Đại thủy nông Bắc Hưng Hải – hệ thống từng cung cấp nước tưới cho 130.000 ha đất nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc Bộ, đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hàng chục triệu dân. Phải làm gì để hồi sinh hệ thống là câu hỏi khiến cả nhà quản lý và chuyên gia sông ngòi phải tính toán thấu đáo.
Tổng điều tra và đánh giá lại toàn bộ hệ thống
Bắc Hưng Hải gồm hơn 230 km kênh trục chính, hàng nghìn km kênh mương nội đồng cùng khoảng 1.900 cống, trạm bơm. Với mạng lưới quy mô lớn, trải dài qua Hà Nội, Hưng Yên, Bắc Ninh và Hải Phòng, PGS.TS Đào Trọng Tứ, Trưởng ban điều hành Mạng lưới sông ngòi Việt Nam, cho rằng muốn cải tạo phải bắt đầu từ tổng điều tra và đánh giá lại toàn bộ hệ thống.
Bắc Hưng Hải được thiết kế trong bối cảnh cơ cấu sử dụng đất, nhu cầu nước tưới rất khác so với hiện nay. Nhiều năm qua, một phần lớn diện tích đất nông nghiệp trong lưu vực đã được chuyển đổi sang đô thị, khu công nghiệp hoặc các loại hình sử dụng đất khác. Điều này khiến nhu cầu cấp nước và tiêu thoát nước của hệ thống thay đổi đáng kể so với thiết kế chỉ phục vụ tưới tiêu ban đầu.
“Cần xem lại năng lực tưới tiêu thực tế của hệ thống hiện nay đã thay đổi như thế nào, diện tích đất nông nghiệp còn bao nhiêu và nhu cầu cấp nước ra sao. Trên cơ sở đó mới có thể tính toán phương án cải tạo phù hợp”, ông Tứ nói và nhận định việc đánh giá lại toàn bộ hiện trạng hệ thống là bước quan trọng để xác định quy mô đầu tư hợp lý, bảo đảm hiệu quả lâu dài của dự án cải tạo.
Cấp bách kiểm soát nguồn thải
Sau bước đánh giá toàn bộ hệ thống Bắc Hưng Hải, ông Nguyễn Tùng Phong, Cục trưởng Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng phải cấp bách kiểm soát nguồn thải. Cùng với quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp nhanh của khu vực, lượng nước thải từ các khu công nghiệp, làng nghề và khu dân cư đổ vào Bắc Hưng Hải ngày càng tăng, tạo áp lực lớn đối với chất lượng nước.
Theo tính toán, hiện tổng lượng nước thải xả vào Bắc Hưng Hải khoảng 538.838 m3 mỗi ngày đêm, phân bố rộng khắp trên toàn lưu vực. Trong đó, Hưng Yên chiếm tỷ lệ lớn nhất 31%, tiếp đến là Hải Phòng 21%, Hà Nội 13%, Bắc Ninh hơn 9%. Nhiều nguồn xả thải vẫn chưa được kiểm soát hoặc xử lý đạt yêu cầu khiến nhiều đoạn kênh rơi vào tình trạng ô nhiễm kéo dài.
Cũng cho rằng phải kiểm soát nguồn thải, ông Lương Xuân Chính, Phó giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải, phân tích khả năng tự làm sạch của kênh chỉ tồn tại trong giới hạn nhất định. Khi lượng nước thải vượt quá khả năng chịu tải, chất lượng nước sẽ suy giảm nhanh.
“Bổ sung nguồn nước chỉ giúp pha loãng ô nhiễm trong một số thời điểm, còn muốn xử lý tận gốc thì phải kiểm soát được nguồn thải”, ông Chính nói.
Tuy nhiên, kiểm soát nguồn thải trên mạng lưới như Bắc Hưng Hải là bài toán rất tốn kém, có thể vượt quá nguồn lực của địa phương, theo GS.TS Trần Đức Hạ, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cấp thoát nước và Môi trường. Bởi chi phí xây dựng và vận hành các nhà máy xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn cao rất lớn, trong khi nhiều địa phương chưa hoàn thiện hệ thống thu gom nước thải đô thị.
“Cần kết hợp nhiều biện pháp, từ kiểm soát nguồn thải, điều tiết dòng chảy đến tận dụng khả năng tự làm sạch của hệ thống sông kênh”, ông Hạ đề xuất.
Phối hợp liên tỉnh
So sánh với việc cải tạo sông Tô Lịch, PGS.TS Đào Trọng Tứ cho rằng bài toán của Bắc Hưng Hải phức tạp hơn nhiều. Tô Lịch nằm hoàn toàn trong phạm vi Hà Nội, hệ thống Bắc Hưng Hải lại trải dài qua nhiều tỉnh với hàng loạt nguồn thải. Nếu mỗi địa phương làm một kiểu, không có cơ chế điều phối thống nhất thì rất khó đảm bảo các hạng mục cải tạo được triển khai đồng bộ và phát huy hiệu quả.
TS Trần Đức Hạ cũng cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao thiết lập được cơ chế quản lý thống nhất cho toàn hệ thống Bắc Hưng Hải. Nếu không có cơ chế điều phối đủ mạnh ở cấp vùng, việc xử lý ô nhiễm hay cải tạo hạ tầng sẽ khó đạt hiệu quả lâu dài.
Bởi Bắc Hưng Hải không chỉ là công trình thủy lợi phục vụ nông nghiệp như trước đây. Nó đang phải gánh thêm nhiều chức năng mới như tiêu thoát nước cho đô thị, khu dân cư và khu công nghiệp; tiếp nhận nước thải và là khung sinh thái cảnh quan cho khu vực.
“Cần có cơ quan đầu mối đủ thẩm quyền để điều phối chung toàn bộ hệ thống, từ đầu tư hạ tầng đến kiểm soát nguồn thải”, ông Hạ kiến nghị.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng đề án xử lý ô nhiễm và phát triển tổng thể hệ thống Bắc Hưng Hải, mục tiêu từng bước phục hồi chất lượng nước, nâng cao năng lực tưới tiêu và điều tiết nước, đồng thời thích ứng với quá trình đô thị hóa nhanh trong lưu vực.
Đề án tập trung vào ba nhóm giải pháp chính. Đầu tiên là nâng cấp và hiện đại hóa hệ thống công trình thủy lợi, cải tạo các công trình đầu mối, nạo vét tuyến kênh trục và kênh nhánh, đồng thời lắp đặt trạm quan trắc tự động để theo dõi chất lượng nước và điều tiết dòng chảy.
Nhóm giải pháp thứ hai là kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng nước, thông qua việc xây dựng các công trình kiểm soát nguồn thải tại vị trí xả lớn, từng bước thu gom và xử lý nước thải trước khi đổ vào hệ thống. Cuối cùng là khai thác tổng hợp không gian hai bên kênh, kết hợp chỉnh trang cảnh quan, phát triển các tuyến đô thị sinh thái và dịch vụ.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường tính toán tổng kinh phí dự kiến để cải tạo toàn diện hệ thống khoảng 38.500 tỷ đồng. Trong đó, khoảng 6.000 tỷ đồng vốn đầu tư công để hoàn thiện hạng mục chính của hệ thống, gồm 4.505 tỷ nâng cấp hạ tầng thủy lợi, 100 tỷ hiện đại hóa công tác quản lý vận hành và khoảng 1.394 tỷ cải tạo các tuyến kênh trục. Các địa phương tham gia đầu tư nhiều hạng mục liên quan kiểm soát ô nhiễm và chỉnh trang hệ thống kênh.
Với quy mô lớn và lịch sử vận hành hơn nửa thế kỷ, chuyên gia và nhà quản lý cho rằng việc hồi sinh Bắc Hưng Hải không chỉ là chuyện cải tạo hệ thống thủy lợi mà là bài toán quản lý tổng hợp cả lưu vực rộng lớn. Nó đòi hỏi sự chung sức của nhiều địa phương, bộ ngành và người dân trong lưu vực.
TP HCM dự kiến miễn vé 135 tuyến xe buýt từ tháng 5, nếu hoàn tất thủ tục và được thông qua sớm. Chính sách nhằm giảm chi phí đi lại, khuyến khích người dân sử dụng giao thông công cộng, qua đó hạn chế ùn tắc và ô nhiễm. Khi triển khai, đây sẽ là lần đầu toàn bộ người dân thành phố được đi xe buýt miễn phí.
Theo PGS-TS Nguyễn Hồng Quân, Viện trưởng Nghiên cứu Phát triển Kinh tế tuần hoàn (Đại học Quốc gia TP HCM), chủ trương này được đưa ra trong bối cảnh giá xăng dầu tăng cao, mang ý nghĩa an sinh lớn khi góp phần giảm chi phí đi lại cho người dân. Tuy vậy, ông cho rằng miễn phí chưa phải yếu tố quyết định để người dân bỏ xe máy, bởi nhiều năm nay giá vé xe buýt vốn thấp và không phải rào cản lớn nhất.
Dẫn kinh nghiệm trong và ngoài nước, ông Quân cho biết miễn vé thường giúp lượng khách tăng nhanh, có nơi thêm 20-30% ngay sau khi áp dụng. Tại TP HCM, các đợt miễn vé xe buýt và metro dịp lễ, Tết hoặc sự kiện lớn cũng ghi nhận lượng người sử dụng tăng mạnh. Tuy nhiên, để giữ chân hành khách lâu dài, yếu tố quan trọng nhất vẫn là chất lượng dịch vụ.
"Người dân chỉ gắn bó khi xe buýt thực sự thuận tiện, đúng giờ, an toàn và sạch sẽ", ông Quân nói.
TP HCM hiện có 180 tuyến xe buýt với hơn 2.400 xe, trong đó 135 tuyến nội tỉnh, chủ yếu hoạt động trên địa bàn cũ trước khi sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu. Dù giữ vai trò chủ lực của giao thông công cộng, thị phần xe buýt vẫn chưa đạt kỳ vọng.
Năm 2025, hệ thống phục vụ gần 97 triệu lượt khách, tăng so với năm trước, nhưng tỷ lệ người đi xe buýt chỉ đạt 1,6%, thấp xa mục tiêu 7,23%. Khoảng cách này cho thấy xe buýt chưa đủ sức hút, trong khi phương tiện cá nhân, nhất là xe máy, vẫn chiếm ưu thế áp đảo. TP HCM hiện quản lý gần 13 triệu xe, gồm hơn 1,4 triệu ôtô và gần 11,3 triệu xe máy - nhiều nhất cả nước.
Theo ông Quân, một trong những nguyên nhân chính là ùn tắc khiến xe buýt khó đảm bảo thời gian hành trình. Trong khi đó, mạng lưới nhiều năm qua dù mở rộng nhưng vẫn chủ yếu bám các trục chính, chưa đi sâu vào đường nhỏ, hẻm và khu dân cư mới. Điều này hạn chế khả năng tiếp cận, chưa đáp ứng cự ly đi bộ hợp lý 300-500 m theo khuyến nghị.
Tại khu trung tâm, bán kính đi bộ đến điểm đón gần nhất khoảng 100-300 m, nhưng nhiều nơi từ các hẻm có thể hơn một km; ở ngoại thành độ phủ còn hạn chế hơn. Với khoảng cách này, người dân có thể mất 15-30 phút đi bộ ra trạm. Nếu gặp ùn tắc, tổng hành trình có thể kéo dài 1-2 giờ. Trong khi đó, đi xe máy thường chỉ mất khoảng một nửa thời gian và linh hoạt hơn, khiến xe buýt khó cạnh tranh.
Ông Lê Trung Tính, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải hành khách TP HCM, cũng cho rằng trở ngại lớn nhất hiện nay là xe buýt thường xuyên trễ giờ do ùn tắc. Mỗi ngày, xe buýt phải chen trong dòng ôtô, xe máy dày đặc, khiến hành trình thiếu ổn định và giảm sức hút với hành khách.
Ông nhắc lại việc TP HCM từng triển khai làn riêng cho xe buýt trên đường Trần Hưng Đạo, nhưng mô hình sau đó dừng hoạt động. Theo ông, đây là bước lùi trong mục tiêu phát triển giao thông công cộng.
"Khi xe buýt không được ưu tiên trên đường, việc đảm bảo đúng giờ gần như bất khả thi với điều kiện giao thông TP HCM hiện nay", ông nói.
Ngoài hạ tầng, ông Tính cho rằng lựa chọn của hành khách còn phụ thuộc vào chất lượng đoàn xe và thái độ phục vụ. Dù vậy, ông đánh giá chất lượng xe buýt gần đây đã cải thiện rõ rệt nhờ đội xe mới, tỷ lệ xe điện tăng cao và ứng dụng công nghệ trong quản lý, vận hành.
PGS-TS Nguyễn Thị Bích Hằng, Đại học Giao thông Vận tải, cũng nhận định miễn phí xe buýt mới chỉ là một "điều kiện cần". Hiệu quả thực sự phụ thuộc vào các yếu tố nền tảng như chất lượng dịch vụ, độ phủ mạng lưới và khả năng kết nối.
Theo bà, đây là cơ hội để TP HCM tổng rà soát, nâng cấp toàn diện hệ thống vận tải công cộng. Trọng tâm là tái cấu trúc mạng lưới, tổ chức làn ưu tiên để cải thiện độ đúng giờ, đồng thời tăng kết nối giữa xe buýt với metro, xe đạp công cộng và các loại hình khác.
"Nếu sự chuẩn bị về hạ tầng và dịch vụ chưa đủ, tác động ban đầu có thể giảm rất nhanh, khó đạt mục tiêu đề ra", bà Hằng nói.
Sở Xây dựng TP HCM cho biết sẽ tiếp tục tái cấu trúc mạng lưới, phát triển các tuyến buýt nhỏ, xanh đi sâu vào khu dân cư, bảo đảm người dân tiếp cận trong bán kính đi bộ 300-500 m. Hệ thống cũng sẽ mở rộng các tuyến kết nối Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu, sân bay Long Thành, nghiên cứu buýt đêm và mô hình vận tải theo nhu cầu.
Về lâu dài, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 toàn bộ xe buýt chuyển sang điện và năng lượng xanh, đồng thời đầu tư thêm bến bãi, nhà chờ, lối đi bộ kết nối và bãi giữ xe trung chuyển.
Tuy nhiên, cả chuyên gia và nhà quản lý đều cho rằng các giải pháp kỹ thuật chỉ phát huy tối đa khi việc kiểm soát xe cá nhân được triển khai đồng bộ.
Theo PGS-TS Nguyễn Hồng Quân, bên cạnh mở rộng mạng lưới, xe buýt cần tăng kết nối với metro, xe đạp công cộng, đồng thời cải thiện hạ tầng đi bộ theo hướng xanh và thuận tiện. Chính sách cũng nên ưu tiên nhóm khó tự di chuyển như học sinh, người cao tuổi, người khuyết tật.
Ông dẫn kinh nghiệm từ Luxembourg - quốc gia đầu tiên miễn phí giao thông công cộng - cho thấy chính sách này không chỉ nhằm giảm ùn tắc, ô nhiễm mà còn bảo đảm quyền tiếp cận đi lại cho người thu nhập thấp. Theo ông, TP HCM cần áp dụng vé điện tử gắn định danh để hỗ trợ đúng nhóm cần ưu tiên, đồng thời có dữ liệu phục vụ đánh giá và điều chỉnh chính sách.
Khoảng 16h, hai học sinh lớp 9 xã Hiệp Đức rủ nhau xuống khu vực sông Tranh, đoạn gần bến phà để tắm, không may bị đuối nước và chìm dần ở đoạn nước sâu.
Phát hiện sự việc, những người có mặt đã hô hoán tìm kiếm. Chính quyền địa phương huy động công an, dân quân, cùng người dân dùng thuyền tìm kiếm cứu nạn.
Khi được trục vớt lên bờ, mặc dù đội ngũ y tế địa phương và người dân có kinh nghiệm sơ cứu nhưng hai nạn nhân đã không qua khỏi. Thi thể sau đó được bàn giao cho gia đình lo hậu sự.
Tối cùng ngày, đại diện chính quyền địa phương đã đến thăm hỏi, động viên và hỗ trợ bước đầu cho gia đình hai học sinh.
Cơ quan chức năng cảnh báo nguy cơ đuối nước tại các khu vực sông suối khi thời tiết bắt đầu nắng nóng, đặc biệt đối với học sinh trong độ tuổi thiếu niên.
Sông Tranh là thượng nguồn chính của sông Thu Bồn, bắt nguồn từ núi Ngọc Linh, chảy qua vùng núi phía tây TP Đà Nẵng, có nhiều khúc uốn lượn trước khi hợp lưu. Đây là dòng sông có nhiều dự án thủy điện lớn.
Ngày 20-4, đoàn công tác TP.HCM đến thăm và làm việc tại Tokyo Metropolitan Institute for Geriatrics and Gerontology (TMIG) nhằm tìm hiểu mô hình hoạt động của Ngân hàng não (Brain Bank) thuộc Viện.
Đây là một trong những hệ thống nghiên cứu chuyên sâu về não bộ và các bệnh lý thoái hóa thần kinh gắn với già hóa dân số tại Nhật Bản.
Nhật Bản là một trong những quốc gia có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới. Tỉ lệ người từ 65 tuổi trở lên ngày càng tăng, kéo theo số người mắc sa sút trí tuệ, Parkinson, đột quỵ, trầm cảm tuổi già và các rối loạn thần kinh khác cũng gia tăng.
Ngân hàng não là hệ thống tiếp nhận, xử lý, bảo quản mô não của những người đã tự nguyện hiến tặng sau khi qua đời để phục vụ nghiên cứu y học. Nhờ đó, các nhà khoa học có thể đối chiếu giữa biểu hiện lâm sàng khi còn sống với tổn thương thật sự trong mô não sau tử vong. Đây là chìa khóa để hiểu sâu hơn về các bệnh lý mà y học hiện đại vẫn đang tìm lời giải.
Đây không chỉ là nơi lưu trữ mô bệnh học mà là một hệ thống khoa học, pháp lý, đạo đức rất chặt chẽ. Nhờ những dữ liệu quý giá này, Nhật Bản có thể phát triển thuốc mới, công nghệ chẩn đoán sớm, chương trình phòng ngừa sa sút trí tuệ và các chính sách chăm sóc người cao tuổi dựa trên bằng chứng khoa học.
Trong tương lai gần, khi nhiều quốc gia châu Á bước vào già hóa dân số nhanh, mô hình ngân hàng não của Nhật Bản sẽ là kinh nghiệm quý cho việc chuẩn bị hệ thống y tế thích ứng với xã hội tuổi thọ cao.
Theo chương trình kỳ họp, sáng nay (21-4), Quốc hội tiếp tục thảo luận về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025.
Tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2026. Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030.
Cùng với đó là công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025. Tình hình thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025. Các nội dung này được phát thanh - truyền hình trực tiếp.
Cũng theo thông cáo, vào buổi chiều, từ 14h đến 16h15, Quốc hội sẽ nghe tờ trình về bổ sung chương trình kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI và biểu quyết thông qua chương trình kỳ họp.
Sau đó Quốc hội thảo luận ở hội trường về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia giai đoạn 2026-2030. Kế hoạch vay, trả nợ công giai đoạn 2026-2030. Phê chuẩn quyết toán ngân sách nhà nước năm 2024.
Từ 16h15 đến 17h15, Quốc hội sẽ nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt. Sau đó, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự luật này.
Đoàn công tác của Bệnh viện Bạch Mai với gần 80 chuyên gia vừa có chuyến làm việc tại tỉnh Sơn La. Tại đây, Bạch Mai đã ký với UBND tỉnh Sơn La thỏa thuận hợp tác toàn diện về y tế, triển khai một loạt các hoạt động nhằm phát triển Bệnh viện Đa khoa tỉnh Sơn La trở thành bệnh viện vùng, có chức năng tiếp nhận điều trị cho bệnh nhân các tỉnh Lai Châu, Điện Biên, Sơn La và một số tỉnh của Lào.
Theo ông Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, qua khảo sát tại Sơn La, các chuyên gia Bạch Mai đánh giá y tế Sơn La cần được hỗ trợ về các chuyên ngành hồi sức cấp cứu, tim mạch, ung thư, điều trị cho bệnh nhân đột quỵ...
"Với quy mô dân số như Sơn La mỗi năm có thể có tới 3.000 bệnh nhân đột quỵ mới, nếu đưa về Bạch Mai cần 6-8h, quá thời gian vàng và không thể làm gì thêm cho bệnh nhân, nhưng nếu thành lập một đơn nguyên/khoa đột quỵ tại Sơn La, trước mắt hỗ trợ điều trị qua telemedicine có thể cứu thêm được nhiều người" - ông Cơ cho biết.
Theo thỏa thuận, Bạch Mai sẽ cử 29 chuyên gia luân phiên tăng cường năng lực cho Sơn La, tập trung các chuyên khoa nhi, ung bướu, hồi sức cấp cứu, tim mạch... Đồng thời đào tạo cho Sơn La 60 bác sĩ, điều dưỡng về kỹ thuật cấp cứu ngừng tuần hoàn, 46 điều dưỡng chăm sóc vết thương...
Chiều 20-4, Công an tỉnh Đồng Nai cho biết Phòng Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội, Công an tỉnh phối hợp với Công an phường Long Bình vừa kịp thời phát hiện và ngăn chặn một cơ sở giết mổ heo chuẩn bị đưa ra thị trường hơn 500kg thịt heo bốc mùi, một số có dấu hiệu heo bệnh.
Trước đó, vào tối 19-4, lực lượng công an kiểm tra đột xuất cơ sở giết mổ heo trái phép tại tổ 29, khu phố 33, phường Long Bình, do ông Trần Huy M. (sinh năm 2000) làm chủ.
Tại thời điểm kiểm tra, lực lượng công an phát hiện trong khu vực chuồng nuôi có 2 con heo, tổng trọng lượng khoảng 140kg có biểu hiện bị bệnh.
Tại khu vực giết mổ, một tủ đông chứa khoảng 70kg thịt heo đã bốc mùi hôi, có dấu hiệu biến đổi màu sắc. Ngoài ra, tại kho đông lạnh của cơ sở còn lưu trữ khoảng 479kg thịt heo đã biến đổi màu sắc, bốc mùi hôi.
Chủ cơ sở khai nhận số heo sống được mua tại chợ Tân Hiệp (Đồng Nai) với mục đích giết mổ, phân phối ra thị trường để kiếm lời. Đối với số thịt heo trong kho đông lạnh được thu mua từ các chợ, sau đó trữ lại để bán.
Hiện lực lượng chức năng đã lập hồ sơ ban đầu, đồng thời niêm phong toàn bộ kho đông lạnh chứa thịt và 2 con heo tại chuồng, giao chủ cơ sở quản lý, chờ kết quả giám định để xử lý theo quy định của pháp luật.