Cụ thể, trong bài viết đăng trên chuyên san Scientia Sinica Informationis, ông Duan Baoyan, kiến trúc sư chủ chốt của dự án năng lượng mặt trời vũ trụ “Zhuri”, cho hay hệ thống năng lượng trên quỹ đạo thế hệ mới không chỉ phục vụ mục đích truyền tải điện, mà còn có thể hỗ trợ các chức năng như liên lạc, định vị, trinh sát, tác chiến điện tử và điều khiển từ xa. Công nghệ này sử dụng các chùm vi sóng cực hẹp, có thể điều khiển chính xác để truyền năng lượng từ không gian xuống trái đất. Về nguyên tắc, khả năng này cũng có thể được ứng dụng để gây nhiễu mục tiêu hoặc bảo mật thông tin liên lạc quân sự.
Khác với các tấm pin mặt trời trên mặt đất, vốn bị hạn chế bởi thời tiết và chu kỳ ngày đêm, hệ thống đặt trên quỹ đạo có thể thu năng lượng gần như liên tục. Điện năng được chuyển đổi thành vi sóng và truyền xuống các trạm thu trên trái đất, tạo ra nguồn năng lượng ổn định quy mô lớn. Tuy nhiên, chính đặc tính này cũng làm dấy lên lo ngại về khả năng bị khai thác cho mục đích quân sự, đặc biệt trong việc hỗ trợ các cơ sở ở khu vực xa xôi hoặc nhạy cảm, theo South China Morning Post.
Song song với không gian, Trung Quốc cũng đẩy mạnh phát triển năng lực dưới biển. Nước này đã công bố các mẫu tàu ngầm không người lái cỡ siêu lớn (XXLUUV), trong đó có những phương tiện dài tới hơn 40 m – vượt xa các thiết kế hiện tại của Mỹ. Sự xuất hiện của dòng phương tiện này mở ra một lớp năng lực mới trong trinh sát, giám sát và phòng thủ ven biển, theo Sri Lanka Guardian.
Các chuyên gia Trung Quốc cho biết các hệ thống này chủ yếu phục vụ mục tiêu phòng thủ khu vực. Tuy nhiên, quy mô và khả năng của chúng vẫn khiến giới phân tích quốc phòng Mỹ phải đánh giá lại các chiến lược răn đe và khả năng sẵn sàng của hải quân Mỹ.
Việc kết hợp giữa công nghệ không gian và phương tiện không người lái dưới nước cho thấy cách tiếp cận tích hợp của Trung Quốc trong chiến tranh thế hệ mới. Các công nghệ lưỡng dụng này giúp Bắc Kinh vừa tăng cường năng lực quân sự, vừa duy trì “vùng xám” giữa mục tiêu dân sự và quân sự, qua đó tạo lợi thế chiến lược và tránh việc quy trách nhiệm.
Giới quan sát nhận định sự hội tụ giữa năng lượng không gian, hệ thống không người lái và tác chiến điện tử đang định hình một mô hình răn đe bất đối xứng mới, cho phép mở rộng phạm vi ảnh hưởng mà không cần tham gia vào các cuộc xung đột quy mô lớn. Theo tờ South China Morning Post, những phát triển trên có thể là yếu tố làm thay đổi cán cân sức mạnh tại các khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương trong thời gian tới.
Đây đều là cấp độ quan hệ song phương cao nhất hiện tại giữa các nước này.
Phía sau hai khái niệm mới có sự khác biệt rất rõ về danh xưng và rất cơ bản về nội hàm so với những cấp độ khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược khác. Nó phản ánh mức độ rất cao về thực sự tin cậy lẫn nhau và về đồng thuận lợi ích chiến lược thiết thực trước mắt cũng như lợi ích chiến lược căn bản lâu dài. Nó giúp cho hai bên trở thành đồng minh chiến lược thực thụ của nhau mà không cần phải ràng buộc lẫn nhau vào bất kỳ liên minh quân sự song phương hay đa phương nào.
Phía sau những khái niệm này có 3 nội hàm nổi bật. Thứ nhất, Pháp và Nhật Bản, Pháp và Hàn Quốc định hướng nâng cấp quan hệ song phương không chỉ bó gọn và hạn chế trong phạm vi khuôn khổ quan hệ hợp tác song phương mà còn vươn cả ra ngoài phạm vi khuôn khổ ấy để tác động tới chính trị thế giới và tham gia trực tiếp vào việc xử lý những vấn đề toàn cầu. Cách tiếp cận và định hướng này giúp họ tận dụng việc thúc đẩy quan hệ hợp tác song phương để đồng thời gây dựng và nâng cao vị thế, vai trò, ảnh hưởng trên thế giới.
Thứ hai là mức độ thể chế hóa rất cao và sâu rộng quan hệ hợp tác song phương trên mọi lĩnh vực và về mọi phương diện. Thứ ba là sự thể hiện tầm vóc và chất lượng mới của quan hệ hợp tác ở vụ việc và kết quả cụ thể cũng như ở giá trị thiết thực của quan hệ hợp tác song phương đối với tất cả các bên liên quan.
Phát biểu tại một cuộc họp nội các hôm nay, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết Phó tổng thống Mỹ JD Vance đã thông báo ngắn gọn cho ông về cuộc đàm phán với Iran trên đường trở về từ Pakistan. Phái đoàn hai bên đã đàm phán suốt 21 giờ nhưng không đạt được thỏa thuận.
Ông Netanyahu nói thỏa thuận ngừng bắn hai tuần giữa Mỹ với Iran "có thể thay đổi chỉ trong nháy mắt", thêm rằng phía Mỹ "không thể chấp nhận hành động vi phạm trắng trợn của Iran đối với những điều kiện dẫn tới đàm phán".
"Theo thỏa thuận ngừng bắn, Mỹ sẽ ngừng không kích, còn phía Iran sẽ lập tức mở lại eo biển Hormuz, nhưng họ đã không làm vậy. Người Mỹ không thể chấp nhận điều này", ông cho hay.
Ngoài ra, theo Thủ tướng Israel, Phó tổng thống Vance còn nói rằng vấn đề trọng tâm theo quan điểm của Mỹ là "loại bỏ toàn bộ uranium đã làm giàu của Iran và đảm bảo sẽ không có hoạt động làm giàu hạt nhân nào trong những năm tới, có thể là trong nhiều thập kỷ tới".
Thủ tướng Netanyahu tuyên bố Israel ủng hộ quyết định của Tổng thống Donald Trump về việc phong tỏa eo biển Hormuz, thêm rằng hai bên "đang phối hợp liên tục".
"Những tuyên bố về việc có rạn nứt giữa hai nước là hoàn toàn sai sự thật", ông nói. "Sự thật hoàn toàn ngược lại. Bất cứ ai có mặt trong những cuộc trò chuyện này, cũng như trong các cuộc thảo luận hàng ngày của chúng tôi với Tổng thống Trump và đội ngũ của ông ấy, đều có thể chứng thực điều đó".
Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) hôm nay gửi thông báo tới các chủ tàu, cho biết quân đội nước này sẽ chặn tàu của tất cả quốc gia ra vào khu vực bờ biển của Iran, trong đó có mọi cảng của Iran ở vịnh Ba Tư và vịnh Oman, nhưng "không cản trở tự do hàng hải" đối với những tàu đến và đi từ các cảng ngoài Iran.
Biện pháp này nhằm hiện thực hóa tuyên bố từ Tổng thống Trump hôm 12/4 về việc phong tỏa eo biển Hormuz sau khi Mỹ và Iran kết thúc đàm phán mà không đạt được thỏa thuận.
Trong thông điệp được công bố sau tuyên bố của ông Trump, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết lực lượng nước này vẫn kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz, cảnh báo "đối phương sẽ mắc kẹt trong vòng xoáy chết chóc nếu có tính toán sai lầm nào".
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng, chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Ngay sau khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Các thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Mở lại tuyến đường này là một trong những chủ đề quan trọng trong thỏa thuận ngừng bắn gần đây giữa Mỹ và Iran, dù số tàu thuyền qua lại vẫn còn hạn chế.
Hãng thông tấn Reuters hôm 5/4 dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các binh sĩ đặc nhiệm nước này đã trải qua nhiều giờ căng thẳng khi phải chờ đợi máy bay dự bị đến đón, sau khi hai vận tải cơ đặc nhiệm MC-130J Commando II gặp trục trặc kỹ thuật và không thể cất cánh từ sân bay dã chiến ở Iran.
"Nếu có khoảnh khắc nào khiến chúng tôi phải thốt lên 'trời đất ơi' thì chính là lúc đó", quan chức Mỹ cho hay, đồng thời ca ngợi giới chỉ huy vì đã đưa ra quyết định nhanh chóng giúp cứu vãn tình thế.
Nhằm giải cứu sĩ quan điều khiển vũ khí của tiêm kích F-15E bị bắn rơi tại Iran hôm 3/4, khoảng 100 đặc nhiệm Mỹ đã bí mật xâm nhập sâu vào lãnh thổ đối phương trong đêm, rồi leo lên ngọn núi cao hơn 2.000 m để tiếp cận mục tiêu. Phi công và đặc nhiệm Mỹ sau đó rút về điểm tập kết trước bình minh, sẵn sàng lên vận tải cơ để rút lui.
Hai chiếc MC-130J gặp sự cố khiến toàn bộ chiến dịch đối mặt nguy cơ đổ vỡ. Các chỉ huy sau đó ra quyết định mạo hiểm là triển khai thêm máy bay dự bị vào Iran để sơ tán quân nhân ra ngoài theo từng đợt.
Canh bạc này đã thành công và lực lượng Mỹ rút khỏi Iran an toàn. Trước khi rời đi, họ đã phá hủy tổng cộng 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J bị hư hỏng và 4 trực thăng, để ngăn Iran tiếp cận thiết bị quân sự nhạy cảm, theo quan chức Mỹ.
Con số này nhiều hơn thông tin ban đầu, khi New York Times nói rằng chỉ có hai vận tải cơ bị bỏ lại. Reuters không nêu lý do các trực thăng bị lực lượng Mỹ phá hủy trước khi rời đi.
Lầu Năm Góc chưa bình luận về thông tin.
Hình ảnh hiện trường do truyền thông Iran công bố cho thấy ít nhất hai xác trực thăng AH/MH-6 Little Bird, bên cạnh phi cơ MC-130J. Hai mẫu này lần lượt có giá 2-7 triệu USD và khoảng 114 triệu USD mỗi chiếc. Trực thăng Little Bird có thể nằm gọn trong khoang chở hàng của phi cơ MC-130J, nên nhiều khả năng đã được chở theo khi làm nhiệm vụ giải cứu.
Tyler Rogoway, biên tập viên của War Zone, nhận định quá trình rút quân khẩn cấp sau khi hai máy bay MC-130J gặp sự cố khiến lực lượng Mỹ không còn thời gian hoặc chỗ trống để đưa trực thăng lên máy bay dự bị. "Cũng có khả năng chúng bị hư hại trong quá trình tác chiến và bị vứt bỏ", chuyên gia Mỹ nêu quan điểm.
Trong khi đó, quân đội Iran tuyên bố lực lượng nước này đã bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Lầu Năm Góc cho biết không có trường hợp thiệt mạng trong chiến dịch giải cứu. Tuy nhiên, quân đội Mỹ cũng hứng chịu nhiều tổn thất khí tài trong nỗ lực giải cứu. Bên cạnh các vận tải cơ MC-130J và trực thăng bị phá hủy, một cường kích A-10 đã bị phòng không Iran bắn rơi khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm.
Hai trực thăng cứu nạn chiến đấu HH-60W Jolly Green II cũng trúng hỏa lực Iran, khiến ít nhất một quân nhân bị thương, nhưng đã hạ cánh an toàn ở lãnh thổ đồng minh của Mỹ. Chưa rõ mức độ hư hại của chúng.
Phạm Giang (Theo Reuters, New York Post, War Zone)
