nhiều hơn khoảng 40-50 calo mỗi khẩu phần. Với những ai uống sữa nhiều lần trong ngày, việc theo dõi tổng năng lượng nạp vào rất quan trọng" - Doerfler lưu ý.
Tuy nhiên ngoài sự khác biệt về chất béo và calo, cả hai loại sữa đều tương đồng về dinh dưỡng: mỗi cốc cung cấp khoảng 300mg canxi và 8g protein - dưỡng chất cần thiết cho xương và cơ bắp khỏe mạnh.
Quyết định chọn sữa nguyên kem hay sữa ít béo phụ thuộc vào nhu cầu dinh dưỡng và sở thích cá nhân. Nếu yêu thích hương vị béo ngậy, bạn có thể chọn sữa nguyên kem, đồng thời điều chỉnh khẩu phần và hạn chế những món ăn giàu calo khác.
"Các sản phẩm sữa không chỉ giàu calo và chất béo mà còn chứa nhiều dưỡng chất như protein, canxi và phốt pho - giúp điều hòa huyết áp và mang lại nhiều lợi ích sức khỏe khi được dùng hợp lý" - Doerfler nhấn mạnh.
Nếu muốn hạn chế chất béo bão hòa từ sữa nguyên kem, hãy thay thế bằng các chất béo lành mạnh hơn như dầu ô liu, hải sản, quả bơ hay hạt bí ngô. Nghiên cứu cho thấy chính sự thay thế này mới là chìa khóa giảm nguy cơ bệnh tim mạch.
Chiều 10/4, đại diện Sở An toàn Thực phẩm TP HCM cho biết đã thành lập đoàn công tác phối hợp cùng UBND phường để điều tra, xử lý vụ việc. Đơn vị cung cấp suất ăn bán trú là Chi nhánh Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Sản xuất Vận chuyển Hữu Phước đã tạm ngưng hoạt động nhằm phục vụ công tác kiểm tra của lực lượng chức năng.
Theo báo cáo điều tra, khẩu phần ăn ngày 7/4 được chế biến trực tiếp tại cơ sở của doanh nghiệp trên đường Xô Viết Nghệ Tĩnh, phường Thạnh Mỹ Tây, sau đó mới được vận chuyển đến trường để chia suất. Tổng cộng 740 em đã tham gia dùng bữa cơm trưa và bữa xế với bánh flan. Ngoài những món trên, thực đơn trưa hôm đó còn bao gồm cơm trắng và mận tráng miệng.
Chỉ 1-2 ngày sau khi dùng bữa, phòng y tế tại chỗ và trạm y tế địa phương liên tục ghi nhận hàng loạt ca có chung triệu chứng sốt và đau bụng. Đến sáng nay, đã có 148 trường hợp bất thường phải đến khám, điều trị tại các cơ sở y tế như Bệnh viện Nhân dân Gia Định, Bệnh viện Đa khoa Bình Thạnh, Bệnh viện Nhi đồng 2 và Trạm Y tế phường Bình Quới.
Toàn bộ mẫu lưu thực phẩm liên quan đã được gửi đến Viện Y tế công cộng TP HCM trong ngày 8/4 để kiểm nghiệm. Song song đó, cơ quan chuyên môn cũng đề nghị phía bệnh viện hỗ trợ thực hiện các xét nghiệm mẫu bệnh phẩm chuyên sâu để thu thập thêm chứng cứ y khoa.
Hiện, kết quả xét nghiệm ban đầu tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định ghi nhận trong 10 mẫu phân được lấy ghi nhận 7 mẫu dương tính với Salmonella - tác nhân liên quan nhiều vụ ngộ độc thực phẩm quy mô lớn. Các đơn vị chuyên môn, trong đó có Đơn vị nghiên cứu lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) đang tiếp tục phối hợp lấy thêm mẫu, định type vi khuẩn nhằm xác định chính xác tác nhân gây bệnh và nguồn lây.
Các cơ quan chức năng tiếp tục phối hợp hợp điều tra dịch tễ, xét nghiệm làm rõ nguyên nhân.
