TS Nguyễn Quang Thuận, Phó hiệu trưởng trường Quốc tế, Đại học Quốc gia Hà Nội (VNU-IS) đưa ra lời khuyên này, bên lề Tuần lễ kết nối việc làm của trường, ngày 4/4.
Ông Thuận cho biết hiện có hai vấn đề về việc làm cần lưu ý với sinh viên. Một là nhiều em đi làm sớm, có thu nhập đều nên lơ là việc học, dẫn đến hổng kiến thức nền tảng. Nhóm này thường khó đẩy kiến thức, kỹ năng lên cao để có công việc tốt hơn. Ông đánh giá như vậy, sinh viên không thể đi đường dài.
Hai là, ông cho rằng sinh viên nên mạnh dạn chấp nhận làm việc ở một số vị trí có tính thử thách, dù thu nhập chưa cao.
“Đó là những vị trí giúp các em học hỏi được nhiều, dần trở thành người làm chủ hay những người không thể thay thế trong doanh nghiệp. Khi đó, thu nhập tất yếu sẽ cao”, ông Thuận nói. “Hãy coi đó là bài toán đầu tư”.
Tại Tuần lễ kết nối việc làm của trường Quốc tế, chuyên gia cho biết hiện các doanh nghiệp giảm tuyển vị trí thực tập sinh, sinh viên mới ra trường (fresher). Thay vào đó, ứng viên có kinh nghiệm được ưu tiên.
Khảo sát của nền tảng công nghệ tuyển dụng JobOKO năm 2025 cũng cho thấy điều này khi nhu cầu tuyển vị trí fresher của các doanh nghiệp trong 10 tháng đầu năm 2025 giảm 12,96% so với cùng kỳ năm trước đó. Ở một số nhóm ngành như Hành chính – Nhân sự, Kế toán, Tài chính – Ngân hàng, mức sụt giảm mạnh hơn (34-54%).
Trước thực tế trên, ngoài việc không nên kén chọn công việc lương cao ngay sau khi ra trường, một số chuyên gia cho rằng sinh viên cần trang bị thêm nhiều kỹ năng, đặc biệt là AI.
Ông Nguyễn Đức Long, Giám đốc điều hành Học viện AIUNI, nhìn nhận sinh viên hiện chủ yếu “chơi với AI”, chỉ sử dụng AI để hỏi đáp đơn giản, chứ chưa thực sự có kỹ năng sử dụng.
“AI không thay thế nhưng đang định nghĩa lại công việc của chúng ta. Những việc làm phổ thông mang tính lặp đi lặp lại sẽ bị thay thế”, ông Long nói. “Vì vậy, sinh viên cần làm chủ các công cụ AI, chuẩn bị sẵn các kỹ năng doanh nghiệp cần ngay khi còn ngồi trên ghế nhà trường”.
Nói thêm, ông Nguyễn Quang Thuận khuyên sinh viên nâng cao khả năng ngoại ngữ, sự chủ động và các kiến thức, kỹ năng mang tính liên ngành.
Thực tế tại trường Quốc tế, sinh viên có ngoại ngữ tốt nhờ chương trình đào tạo hầu hết bằng tiếng Anh. Tuy nhiên, những em ở ngành Phân tích dữ liệu kinh doanh có thu nhập tốt hơn cả, có em xuất sắc nhận mức 3.000-5.000 USD (80-130 triệu đồng). Lý do đây là ngành học có tính liên ngành, sinh viên được học cả kiến thức về công nghệ thông tin lẫn kinh doanh, tài chính.
Ông Thuận cho rằng doanh nghiệp thiếu nhân sự như vậy nên sinh viên hiểu biết liên ngành có lợi thế, giúp rút ngắn thời gian “đào tạo lại” khi mới được tuyển dụng. Ngoài ra, sinh viên cần hiểu biết về công việc ở doanh nghiệp, tận dụng các chương trình liên kết của trường.
Ông Trần Phi Long, Giám đốc Vườn ươm khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, Đại học Quốc gia Hà Nội, gợi ý sinh viên nghĩ tới khởi nghiệp để tích lũy kinh nghiệm, trong bối cảnh nhà nước, các đơn vị tăng cường hỗ trợ hoạt động này.
“Sinh viên có thể nghĩ tới việc kinh doanh nhỏ trước. Nếu có thất bại, các bạn cũng có kinh nghiệm cho các việc làm về sau”, ông Long nói.
Chiều 17-4, tại hội nghị phát triển các chương trình tiếng Anh thực nghiệm theo định hướng STEM/STEAM do một trung tâm ngoại ngữ tổ chức, ông Nguyễn Bảo Quốc - phó giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM - đã chia sẻ một câu chuyện thực tế từ gia đình.
Theo đó, học sinh (là người thân của ông) được giáo viên giao nhiệm vụ về nhà thực hiện một sản phẩm STEM. Tuy nhiên, đề bài chỉ dừng ở yêu cầu chung chung là tìm kiếm thông tin trên mạng, mà không có hướng dẫn cụ thể từng bước thực hiện.
"Thầy cô chỉ giao chung chung là lên mạng tìm kiếm mà thiếu sự hướng dẫn học sinh bước 1 phải làm gì, bước 2 phải làm gì. Trong khi học sinh lên mạng thì gặp quá nhiều thông tin và phương pháp thực hiện khác nhau, mỗi nơi hướng dẫn một kiểu", ông Quốc kể.
Việc thiếu chỉ dẫn cụ thể khiến học sinh lúng túng, đồng thời phụ huynh phải cùng tham gia hỗ trợ để hoàn thành bài tập.
Thông qua câu chuyện này, ông Quốc cho rằng đây không phải trường hợp cá biệt, mà phản ánh thực tế một bộ phận giáo viên hiện nay chưa thật sự nhuần nhuyễn trong triển khai giáo dục STEM/STEAM.
Theo ông, giáo dục STEM không nên chỉ dừng ở việc giao sản phẩm cho học sinh, mà cần có hướng dẫn rõ ràng, từng bước, để học sinh có thể tự trải nghiệm, tiếp thu kiến thức và phát triển năng lực.
Ông nhấn mạnh, việc dạy học cần hướng tới quá trình hình thành năng lực thay vì chỉ tập trung vào sản phẩm cuối cùng, qua đó giúp học sinh phát triển toàn diện hơn.
Ông cũng đưa ra một số giải pháp nhằm triển khai giáo dục STEM/STEAM hiệu quả hơn. Bên cạnh việc nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên, ông Nguyễn Bảo Quốc cho rằng cần đồng thời đổi mới phương pháp dạy học và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ.
Trong đó, ông nhấn mạnh việc tích cực đưa các nội dung về trí tuệ nhân tạo (AI) và khung năng lực số vào chương trình giảng dạy, nhằm giúp học sinh thích ứng tốt hơn với yêu cầu của thời đại số.
"Việc dạy học không nên chỉ hướng vào kết quả cuối cùng là bằng cấp hay chứng chỉ mà là phát triển năng lực học sinh", ông nói.
Theo ông Quốc, quan trọng hơn cả là phải đánh giá được sự phát triển toàn diện của từng học sinh, xem các em đã chuyển hóa kiến thức, kỹ năng thành năng lực thực tế như thế nào.
"Lẽ ra tôi nên quay về quê hương và xây dựng nhà máy của Tập đoàn OSMOS tại Việt Nam sớm hơn sau khi đã phát triển tại 38 quốc gia. Tôi muốn bù đắp bằng cách cam kết hỗ trợ cho giới trẻ Việt Nam thông qua các cơ sở đào tạo công lập lẫn tư nhân, cùng với Quỹ học bổng Hồ Đắc Cung".
Ông Bernard Hồ Đắc Tấn chia sẻ như vậy trong buổi gặp gỡ mới đây với sinh viên Trường ĐH Nguyễn Tất Thành đang học tập tại báo Tuổi Trẻ.
"Tôi mong trong thời gian tới sẽ có nhiều dịp tiếp xúc và tìm hiểu người trẻ Việt Nam, đồng hành cùng họ trong quá trình phát triển, trưởng thành, thậm chí đến lúc các bạn ra trường và đi làm. Tôi thành lập quỹ học bổng không phải với mục đích chỉ hỗ trợ ngắn hạn. Cơ chế của quỹ là có thể tồn tại mãi mãi, đồng hành cùng các bạn trẻ Việt Nam kể cả sau khi tôi qua đời", ông Bernard nói.
Đáp lại câu hỏi của một sinh viên về hành trình trở về, ông Bernard chia sẻ lý do lớn nhất vẫn là vì gia đình, vì người cha của mình - ông Hồ Đắc Cung. Tuy nhiên, bên cạnh đó là mong muốn trực tiếp quan sát sự thay đổi của đất nước, không chỉ ở khía cạnh vật chất mà còn ở đời sống tinh thần.
Theo ông, trong mắt người Pháp, người Việt Nam luôn siêng năng học tập, thông minh, lịch lãm và nghiêm túc làm việc ở nhiều lĩnh vực, từ nghệ thuật đến khoa học. Những nét văn hóa của Việt Nam cũng được đánh giá rất cao. Từ những năm 1920 đã có rất nhiều kỹ sư Việt Nam tốt nghiệp ở các trường lớn của Pháp, thậm chí có người Việt Nam là viện sĩ Viện hàn lâm Pháp.
"Vì vậy khi bước ra thế giới, các bạn trẻ Việt Nam đã có được những khởi đầu rất tích cực. Các bạn không cần thay đổi gì nhiều mà hãy là chính mình, giữ gìn những giá trị tốt đẹp về tâm hồn và tính cách mà mình đang có, đồng thời mở lòng với những cơ hội và sự khác biệt", ông nhắn nhủ với Võ Ngọc Bảo Thy (sinh viên năm 2 Trường ĐH Nguyễn Tất Thành) khi cô đặt câu hỏi làm thế nào để thế hệ trẻ Việt Nam có thể bước ra thế giới mà không làm mất đi bản sắc dân tộc.
Nguồn gốc gắn kết với Việt Nam, như ông Bernard lý giải, nằm ở "dòng máu" - khi cha là người Việt và mẹ là người Pháp - cùng với nền giáo dục gia đình. Mẹ ông, dù là người Pháp, xuất thân từ một gia đình khiêm tốn nên có nhiều giá trị tương đồng với người Việt, chính là người đã dạy ông hãy nỗ lực làm việc, tôn trọng người lớn tuổi, giữ gìn truyền thống thờ cúng tổ tiên và luôn trung thực.
Những điều đó được truyền lại và trở thành nền tảng trong cách ông tương tác với thế giới và việc giữ được những đặc điểm văn hóa Á Đông đã mang lại nhiều lợi thế trong công việc, nhất là khi làm việc với các đối tác châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản hay Hàn Quốc.
"Theo cách nhìn phổ biến trên thế giới, mức độ tự chủ công nghệ có thể được đo bằng số lượng hồ sơ đăng ký sáng chế mỗi năm. Trung Quốc hiện dẫn đầu, thậm chí gấp đôi Mỹ. Các bạn hãy thử tìm hiểu xem số lượng hồ sơ của Việt Nam hiện nay là bao nhiêu, thay đổi theo từng năm như thế nào, từ đó đánh giá được mức độ chuyển đổi về công nghệ.
Số lượng bằng sáng chế cũng sẽ là yếu tố tiên quyết và là đòn bẩy để Việt Nam trở thành đất nước phát triển và tự chủ. Tôi hy vọng một ngày nào đó sẽ có "thung lũng Silicon" ở Việt Nam", ông nhắn nhủ.
Trả lời câu hỏi của một sinh viên về AI, ông Bernard Hồ Đắc Tấn cho rằng AI nên được xem như một công cụ hỗ trợ thay vì một giải pháp toàn diện. Người có năng lực tư duy và khả năng phản biện sẽ biết cách đánh giá, sàng lọc thông tin mà AI cung cấp, từ đó tận dụng hiệu quả những điểm đúng và loại bỏ sai sót.
Ngược lại, những người thiếu nền tảng kiến thức lại dễ rơi vào xu hướng tiếp nhận toàn bộ nội dung mà không kiểm chứng, dẫn đến nguy cơ sử dụng thông tin sai lệch.
"Ở góc độ cá nhân, tôi hầu như không sử dụng AI, ngoại trừ một số tình huống đơn giản như viết tin nhắn cho gia đình ở Cai Lậy. Tôi viết nội dung bằng tiếng Pháp, sử dụng Google Translate để dịch, sau đó dùng ChatGPT để kiểm tra lỗi chính tả và ngữ pháp trước khi gửi", ông nói.
Chủ tịch hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ OSMOS cũng cho hay tại OSMOS, AI cũng được ứng dụng nhưng luôn nằm trong sự kiểm soát chặt chẽ của đội ngũ chuyên môn. Công ty có bộ phận nghiên cứu gồm các nhà toán học và kỹ sư, chịu trách nhiệm phân tích dữ liệu và xây dựng mô hình tính toán.
AI được sử dụng như công cụ hỗ trợ kiểm tra, phát hiện sai sót hoặc đề xuất phương án tính toán mới. Tuy nhiên, không phải lúc nào AI cũng chính xác và mọi kết quả đều cần được con người kiểm chứng.
"Giống như một người thợ mộc sẽ không còn biết đục đẽo nếu quá phụ thuộc vào máy móc. Khi lạm dụng AI, kiến thức và kỹ năng của chúng ta có thể bị "tịch thu" một cách âm thầm", ông nhấn mạnh.
Bước ra khỏi điểm thi Trường ĐH Khoa học tự nhiên TP.HCM, các thí sinh được hỏi cho biết hoàn thành bài thi đánh giá năng lực ở mức độ khác nhau. Tuy nhiên, một nhận định chung của nhiều thí sinh là đề thi không quá khó nhưng khá dài, không dễ dàng để xử lý tốt trong thời gian quy định.
Quốc Việt (học sinh Trường Thực hành Sài Gòn, TP.HCM), cho biết đề thi không quá khó nhưng khá dài, một số câu làm trong tâm thế không chắc chắn do thời gian còn lại không nhiều. Đặc biệt ở phần thi sử dụng ngôn ngữ tiếng Việt, thí sinh này cho biết gặp khó bởi từ "niêm" .
Thí sinh này nói: "Em gần như chưa có khái niệm nào về từ "niêm' nhưng vẫn dựa vào đề bài, yêu cầu của đề để phân tích suy luận và chọn đáp án. Theo các đáp án đưa ra, em tự phiên nghĩa từ 'niêm' trong trường hợp này tương đương với các từ như: 'nối với' 'ứng với'…". Với cách xử lý này, Quốc Việt cho biết đã xử lý cơ bản bài thi và mong chờ đạt được 850 điểm để tự tin hơn khi xét tuyển ngành điện-điện tử Trường ĐH Bách khoa TP.HCM.
Không chỉ Quốc Việt, từ 'niêm' còn làm khó nhiều thí sinh khác. M.T (học sinh Trường THPT Hùng Vương, TP.HCM), cũng cho hay: "Đề thi có những câu hỏi kiến thức lớp 10, 11 hoặc kiến thức bậc THCS. Có những câu hỏi rất lạ, ví dụ từ "niêm" trong phần tiếng Việt. Em cũng chưa từng nghe chưa từng sử dụng từ "niêm" trong đời sống nên làm bài theo sự phân tích, suy luận của cá nhân…".
Theo Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên, 2005) thì "niêm" là danh từ, chỉ "quy tắc tương ứng về bằng trắc trong thơ, phú cổ Đường luật". Một từ khác có liên quan được tìm thấy trong từ điển này là "niêm luật" chỉ "quy tắc tương ứng về bằng trắc và các quy tắc khác trong thơ, phú cổ theo Đường luật".
Rút kinh nghiệm từ bài thi này, thí sinh Quốc Việt nhận định: "Đề thi không quá hóc búa, không kiểm tra kiến thức khó và yêu cầu vận dụng cao. Nhưng cái khó là yêu cầu xử lý tốc độ nhanh, 120 câu nhưng chỉ làm trong 150 phút. Do đó, vấn đề quản lý tốt thời gian trong khi làm bài rất quan trọng".
Tham dự kỳ thi, thí sinh làm một bài thi trong thời gian 150 phút gồm 120 câu hỏi trắc nghiệm khách quan nhiều lựa chọn, được tổ chức theo hình thức thi trên giấy. Mỗi câu hỏi trắc nghiệm khách quan có 4 lựa chọn (A, B, C, D). Thí sinh lựa chọn một đáp án đúng cho mỗi câu hỏi và điền câu trả lời vào phiếu trả lời trắc nghiệm do ĐH Quốc gia TP.HCM quy định.
Nội dung thi được xây dựng dựa trên cơ sở kiến thức THPT nhằm đánh giá năng lực cơ bản cần thiết cho việc học ĐH của thí sinh, bao gồm: sử dụng ngôn ngữ, toán học, tư duy khoa học. Theo đó, cấu trúc bài thi gồm 3 phần: sử dụng ngôn ngữ gồm 60 câu hỏi (30 câu tiếng Việt và 30 câu tiếng Anh); toán học gồm 30 câu hỏi; tư duy khoa học gồm 30 câu hỏi. Điểm thi được quy đổi theo từng phần. Điểm số tối đa của bài thi là 1.200, trong đó điểm tối đa từng thành phần của bài thi được thể hiện trên phiếu điểm gồm: tiếng Việt là 300 điểm, tiếng Anh là 300 điểm; toán học là 300 điểm và tư duy khoa học là 300 điểm.
Độ khó của các câu hỏi trong đề thi được phân thành 3 mức độ và được phân bố theo tỷ lệ: mức độ 1 chiếm 30%, mức độ 2 chiếm 40%, mức độ 3 chiếm 30%. Tiến sĩ Nguyễn Quốc Chính, Giám đốc Trung tâm Khảo thí và đánh giá chất lượng đào tạo ĐH Quốc gia TP.HCM, cho biết kết quả thi đánh giá năng lực được xác định bằng phương pháp trắc nghiệm hiện đại theo lý thuyết ứng đáp câu hỏi, điểm của từng câu hỏi có trọng số khác nhau tùy thuộc vào độ khó của câu hỏi. Điểm thi đợt 1 dự kiến sẽ được công bố vào ngày 17.4 tới.
