Tôi là thành viên của một nhóm học thuật trên mạng xã hội từ lâu. Thành viên của nhóm là người Việt Nam trên toàn thế giới đã, đang và sẽ có ý định đi theo con đường học thuật.
Đến nay, số thành viên đã hơn trăm nghìn và tôi tin trong đó rất nhiều đã tốt nghiệp tiến sĩ. Đây là tín hiệu tích cực. Phần nhiều trong số đó đang định cư tại nước ngoài và có ý định trở về Việt Nam sinh sống, làm việc.
Cũng nhiều trong số đó đã lập gia đình, có con cái. Trong khuôn khổ bài viết này, tôi đưa ra quan sát cá nhân về nhưng bài viết và bình luận trên nhóm kết hợp với những trường hợp mình quan sát ngoài đời thực.
Việc ở lại làm đúng chuyên ngành, có vị trí ổn định nói chung, đặc biệt trong môi trường học thuật là điều khó vô cùng. Khi một vị trí đưa ra là có tới hàng trăm, hàng nghìn hồ sơ xuất sắc trên thế giới ứng nộp chưa kể xác suất cao là hội đồng đã có ứng viên sáng giá được đề cử trước dựa trên năng lực và mạng lưới quen biết.
Tôi sống ở Đức và làm việc trong ngành Y sinh. Tôi biết không ít người làm xong tiến sĩ nhưng rồi để đi tới đích là một vị trí vĩnh viễn trong ngành học thuật chỉ đếm đầu ngón tay.
Có nhiều người cố gắng làm sau tiến sĩ (Postdoc) đến khi nào hết quy định thì thôi (thường là 12 năm làm nghiên cứu và không tìm được vị trí vĩnh viễn). Lúc này bài toán đặt ra và vô cũng nan giải. Làm gì tiếp theo khi mà con cái đã lớn đều đã hòa nhập tốt vào môi trường bên này? Ở lại thì không có việc phù hợp.
Nhiều người đi làm việc bình thường trong siêu thị, bệnh viện, nhà máy với mức thu nhập tối thiểu theo quy định như những người không được đào tạo. Nếu ai hài lòng thì tốt, cả gia đình tổng hòa sẽ vui vẻ.
Nhưng nếu không chấp nhận, cơn bão ngầm bắt đầu nổi lên khi họ muốn về nước để tìm được công việc phù hợp, được tôn trọng và còn một lý do khác nữa là gần cha mẹ già.
Mọi thứ sẽ thực sự không dễ thở với những ai có gia đình, con cái. Ở bên này, anh em có dịp nói chuyện với nhau đều thống nhất rằng nếu hai vợ chồng đi làm mức lương tối thiểu thì cơ bản sẽ đủ tiêu và dư chút. Hàng năm vẫn đi chơi thoải mái và vài năm về nước một lần.
Ba vấn đề tôi mạn phép chia sẻ ở đây là nhà ở, y tế và môi trường nghiên cứu.
Đầu tiên là nhà ở, nước Đức có tỷ lệ sở hữu nhà riêng là khoảng 50%. Tức là 50% số người như tôi vẫn đang đi thuê mà rất yên tâm. Luật của Đức bảo vệ quyền lợi người thuê bằng quy định.
Chủ cho thuê không đuổi vô tội vạ trừ khi người thuê làm hỏng nhà đến mức tệ hoặc chủ muốn lấy lại nhà để ở hoặc cho con. Giá cho thuê chỉ được tăng vài phần trăm sau vài năm.
Tuy có một số mặt trái nhưng đa phần người thuê sẽ yên tâm khi ở nhà thuê trong khoảng thời gian dài. Nếu mua nhà sở hữu thì sẽ phải tuân thủ quy định về thời gian sau ở bao lâu mới được bán cũng như đóng thuế phần chênh lệch.
Có lẽ đó là hai yếu tố chính khiến thị trường mua và thuê ở đây có sự ổn định, không tăng giảm quá sốc.
Tôi nghĩ nếu cơ quan chức năng vào cuộc và đưa các quy định rõ ràng hơn và ràng buộc pháp lý khi thuê nhà cũng như mua nhà thì đại đa số người dân trong đó có những người muốn trở về sẽ không phải quá trăn trở về chỗ ở, một khoản chi tiêu lớn hàng tháng cho hộ gia đình.
Về y tế, Đức thực hiện chính sách y tế toàn dân. Tức là ai cũng có bảo hiểm và được chữa trị giá hợp lí, không phát sinh nhiều chi phí y tế ngoài bảo hiểm. Đặc biệt Đức chịu chi rất nhiều cho khám sàng lọc ở mọi lứa tuổi.
Họ biết rằng nếu chi cho sàng lọc tốt thì chữa sẽ giảm chi phí nhiều. Bên cạnh việc chi thường xuyên cho nhiều xét nghiệm sàng lọc thường niên, một sáng kiến rất hay đưa ra là một năm một người sẽ được bảo hiểm công chi tới 500 Euro cho sàng lọc phụ thêm như sàng lọc ung thư da, làm sạch răng, tiêm phòng ra nước ngoài…
Chúng ta có thể bắt đầu bằng những gói phụ sàng lọc hỗ trợ từ năm trăm nghìn đến vài triệu đồng một năm tùy đối tượng. Làm được tốt từ khâu khám sàng lọc thì khâu chữa chúng ta sẽ tiết kiệm được chi phí y tế rất nhiều, một cấu thành lớn trong chi tiêu mà những người đang ở bên nước phát triển có nền y tế toàn dân rất quan tâm khi trở về.
Việc xin dự án nghiên cứu ở Đức là tương đối cạnh tranh và minh bạch. Nhà khoa học được dành nhiều thời gian cho nghiên cứu và có thời gian không quá nhiều cho giảng dạy.
Việt Nam vẫn nên duy trì các quỹ nghiên cứu, đó là mạch máu nuôi dưỡng sức sống của người làm khoa học.
Về phía mỗi cá nhân, khi trở về đều nên hiểu và chuẩn bị cho một kịch bản sống mang nhiều khác biệt. Lấy việc ở gần cha mẹ, họ hàng, được nói ngôn ngữ của mình là điểm cộng để tự động viên bản thân cho hành trình trở về.
Ngay cả tại Trung Quốc, một nước đi trước chúng ta nhiều năm, quá trình đi và trở về cũng đang diễn ra và như những đồng nghiệp, hàng xóm tôi biết người Trung Quốc ở bên Đức, việc đi hay ở cũng không thuận lợi với bất kỳ ai.
Quyết định cuối cùng là của mỗi cá nhân và xin chúc mọi người đều vui vẻ với quyết định của mình.
"10 năm trước, tôi mua nhà thứ hai với giá 4 tỷ đồng, tương đương khoảng 80 lượng vàng SJC. Nay nếu tôi bán vào thời điểm này sẽ được giá khoảng 7 tỷ đồng, nhưng chỉ tương đương 39 lượng vàng SJC. Nếu tính theo tiền thì lãi, nhưng nếu tính đến vấn đề lạm phát và theo vàng thì tôi lỗ. Vậy tôi phải chịu thuế bất động sản thứ hai liệu có hợp lý không? Nếu đánh thuế chống đầu cơ thì phải đánh vào những người lướt sóng, mua đi bán lại, chứ nhiều người dành dụm cả đời để mua tài sản cho con cháu hoặc đảm bảo có thu nhập khi về già yếu, bệnh tật, thì cần xem xét sao cho hợp tình, hợp lý".
Đó là trăn trở của độc giảHuỳnh Anh Vũ xung quanh "Đề xuất thu phí nhà thứ hai bỏ hoang hoặc cho thuê" mới được Ủy viên Ủy ban Kinh và tế Tài chính của Quốc hội nêu tại phiên thảo luận tại hội trường, ngày 21/4. Số liệu thống kê cho thấy phần lớn tín dụng chảy vào bất động sản khi đã tăng 132% trong giai đoạn 2021-2025, lên hơn 4,5 triệu tỷ đồng. Do đó, đại biểu này kiến nghị thu phí lũy tiến với căn nhà thứ hai không sử dụng hoặc cho thuê để ngăn đầu cơ bất động sản.
>> 'Chung cư vùng ven 58 m2 giá 6,6 tỷ là đắt vô lý'
Tuy nhiên, hoài nghi về tính khả thi của đề xuất, bạn đọc Van nguyen đặt vấn đề: "Thứ nhất, hiện tại chúng ta đang đánh thuế đối với tài sản nhà đất cho thuê hàng năm rồi. Vậy bây giờ đánh thêm thuế thì có phải thuế chồng thuế không?
Thứ hai, cần phân biệt rõ đầu cơ là gì? Người mua nhà sau bao nhiêu năm bán đi sẽ không bị tính là đầu cơ?
Thứ ba, ví dụ một người rời quê, lên thành phố sinh sống lập nghiệp, có nhà cửa ở thành phố. Khi cha mẹ ở quê già yếu, chuyển giao quyền sở hữu mảnh đất đó cho con cháu (dưới hình thức cho tặng), vậy có tính là bất động sản thứ hai phải chịu thuế hay không? Và khi người con đó bán căn nhà đang sinh sống ở thành phố thì lại bị mất thuế căn nhà thứ hai, liệu có hợp lý, hợp tình?
Thứ tư, với một lao động văn phòng, công nhân tích lũy để mua thêm một miếng đất, nhà ở quê, thay vì gửi tiền tiết kiệm ngân hàng, để dự phòng khi về già có mảnh đất để cất cái nhà dưỡng già ở quê thì có bị tính thuế? Vì cơ bản họ không phải tầng lớp sáng tạo hay ông chủ doanh nghiệp, chỉ làm công ăn lương, chẳng lẽ tiền tích lũy chỉ có một đường duy nhất là gửi tiết kiệm, chứ mua thêm đất hay nhà sẽ bị đánh thuế?
Thứ năm, liệu làm vậy có phải là đang triệt tiêu đi sự cố gắng, phấn đấu của các cá nhân trong xã hội, vì tiền làm ra dư thừa không biết làm gì ngoài gửi ngân hàng?
Cuối cùng, phải chăng việc cần làm là nên tích cực xây dựng nhà ở xã hội, nhà ở thu nhập thấp để phân tầng thu nhập, đảm bảo ai cũng có nhà theo mức năng lực họ có?
Trong khi đó, phản biện quan điểm cho rằng "mua nhà để dành cho con không nên bị đánh thuế", độc giả Việt Lê phân tích: "Tính thuế là đúng để xã hội công bằng. Trong khi con cái chưa thực sự cần nhà tại thời điểm hiện tại vì chúng còn đang ở chung với cha mẹ thì việc bạn mua để dành sẽ khiến nhiều người đang cần nhà ở không có để mua hoặc phải chịu giá cao. Nói cách khác, làm vậy cũng đồng nghĩa với việc bạn đã đầu cơ cho tương lai, dẫn tới sự khan hiếm và đẩy giá nhà hiện tại lên cao. Vì vậy, nếu bạn muốn mua nhà để dành cho con thì phải chấp nhận trả một phần chi phí này cho xã hội gọi là 'thuế sở hữu căn nhà thứ hai trở lên', điều đó hoàn toàn hợp lý".
Cùng chung suy nghĩ, bạn đọc Congminhcsủng hộ sử dụng công cụ thuế để kìm giá nhà: "Tôi đồng ý đánh thuế bất động sản thứ hai thật cao để mỗi người dân đều có cơ hội sở hữu một căn nhà, hoặc một miếng đất kinh doanh, sản xuất. Ai cũng có nhu cầu nhà ở, nên bất động sản không phải kênh đầu cơ, chờ lên giá kiếm lời. Dòng tiền cần chảy vào sản xuất như không phải chết dí trong nhà, đất. Chúng ta không thể ngụy biện mua nhà với lý do để dành con cháu theo kiểu xí chỗ đời sau, trong khi thậm chí đứa bé đó còn chưa chào đời. Làm vậy là vô tình chiếm mất chỗ ở của những người khác đang có nhu cầu ở thực".
Tôi vừa xem một video ghi lại cảnh một shipper cố hết sức can ngăn khách đừng nhận đơn hàng "iPhone 16 Pro Max thanh lý" giá chỉ 500 nghìn đồng. Khách hàng là một bé gái, độ tuổi cấp hai, biểu cảm có vẻ hý hửng vì nghĩ mình vừa trúng "món hời".
Dù anh shipper ra sức khuyên can và cảnh báo khui hàng thì không được trả lại, em vẫn mở hộp ngay tại chỗ, đầy háo hức và rồi chưng hửng khi bên trong chẳng có chiếc iPhone nào, mà là vài viên pin.
Một người bạn của tôi khi xem video này và cho rằng shipper làm vậy là không đúng với nhiệm vụ công việc.
Hàng nào cho phép đồng kiểm thì đồng kiểm với khách, khách nhận hàng thì thu tiền, khách không lấy thì làm thủ tục hoàn đơn hàng. Shipper hết trách nhiệm. Nếu có sự cố hàng giả, hàng không đúng quảng cáo thì đó là việc của người mua với người bán hoặc với sàn thương mại điện tử.
Tôi thì nghĩ khác, như cô bé trong video trên, sau khi chưng hửng vì mở hàng mà không thấy chiếc iPhone nào đã nói với shipper rằng cho trả lại hàng vì mẹ biết mẹ sẽ mắng nữa. Có thể suy luận rằng đây không phải lần đầu, shipper cũng quá rành với những đơn hàng như thế, làm gì có chiếc điện thoại thông minh nào, nên họ cảnh báo khách trước cũng là một việc cần làm.
"Con tôi học cấp một, trường có mở lớp dạy môn Tiếng Anh liên kết, đăng ký tự nguyện. Trong lớp chỉ có con tôi và một bạn nữa không đăng ký. Thế là cứ khi có tiết (thường vào giữa buổi học chính khóa), con tôi và bạn kia được dẫn lên phòng hội đồng ngồi tự học hay chơi thì tùy, không ai quản lý. Nhưng ai ở cái cảnh phải lên phòng hội đồng ngồi thì hiểu tâm trạng của các con thế nào? Không muốn con bị cô lập nên sau một tháng, không ai bảo ai, cả hai nhà chúng tôi vội vàng viết đơn xin tự nguyện cho con học môn liên kết như cả lớp".
Đó là chia sẻ của độc giả Sông Đông xung quanh thực trạng nhiều trường công lập bố trí môn liên kết xen kẽ giờ học chính khóa. Theo phản ánh của phụ huynh, dù học phí đã được miễn và có hỗ trợ ăn trưa, chi phí học tập vẫn nặng ở các khoản liên quan đến chương trình liên kết. Thực tế, nhiều trường đã ký hợp đồng với doanh nghiệp để tổ chức dạy các môn bổ trợ như tiếng Anh nâng cao, tin học quốc tế, trí tuệ nhân tạo, kỹ năng sống... Tuy nhiên, việc triển khai dày đặc các chương trình liên kết như thời gian qua có nguy cơ chồng chéo nội dung giảng dạy, trong khi các môn bổ trợ chưa được kiểm định, đánh giá chất lượng.
Cùng chung bức xúc khi chương trình liên kết được dạy xen kẽ vào giờ học chính khóa, bạn đọc Phạm Ngọc Thạch bình luận:"Khi phụ huynh không đăng ký cho con học môn liên kết thì khi đến tiết, học sinh sẽ cảm thấy mình bị bỏ rơi. Thử nghĩ bé mới lớp 1, cũng muốn vào học chung với các bạn nhưng vì không đăng ký nên sẽ không được vào lớp. Khi đó tâm lý trẻ sẽ bị ảnh hưởng. Rất nhiều phụ huynh không muốn con buồn, bị bỏ lại ở phòng hội đồng, thư viện hoặc lang thang trong trường, nên đành cắn răng đóng tiền triệu cho con học đầy đủ các môn liên kết mỗi tháng dù không thực sự thấy cần thiết".
>> 'Tôi cho con học trường tư để không phát sinh tiền học liên kết'
Ủng hộ đề xuất cấm trường công xếp môn liên kết xen giờ chính khóa, độc giả Minh Giang bày tỏ quan điểm: "Tôi nghĩ việc dạy thêm, dạy kỹ năng sống, và các môn học liên kết khác nên dạy riêng vào ngoài giờ học chính khóa hoặc cuối tuần, để những ai có nhu cầu có thể tự nguyện đăng ký học, chứ không phải theo kiểu ép buộc ngầm như bây giờ. Từ mầm non, tiểu học, trung học đều có các môn liên kết xen kẽ giờ chính khóa, các em không đăng ký học sẽ bị xếp ngồi riêng một góc hoặc mời ra ngoài, khác nào phân biệt đối xử?".
"Kể cả Tiếng Anh liên kết thì cũng không có đánh giá nhận xét gì việc học của con, trong khi chi phí cho môn này chiếm đến 1/3 tổng tiền đóng cho việc đi học hàng tháng của con tôi. Đó là con tôi học trường công và mang tiếng được miễn học phí. Do đó, sau một thời gian tôi cũng không đăng ký cho con học liên kết tiếng Anh nữa. Kết quả, đến giờ học môn liên kết, con lại bị cho ra ngồi hành lang cùng với một số bạn không đăng ký. Trong khi đó, thời gian để các con viết bài, rèn làm bài trên lớp lại không có", bạn đọc Mynguyenftu nói thêm.
